قازاقستاننىڭ ءبىلىم سالاسى تۇبەگەيلى رەفورمالىق شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەت بۇردى
ادامزات دامۋىنىڭ قازىرگى دەڭگەيى يدەيانى ۇلكەن بايلىققا, ال ءبىلىم مەن اقپاراتتى مىقتى قارۋعا اينالدىرعاندىعىن كورىپ وتىرمىز. حالىقتىڭ جاپپاي قولداۋىنا يە بولىپ, قوعامدى العا سۇيرەيتىندەي ءوتىمدى يدەياسىنىڭ بولۋىنىڭ جانە سونى جۇزەگە اسىرا ءبىلۋىنىڭ ارقاسىندا قاراپايىم جاس جىگىت بيلل گەيتس ساناۋلى جىلداردىڭ ىشىندە الەمنىڭ ەڭ باي ادامىنا اينالىپ شىعا كەلدى. قازىردە ءبىزدىڭ سانامىزداعى «قارۋلانعان ادام» دەگەن تۇسىنىكتىڭ ءوزى دە جىلدام وزگەرىپ كەلەدى. وسىدان وتىز-قىرىق جىل بۇرىن «قارۋلانعان ادام» دەگەن ءسوزدى ەستىگەندە كوزىمىزگە شوشايتىپ مىلتىق اسىنعان, جالاڭداتىپ پىشاق ۇستاعان ادام ەلەستەي قالاتىن. ەندى بەينەنى كوز الدىمىزعا ەلەستەتپەس بۇرىن ءبىزدىڭ ميىمىزدا «نەمەن قارۋلانعان ەكەن» دەگەن سۇراق الدىمەن كولدەنەڭدەيتىن بولدى. وسى قۇبىلىستىڭ ءوزى-اق قارۋ اتاۋلىعا جاڭا باقتالاستىڭ پايدا بولعاندىعىن بىلدىرەدى. ونىڭ اتى – ءبىلىم مەن عىلىم. ال ءبىلىم دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ءومىر ءۇشىن قاجەتتى تولىپ جاتقان اقپاراتتاردىڭ جيىنتىعىنان قۇرالاتىندىعى بەلگىلى.
«بىلەكتى ءبىردى جىقسا, ءبىلىمدى مىڭدى جىعار», «ءبىلىمدىنىڭ الدى – جارىق, ءبىلىمسىزدىڭ الدى – كوڭ شارىق» دەگەن ەدى قازاق اتامىز. وسى ءسوزدىڭ شىنايى ىسكە اسۋىنىڭ ناعىز زامانى ەندى كەلدى عوي دەپ ويلايمىز. ويتكەنى قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار ولاردى يگەرە العان ادامداردىڭ قولىن بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا ۇزارتا ءتۇستى. ءسويتىپ ءبىلىم مەن عىلىم جانە ولار تۋىنداتقان تەحنولوگيالار الەمدىك دامۋدىڭ جانە الەمدىك ەكونوميكالىق قاتىناستارعا زارداپسىز ينتەگراتسيالانۋدىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆتەرىنە اينالدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە حالىققا ءبىلىم بەرۋ ءىسى «قازاقستان-2030» ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان بۇل سالادا ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعاننان بەرى كۇردەلى رەفورمالىق شارالار ۇزدىكسىز ءجۇرگىزىلىپ كەلەدى. ال ول رەفورمالاردىڭ جالپى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا əلەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ورتاعا بەيىمدەۋ بولىپ وتىر.
بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋدىڭ وڭاي بولمايتىندىعى بايقالادى. سەبەبى, ءساتى تۇسسە, بايلىقتى قالپاقپەن سوعىپ الۋعا بولار, ال ءبىلىمدى قالپاقپەن سوعىپ الا المايسىز. ول ۇزاق جىلداردى, جۇيەلى جۇمىستى, توزىمدىلىك پەن تاباندىلىقتى قاجەت ەتۋدە. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ əلەمدەگى بəسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىندىعى بەلگىلى بولا تۇسۋدە.
ونىڭ ۇستىنە قازىرگى حالىقارالىق وزىق تəجىريبەلەر ەرتە بالالىق شاقتان ەرەسەك جاسقا دەيىن ادامي كاپيتالعا, اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم بەرۋگە بولىنەتىن ينۆەستيتسيانىڭ ەكونوميكا مەن قوعامعا ەلەۋلى قايتارىمى بولاتىنىن, ءبىلىم بەرۋ مەن ەكونوميكالىق تابىستىڭ جəنە ءونىمدىلىكتىڭ اراسىندا تىعىز بايلانىستىڭ بار ەكەنىن دəلەلدەپ وتىر. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋگە بولەتىن قارجىسىنا بۇرىنعىداي əلەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەرگە جۇمسايتىن شىعىندار دەپ قاراۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ونى ۇزاق مەرزىمدىك دامۋعا سالعان ەكونوميكالىق ينۆەستيتسيالار دەپ ءتۇسىنۋ دە بارعان سايىن بەلەڭ الۋدا.
