جاعدايسىز ەلدەن حالىق كەتۋگە اسىعادى
اراب رەۆوليۋتسياسىنىڭ وت-جالىنىنا شارپىلعان ەلدىڭ ءبىرى – سوناۋ ايتارلىقتاي الىستا, افريكانىڭ باتىس-ورتالىعىندا جاتقان كوت-د’يۆۋار. كوپ ادام بۇل ەلگە رەۆوليۋتسيا ۇشقىنى قالاي جەتتى دەيدى.
ارينە, رەۆوليۋتسيا دا وزىنە قاجەتتى توپىراقتا ءوسىپ-ونەدى. ال كوت-د’يۆۋاردا ونداي جاعداي كوپتەن بەرى قالىپتاسقان. اسكەري توڭكەرىس تە وسىندا, ازامات سوعىسى بىردە كۇشەيىپ, بىردە باسىلادى. افريكاداعى باسقا كورشى ەلدەرگە قاراعاندا, بۇل ەلدە ەۋروپالىق بيلىك جۇيەسى تەرەڭىرەك ەنگەن. كەيدە ونىڭ افريكالىق جۇيەمەن ۇيلەسە بەرمەيتىنى بار دا, سودان قايشىلىق تۋىپ جاتادى.
وتكەن جىلدىڭ اياعىندا بۇل ەلدە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. سوندا بيلىكتەگى لوران گباگبو مەن وپپوزيتسيا كوسەمى الاسسان ۋاتتارا كۇرەسكە تۇسكەن. سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەكەۋى دە وزدەرىن جەڭىسكە جەتتىم دەپ جاريالاپ, ءتىپتى ۇكىمەت باسشىلارىن دا تاعايىنداپ جىبەردى. ءسويتىپ, قوس ۇكىمەت پايدا بولعان. بىراق بۇرىننان قولىندا بيلىگى بار گباگبو اسكەرگە ارقا سۇيەپ, ءوز ءتارتىبىن ورنىقتىردى. رەۆوليۋتسيالىق جاعداي وسىلاي قالىپتاستى دا, وعان الىستاعى اراب رەۆوليۋتسياسىنىڭ ۇشقىنى ءتيدى.
بۇل ەلدەگى جاعدايعا سىرت ەلدەر ۇنەمى بەلسەندى ارالاسادى. اسىرەسە, فرانتسيانىڭ ءبىر كەزدەگى وتارىنا ءوزىنىڭ ءبىر بولشەگىندەي قارايتىنى بار. ءتىپتى وندا بىتىمگەرشىلىك كۇش رەتىندە فرانتسۋز ءاسكەرىنىڭ تۇرعانى زاڭدىلىقتاي كورىنەدى. ەلدەگى قاقتىعىستارعا ارالاسىپ, ولاردىڭ ءبىر جاعىن جاقتاپ, قوعامدا قايشىلىق تۋدىرادى.
نەگىزىنەن بۇل ەلدە باستى قايشىلىق دىنگە قاتىستى. حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى جەرگىلىكتى ءدىندى ۇستانعانىمەن, ساندارى ازداۋ بولسا دا, قاقتىعىس مۇسىلماندار مەن حريستياندار اراسىندا وتەدى. مۇسىلماندار ەلدىڭ ءسولتۇستىگىندە, ال حريستياندار وڭتۇستىگىندە تۇراتىندىقتان دا, قاقتىعىستار سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك اراسىندا. 2003-2007 جىلداردا سول قاقتىعىس شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەندە, فرانتسيا وڭتۇستىكتەگى حريستيانداردى جاقتاپ, سونىڭ ارقاسىندا قازىرگى پرەزيدەنت لوران گباگبو بيلىككە جەتكەن ەدى.
قازىر فرانتسيا ەلدىڭ سولتۇستىك جاعىن, مۇسىلماندار جاعىن, ونىڭ كوسەمى الاسسان ۋاتتارانى جاقتايدى. جاقتاعاندا فرانتسۋزدار بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە كوت-د’يۆۋار باسشىلىعىنا, اتاپ ايتقاندا, پرەزيدەنت ل.گباگبو مەن ونىڭ جۇبايىنا قارسى سانكتسيا تۋرالى قاراردىڭ جوباسىن ازىرلەپ, تالقىلاۋعا ۇسىنىپ وتىر.