سونىمەن قاتار جالپى قوعامنىڭ يگىلىگىنە اينالا الاتىن قازىرگى زاماندىق ءبىلىم ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىمەن قاتار باسقا دا əلەۋمەتتىك پايدالار كەلتىرە الادى ەكەن. ماسەلەن, ول ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگىنىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلاتىن, əلەۋمەتتىك بىرلىگى مەن ينتەگراتسياسى جوعارى, قۇقىق بۇزۋشىلىق دەڭگەيى تومەن قوعامنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى. سەبەبى ادامنىڭ جاستايىنان ءبىلىم الۋى ونىڭ əلەۋمەتتىك, ەموتسيالىق جəنە باسقا دا ومىرگە قاجەتتى داعدىلارى مەن ءمادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
وسى ۇعىمداردىڭ ءبارى قوسىلا كەلىپ ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ بارلىق سالالارىن ودان ءəرى دامىتۋدىڭ سەنىمدى دəلەلدەرىن تۋىنداتادى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانعان. بۇل باعدارلامانىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى – ءبىلىم سالاسىنداعى جاڭاشىلدىعى جانە سالانىڭ تاياۋ ون جىلداعى بولاشاعىن ءجۇيەلى ءتۇردە جوسپارلاعاندىعى بولىپ تابىلادى. باعدارلاما الەمدەگى وزىق ءتاجىريبەلەرگە سۇيەنە جانە ەلىمىزدىڭ ىشكى ەرەكشەلىكتەرى مەن ءمۇمكىندىگى ەسكەرىلە وتىرىلىپ جاسالىنعان. سوندىقتان ونى ەلىمىزدىڭ دامۋ ماقساتتارىمەن قاتار زامان تالابىنا جاۋاپ بەرە الادى دەپ ايتا الامىز.
باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءجونىندە بەلگىلەنگەن بارلىق ءىس-شارالار قاجەتتى قارجىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
ال وسى مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى ۇكىمەتتىڭ ءۇستىمىزدەگى جىلعى 11 اقپانداعى قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن بولاتىن. وسى اپتادا بولىپ ءوتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا بۇل ءماسەلە تاعى ءبىر پىسىقتالدى. ول تۋرالى نەگىزگى باياندامانى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ جاسادى.
سونىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىنىڭ ايتۋىنشا مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العاشقى 5 جىلدىق كەزەڭى ءۇشىن قازىرگى ءمولشەرىنە قوسىمشا 461,1 ملرد. تەڭگە ءبولۋ كوزدەلدى.
وسىعان قوسىمشا اعىمداعى جىل ءۇشىن تاعى دا 22,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. بۇل قارجى ءبىرىنشى كەزەكتە سالىناتىن مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىنا جانە مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتۋ ءۇشىن جۇمسالاتىن بولادى.
باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن جوسپاردا جالپى سانى 196 ءىس-شارا قاراستىرىلىپتى. سونىڭ 37-ءسى 2011 جىلى ورىندالاتىن بولسا, وسى كۇنگە دەيىن 3-ءۋى ءجۇزەگە اسىرىلىپ ۇلگىرىپتى.
مەملەكەتتىك باعدارلامادا بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن 100 پايىز قامتۋ كوزدەلگەن. جالپى, مۇنداي اۋقىمدى مىندەتتىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇعان دەيىن ەشۋاقىتتا قويىلىپ كورمەگەندىگىن ەسكە الاتىن بولساق, مۇنىڭ ءوزىن دە باعدارلامانىڭ ءبىر جاڭالىعى رەتىندە اتاپ كورسەتۋگە بولادى.
سول ءۇشىن ايماقتار مەن ەلدى مەكەندەردىڭ جاي-كۇيى زەرتتەلىپ, ءجۇرگىزىلەتىن قاجەتتى قۇرىلىستاردىڭ ناقتى كەستەسى جاسالىندى. كەستەنى جاساۋ بارىسىندا حالىقتىڭ 2015 جىلعا ءجانە 2020 جىلعا دەيىنگى دەموگرافيالىق ءوسىم بولجامى ەسكەرىلگەندىگىن ايتا كەتپەكپىز.