جالپى بۇۇ, افريكا وداعى, اقش باستاعان ءبىراز ەل وتكەن جىلعى سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا وپپوزيتسيا وكىلى ا.ۋاتتارا جەڭىسكە جەتكەن دەپ ەسەپتەيدى, ل.گباگبونى بيلىكتەن كەتۋگە شاقىرادى. بۇل ماسەلە وتكەن جىلى 9 جەلتوقساندا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قارالىپ, گباگبونى ايىپتاعاندا, رەسەي ۆەتو قۇقىن پايدالانىپ, قاراردى قابىلداتپاي تاستاعان. ودان كەيىن بۇۇ باس اسسامبلەياسى الاسسان ۋاتتارانىڭ پرەزيدەنتتىگىن تانىعان شەشىم قابىلدادى.
اراب رەۆوليۋتسياسىنا بايلانىستى كوت-د’يۆۋارداعى جاعداي شيەلەنىسە ءتۇستى. سول اراب ءدۇنيەسىندەگى شارپىسۋدا باتىس وپپوزيتسيانى جاقتاپ, ءتىپتى ليۆياداعى سوعىسقا ارالاسىپ كەتسە, كوت-د’يۆۋاردا دا وپپوزيتسيانى قولدادى. ءسويتىپ, ەڭ الدىمەن اقش پەن فرانتسيا بەلسەندى ءتۇردە گباگبونى ايىپتاپ, ونى كەتۋگە ماجبۇرلەۋدە. كۇش قولدانۋعا دەيىن باراتىن سىڭايلارىن اڭعارتتى. بۇل گباگبونى مىقتاپ ويلاندىرسا, ۋاتتارانى جىگەرلەندىرىپ وتىر. سوندىقتان دا بۇل ەلدەگى جاعداي جاڭا بەت-بۇرىس الۋى ابدەن مۇمكىن. بيلىكتىڭ زورلىعىنا شىداماعان حالىق كورشى ەلدەرگە كەتىپ جاتىر. قازىرگە دەيىن ءبىر ميلليونداي ادام ەلدەن كەتكەن.
ءسىرا, بۇل ەلدەگى جاعداي شيەلەنىسە تۇسەتىندەي قاۋىپتە.
بيلىككە قۇمارلىق ادامعا نە ىستەتپەيدى!
الەمنىڭ اقپارات قۇرالدارى گۆاتەمالانىڭ پرەزيدەنتى الۆارو كولومنىڭ زايىبى ساندرا توررەس دە كولوم الداعى سايلاۋدا پرەزيدەنتتىك كۇرەسكە ءتۇسۋ ءۇشىن قازىرگى پرەزيدەنت-كۇيەۋىنەن اجىراسپاق بولعانىن جارىسا حابارلاپ جاتىر.
اڭگىمە مىنادا. بۇل ەلدىڭ زاڭى قىزمەتتەگى پرەزيدەنتتىڭ تۋىسقاندارى ونىڭ قىزمەتىن, ياعني ونىڭ پرەزيدەنتتىك ورنىن مۇراگەرلىكتەي جولمەن يەمدەنۋگە جەتكىزەتىن ارەكەتتەرگە تىيىم سالادى. ايەلى دە تۋىس. وعان دا تىيىم بار. تىيىمنان قۇتىلۋدىڭ ءبىر جولى – اجىراسۋ. ساندرا توررەس سونى قالاپ وتىر.
ادەتتە نەكەدەن پايدا تابۋ ءۇشىن جۇرتتىڭ جالعان نەكەگە تۇرۋى بولۋشى ەدى. ال بۇلار اجىراسۋدان پايدا كورمەك. سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. ساندرا توررەستىڭ ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ول «ءوز ەلىنىڭ قامى ءۇشىن اجىراسۋعا بارعان جالعىز ايەل».
بۇلاردىڭ ەلدىڭ قامى ءۇشىن دەۋى – وزدەرىنىڭ توپشىلاۋى. قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ ايەلى پرەزيدەنتتىككە تۇسكەنىنەن, ءتىپتى سول كۇرەستە جەڭىپ شىققانىنان گۆاتەمالا حالقى باقىتقا جەتە قوياتىنى كۇماندى. ال بيلىككە جەتۋ بۇلار ءۇشىن باقىت بولۋى ابدەن مۇمكىن.
ارينە, البارو كولومنىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمى كەزىندە ونىڭ زايىبى رەتىندە ساندرا توررەس تە بيلىكتىڭ ءبىراز يگىلىگىن كورگەن سىڭايلى. رەسمي تۇردە كەدەيشىلىكپەن كۇرەسكە قاتىستى مەملەكەتتىك باعدارلاماعا باسشىلىق جاساعان ەكەن. وسىنىڭ وزىنەن دە بيلىكتىڭ ءبىراز ءدامىن تاتقان. بىراق پرەزيدەنتتىڭ وپپونەنتتەرى ەلدىڭ ءبىرىنشى لەديى بيلىكتىڭ ءبىراز تۇتقاسىن ۇستاعان دەگەندى ايتادى. ەندى سودان ايرىلماس ءۇشىن كوپ ادام ەسىتە قويماعان ارەكەتكە دە بارىپ وتىر.
ال سول بيلىككە قۇمارلار ونى ەل قامى ءۇشىن دەپ اقتالىپ قانا قويماي, ماقتان دا تۇتاتىنداي. اقپارات قۇرالدارى حابارلاعانداي, 51 جاستاعى ساندرا توررەس باقىتتى نەكەلەرىن ەل ءۇشىن قۇربان ەتەتىنىن مالىمدەپ: «مەن كۇيەۋىممەن اجىراسقانىنمەن, حالىققا تۇرمىسقا شىعامىن», دەپتى باسپاسوز ءماجىلىسىندە جىلاپ تۇرىپ.
ءار ەلدىڭ ءوز مەنتاليتەتى بار دەيمىز. سويتسە دە, بيلىك ءۇشىن مۇنداي قادامعا بارۋدى مايا دەيتىن كونە ءمادەنيەتتىڭ ۇرپاقتارى دا (گۆاتەمالادا نەگىزىنەن سول كونە حالىقتاردىڭ وكىلدەرى تۇرادى) قولداي قويۋى ەكىتالاي-اۋ دەيسىڭ. بۇل ءوزى ۇلكەن ادەپكە سىيا قويمايتىنداي. ەلدەگى وپپوزيتسيا وكىلدەرى بۇعان «سايلاۋ الاياقتىعى» دەگەن سيپاتتاما دا بەرىپ ۇلگەرىپتى.
الەمدە كۇيەۋىنەن كەيىن بيلىككە كەلگەن ايەل قايراتكەرلەر از ەمەس. سول لاتىن امەريكاسىندا دا بار. بىراق مۇنداي نەكەنى بۇزۋ جولىمەن ەمەس, دەموكراتيانىڭ اق جولىمەن, حالىقتىڭ قالاۋىمەن, كۇيەۋلەرىنىڭ يگىلىكتەرىن جالعاستىرسىن دەگەن كوپشىلىكتىڭ تىلەگىمەن جەتكەن. الەم حالقى بۇل رەتتە شري لانكادا حالىقتىڭ قالاۋىمەن كۇيەۋىنىڭ ورنىن باسقان باندانا رايكەنى ۇمىتپايدى. ايتپەسە, ءۇندىستانداي ۇلى دەرجاۆانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى رادجيۆ گاندي قايتىس بولعاننان كەيىن ونىڭ جەسىرى سونيا ءوز پارتياسى – ۇلتتىق كونگرەسس جەڭىسكە جەتكەندە, بيلىكتەن ءوزى باس تارتىپ, پرەمەر-مينيسترلىك قىزمەتتى باسقاعا ۇسىنعانىن دا جۇرت بىلەدى. مۇنداي مىسالدار كوپ.
ساندرا توررەستىڭ سەنىڭ قامىڭ ءۇشىن كۇيەۋىممەن اجىراسامىن دەگەنىنە حالىقتىڭ جۇرەگى ەلجىرەي قويار ما ەكەن. ول بۇرىن دا كۇيەۋىنەن اجىراپ, بيلىكتەگى كولومعا تيگەن. ەندى سول بيلىكتەن اجىراعىسى كەلمەي, تاعى دا كۇيەۋىمەن اجىراسقىسى كەلەدى.
بيلىكسۇيگىش ايەلىنىڭ كەسىرىنەن تۋنيس پرەزيدەنتى بەن ءالي دە حالىققا جەككورىنىشتى بولدى. كوت-د’يۆۋاردىڭ پرەزيدەنتى ل.گباگبوعا دا بيلىكسۇيگىش ايەلىنىڭ جەتەگىندە بولدىڭ دەگەن كىنا تاعىلدى. ال بيلىك ءۇشىن كۇيەۋىن قۇربان ەتەتىن ايەلدى حالىقتىڭ جاقتاي قوياتىنى كۇماندى.
ماماديار جاقىپ.