سونىمەن باعدارلامانىڭ وسى ءبىر بولىگىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن عانا الداعى 3 جىلدا ەلىمىزدە 90 بالاباقشا سالىنۋى قاجەت. مۇنىڭ سىرتىندا, 2015 جىلعا دەيىن 615 شاعىن ورتالىق پەن 163 جەكە مەنشىك بالاباقشا اشىلادى. بۇرىن جەكە مەنشىكتە جانە كوممۋنالدىق مەنشىكتە بولىپ كەلگەن 118 عيماراتتاردى قايتا قايتارىپ الۋ ەسەبىنەن تاعى دا 154 بالاباقشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
باعدارلامانىڭ تاعى ءبىر باعىتى ەلىمىزدەگى ورتا ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ. ونىڭ نەگىزگى ماسەلەسى 12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋ بولىپ تابىلادى.
مىنە, وسى ءۇشىن ەلىمىزدە تاياۋداعى جىلداردىڭ وزىندە بارلىعى 522 مەكتەپ سالىناتىن بولادى. ونىڭ 427-ءسى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر دە (رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 212, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 215), 46-سى بەيىندىك مەكتەپتەر. ال 49-ى اپاتتى جاعدايداعى جانە ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ورنىنا سالىنادى. بۇل مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن العاشقى 3 جىلعا دەپ 167,4 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلعان.
قازىرگى كۇنى قاي جەردەن, قانداي مەكتەپتەردىڭ سالىناتىندىعى ناقتى انىقتالىپ قويىلدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەكتەپتەر سالىنعان سوڭ وقۋشى ورنىنا دەگەن سۇرانىس تولىق قاناعاتتاندىرىلىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن قوعامدى مازالاپ كەلە جاتقان ءۇش اۋىسىمدى جانە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر پروبلەماسى جويىلادى.
تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 82 مەكتەپ سالىنادى. ولاردىڭ 30-ى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ, 52-ءسى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ ەسەبىنەن سالىناتىن بولادى.
مينيستر ءوز سوزىندە 12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋ كەستەسى مۇقيات تەكسەرىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ءبىلىم بەرۋ مەن وقىتۋ مازمۇنىنىڭ جاڭا ستاندارتتارى جاسالۋ ءۇستىندە. سوعان سايكەس وقۋلىقتار ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار بۇرىنعىعا قاراعاندا كۇشەيتىلە ءتۇسكەن. ەندى ولار كوپ كەزەڭنەن تۇراتىن ساراپتاۋلار مەن سىناقتان وتكىزىلەتىن بولادى. قازىردىڭ وزىندە وسى كەزەڭدەردىڭ ءبىراز بولىكتەرى ىسكە اسىرىلا باستاعان.
مەملەكەتتىك باعدارلامادا مۇعالىم بەدەلىن كوتەرۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنگەن. باعدارلامانىڭ ءبىر ءبولىمى وسى ءماسەلەگە ارنالعان.
بۇل ماقسات ءۇش باعىت بويىنشا ءجۇزەگە اسىرىلادى. سونىڭ ءبىرىنشىسى – مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ. وسىعان سايكەس باعدارلامادا ولاردىڭ ورتاشا جالاقىسىن 2015 جىلعا قاراي جەكە سەكتورداعى ەڭبەكاقىعا تەڭەستىرۋ جوسپارلانعان.
ۇستىمىزدەگى جىلى بارلىق بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا كوتەرىلەتىندىگى بەلگىلى. بۇل مۇعالىمدەرگە دە قاتىستى. سونىمەن قاتار ولارعا قوسىمشا ۇستەمەاقى بەرۋ قولعا الىنادى. ماسەلەن, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ جوعارى كاتەگوريالارى بار مۇعالىمدەر مەن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ شەبەرلەرى بىلىكتىلىگى ءۇشىن لاۋازىمدىق جالاقىسىنىڭ 100 پايىزى كولەمدە قوسىمشا اقى الاتىن بولادى.
مۇنداي قوسىمشا اقىنى باسقا دا مۇعالىمدەرگە تولەۋ قاراستىرىلعان.
وسى ماقساتقا بيىلعى جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 5 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەندىگىن ايتا كەتۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەس ەندى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ جيناقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. بۇل جۇيە ءار وتباسىنا بالالارىن وقىتۋ ءۇشىن قاراجات جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جيناعان سوماسىنا وراي مەملەكەتتەن سىياقى بولىنەدى.
قازىرگى كۇنى وسى ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرى تالقىلانىپ, ناقتى ەسەپتەۋلەر جاسالىنۋ ۇستىندە.
ەكىنشىدەن, باعدارلاما بويىنشا مۇعالىمدەر بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. كوپ ۇزاماي وعان كوشۋ باستالادى.
ماسەلەن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە بيىل العاش رەت اتالعان ماقساتقا قوسىمشا قاراجات ءبولىنىپ وتىر ەكەن.
مۇعالىمدەردى قايتا دايارلاۋدا ۆاۋچەرلىك-مودۋلدىك قارجىلاندىرۋ ءجۇيەسى ەنگىزىلەدى. مينيستر وسى جۇيە جاقىندا ءتاجىريبەلىك سىناقتان وتەتىندىگىن ءمالىمدەدى.
ۇشىنشىدەن, ۇستازدار قاۋىمىنىڭ بەدەلىن كوتەرۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولادى.
وسىعان بايلانىستى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە يميدجدىك جۇمىستار تۇجىرىمداماسى ءازىرلەندى. بۇل جۇمىسقا مۇعالىمدەر قاۋىمى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, ازاماتتىق قوعام كەڭىنەن تارتىلادى.
باعدارلاماداعى باستى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – ەلەكتروندى وقىتۋدى تولىعىمەن مەڭگەرۋ.
بۇل ماقساتقا 134,9 ملرد. تەڭگە جوسپارلانۋدا.
ەلەكتروندى وقىتۋدى ەنگىزۋ بويىنشا سالاارالىق باعدارلاما جوباسى جاسالدى.
بيىل 44 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا ە-learning ەلەكتروندى وقىتۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسى جۇمىس ىستەي باستايدى. بۇل ءجۇيەگە بايلانىستى بارلىق ماسەلەلەر تالقىلاندى.
باعدارلامادا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنگەن. وسىلار بويىنشا كادرلار دايارلاۋدىڭ جاڭا مودەلى ەنگىزىلەتىن بولادى.
جاڭا مودەل جۇمىس بەرۋشىلەردى بەلسەندى تارتۋعا, ۇزدىك الەمدىك ءتاجىريبەنى قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەيىمدەۋگە نەگىزدەلگەن.
بيىلعى جولداۋعا سايكەس بيزنەس-قاۋىمداستىقتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەردى قاتىستىرا وتىرىپ ۇلتتىق كەڭەس قۇرىلادى.
جاڭا مودەلدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇيىمدار تاڭدالدى.
جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى نەگىزگى مىندەت – دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ.
مينيسترلىك الەمدىك تاجىريبە نەگىزىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاڭا كلاسسيفيكاتسياسىن جانە ولاردىڭ ءار دەڭگەيىن انىقتاۋعا قاجەتتى ولشەمدەردى ازىرلەدى.
وسى بويىنشا زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. ولاردىڭ قىزمەتىندە ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە كوڭىل بولەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ يننوۆاتسيالىق قىزمەتى كۇشەيتىلەدى.
مينيستر جوعارى وقۋ ورىندارىن ىرىكتەۋ ولشەمدەرى جاسالۋ ۇستىندە ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى.
مەملەكەتتىك باعدارلامانى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنت قاراۋىنداعى «ءبىلىم تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا دەپۋتاتتار 17 تولىقتىرۋ ەنگىزۋدى ۇسىنىپتى.
60-تان استام نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى دايىنداۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ 22-ءسى بيىلعى جىلى ازىرلەنبەك.
مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ وتىراتىن بولادى. وسى ءىستى ىلگەرى جىلجىتۋ ءۇشىن «اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرىلادى.
بۇل ورتالىق مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ مەحانيزمدەرىن جەتىلدىرۋ ءجونىندە ۇسىنىستار دايىندايدى. سونىمەن قاتار, ءار كەزەڭدەگى ينديكاتورلاردىڭ الەمدەگى وزىق ءۇلگىلەرگە ساي كەلۋىن قاداعالاپ وتىرادى.
مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ تابىستى ورىندالۋى قوعام مەن مۇعالىمدەر قاۋىمىنىڭ قولداۋ كورسەتۋىنە بايلانىستى بولاتىندىعى ءتۇسىنىكتى.
وسىعان وراي, مينيستر جوسپارلانعان شارالارعا قوسىمشا رەتىندە الەۋمەتتىك تاپسىرىس تەتىكتەرىن ىسكە قوسۋ ارقىلى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن كەڭىنەن تارتۋدى وتە ماڭىزدى دەپ سانايتىندىقتارىن ايتتى.
ونداعى ماقسات – مۇعالىم بەدەلىن كوتەرۋ مەن كەرى بايلانىس ورناتۋدىڭ نەگىزگى جولدارىن قامتاماسىز ەتۋ.
ۇكىمەت وتىرىسىندا اتالعان ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ جۋىقتا بولىپ وتكەن سەزىندە بەرىلگەن تاپسىرمالارعا سايكەس حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. بۇعان ەلىمىز ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ باعىتىندا جاڭادان قابىلدانعان سالالىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قول جەتكىزەتىن بولادى. حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ دەگەنىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ونىڭ الەمدىك كەڭىستىكتەگى باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ دەگەن ءسوز. بۇل ەل بولاشاعىن ايقىنداۋشى باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ۇكىمەت وتىرىسىندا جۇزەگە اسىرىلۋ جايى تالقىلاۋعا تۇسكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مىنە, وسى ىسكە قىزمەت ەتەدى.
وسىعان قوسىمشا ايتارىمىز, قازىردە بۇكىل الەمدە بولىپ جاتقان جاعدايلارعا نازار اۋدارساڭىز, جاھاندانۋمەن قاباتتاسا كەلىپ وتىرعان ءتۇرلى ساياسي جانە ەكونوميكالىق داعدارىستاردىڭ بەلەڭ الۋىمەن قاتار مەملەكەتتەردىڭ ءبىر قوعامدىق فورماتسيانىڭ ىشىندە ءومىر ءسۇرىپ وتىرىپ-اق وزىندىك دامۋ فورمالارىن ايقىنداۋدا سان تاراۋلى جولدارعا ءتۇسە باستاعاندىعىن بايقايسىز. سەبەبى وسىدان ءبىرنەشە عاسىر بۇرىن باتىستا پايدا بولعان كاپيتاليستىك قاتىناستاردىڭ كلاسسيكالىق دامۋ ءداستۇرى ءتۇبەگەيلى ءوزگەرىستەرگە ءتۇسە باستادى. جەكە ادامنىڭ ماتەريالدىق ءجانە ينتەللەكتۋالدىق تۇرعىدان شەكسىز دامي بەرۋىن جاقتايتىن باتىستىق ۇلگىگە جاپونيا ءوزىنىڭ ۇجىمدىق كاپيتاليزمىن قارسى قويدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جاپون قوعامى تەز جەتىلدى. ال كورشىمىز قىتايدىڭ قارىشتى دامۋىنا ءبۇكىل ءبىر مەملەكەتتى ءبىر وتباسى رەتىندە قاراستىرىپ, قوعامدىق مۇددەنى جوعارى قوياتىن جانە قوعامدىق قاتىناستاردىڭ تابيعاتتىڭ وزىندەي شىنايى بولۋىن تالاپ ەتەتىن كونفۋتسي قاعيداتتارىنىڭ اسەرى مول سەكىلدى.
سونىمەن قالاي الىپ قاراعاندا دا سوڭعى جىلدارى ءوز ەلىندە نارىقتىق قاتىناستاردى, ياعني ەكونوميكانىڭ ەركىن بولۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, كوپتىڭ قامىن ويلاي العان مەملەكەتتەر العا باسىپ كەلەدى. سەبەبى الەمدە قاي ەلدىڭ حالقى باسەكەگە قابىلەتتى, ياعني قاي ەلدىڭ حالقى ەڭبەكشىل, قاي ەلدىڭ حالقى ءبىلىمدى, قاي ەلدىڭ حالقىنىڭ دەنساۋلىعى مىقتى, قاي ەلدىڭ حالقى بىرلىكشىل, مىنە, وسىنداي ەلدەر العا تۇسە باستادى. سوندىقتان, شاماسى كەلگەن مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى ءوز ەلىندە وسى تالاپتارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋمەتتىك باعىتتاردى بەرىك ۇستاۋعا نيەت تانىتۋدا.
وسى ۇدەرىستىڭ جارقىن ۇلگىسى ءبىزدىڭ قازاقستاندا دا ايقىن بايقالۋدا. بۇعان كوپتەگەن سالالاردا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستارعا قاراي وتىرىپ, سونىمەن قاتار سوڭعى ەكى جىلدىڭ بىرقاتار وقيعالارىن بايانداي وتىرىپ تالاي-تالاي مىسالداردى كەلتىرۋگە بولار ەدى. ءبىز بۇگىن سونىڭ ءبىر عانا ماسەلەسى – وسى اپتادا ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسى تۋرالى عانا اڭگىمە قوزعادىق. مىنە, وسى ءبىر ىستەگى العا قويىلعان ماقساتتار مەن وعان جەتۋ جولدارىنا ءۇڭىلۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ قانداي مەملەكەت ەكەندىگىن جانە قانداي باعىتتى ۇستاپ وتىرعاندىعىن انىق بايقاۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىز.
سۇڭعات ءالىپباي.