«ەلەنبەي جۇرگەن ءبىر ەسىم», «ەق», 03.12.2010 جىل
مەن – اقمولا ماڭىنداعى امانگەلدى دەگەن قازاق اۋىلىندا تۋىپ-وسكەن تاتاردىڭ قىزىمىن. اۋىل تۇرعىندارى نەگىزىنەن قازاقتار بولاتىن, سوندىقتان ءبارىمىز دە قازاقشا تازا سويلەيمىز. مەكتەپتە دە قازاقشا وقىدىق.
جاسىمنان ونەرگە قۇشتار بولدىم. التى جاسار شاماسىندا بولسام كەرەك, ءالى ەسىمدە, بىردە ۇيدە جاتقان ەسكى سىرنايدى قولىما الىپ, كوپ اۋرەلەنىپ, اقىرى قۇلاعىمدا جۇرگەن ءبىر اۋەنگە ءوزدىگىمنەن سالدىم. مەنىڭ قىلىعىمدى جابىق ەسىكتىڭ ار جاعىندا اكەم تىڭداپ, قۇلاعىن ءتۇرىپ تۇر ەكەن. ونى كورگەن سوڭ ۇيالىپ, سىرنايدى تاستاي سالدىم. بىراق اكەمنىڭ ەكى كوزى قۋانىشتان بال-بۇل جايناپ, قاتتى ريزا كەيىپتە ەكەنى سەزىلىپ تۇردى. سول كورىنىستى ءومىر بويى ۇمىتا الماي كەلەمىن. ول مەنىڭ قاسىما كەلىپ, ماڭدايىمنان يىسكەپ, «وينا, قىزىم, ويناي عوي, جاقسى وينادىڭ», دەدى. سول سوزدەر ماعان عاجايىپ ونەر ساندىعىنىڭ كىلتىن ۇستاتقانداي بولدى. وسىدان ءارى مەنىڭ قولىمنان ەسكى سىرناي تۇسپەيتىن. ۇزاماي اكەم اۋدان ورتالىعىنان ءبىر ايلىق جالاقىسىنىڭ جارتىسىنان استامىن جۇمساپ, ادەمى سىرناي ساتىپ اكەلىپ بەردى. ءۇيدەگى 9 بالاسىنىڭ اۋزىنان جىرىپ, ونەرلى بالاسىن وبەكتەگەن قايران اكەنىڭ سول ارەكەتىن قالاي ۇمىتارسىڭ...
ونەر ورىنە ۇمتىلعان وسكەلەڭ ۇمىتىمە دەمەۋ بەرگەن ەكىنشى قادام اياۋلى ۇستازىم, مەكتەپ ديرەكتورى اقان اۋباكىر ۇلىنىڭ جازعان مىنەزدەمەسى بولدى. ول مەنىڭ تالابىمنىڭ زور ەكەنىن ايتا كەلىپ, مىنەزدەمەنىڭ سوڭىندا: «ۇلكەن يسكۋسستۆو شەبەرى بولۋى مۇمكىن», دەگەن سوزدەر جازعان ەكەن. وسى سوزدەردى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇمىتا المايمىن. سەگىزىنشى سىنىپتى جاڭا عانا بىتىرگەن جاس قىزعا بەرىلگەن وسىناۋ ۇلكەن باعا مەنىڭ ارمانىما قانات ءبىتىردى. ءوزىمنىڭ ونەر ادامى بولاتىنىما دەگەن سەنىمىم بەكي ءتۇستى.
ونەر جولىنداعى ءۇشىنشى ۇستازىم بىلىكتى كاسىبي شەبەر, ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋشى, قايتالانباس قايىرىمدى تۇلعا سايلاۋ بورانباەۆ اعامىز ەدى. «ەگەمەن قازاقستانعا» شىققان ول تۋرالى جازىلعان ماقالانى («ەلەنبەي جۇرگەن ءبىر ەسىم», «ەق», 03.12.2010 جىل) قايتا-قايتا وقىپ, كوزىمىزگە جاس الدىق. ول ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرگەن ۇستازىمىز عانا ەمەس, اتا-انامىزداي اقىلشىمىز, جاناشىرىمىز, ۇلكەن مادەنيەتكە ۇيرەتۋشى ءتالىمگەرىمىز دە ەدى. وقۋدان تىس ۋاقىتتاردا دا ول ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدى باقىلاپ, جانى قالماي جاناشىرلىق ءبىلدىرىپ جۇرەتىن.
1965 جىلى تسەلينوگرادتاعى س.سەيفۋللين اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا اشىلعان مۋزىكا فاكۋلتەتىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان بىردەن-ءبىر ادام سول كىسى بولعانىن جاقسى بىلەمىز. ال بۇعان دەيىن مۋزىكالىق جوعارى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنى الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريا عانا ەدى عوي. وندا بارىپ ءتۇسۋ سولتۇستىكتىك بالالارعا وڭاي بولمايتىندىقتان ونەرلى جاستار مۋزىكا مەكتەبى نەمەسە ۋچيليششەمەن (قازىرگى كوللەدجدەر) شەكتەلەتىن.
وسى كۇنى ءوزىمىز ۇستاز بولعاندا ول كىسىنىڭ جانكەشتىلىگىنە تاڭقالامىز. بۇرىن مۋزىكالىق ءبىلىم بەرۋ ءداستۇرى بولماعان ورتادا وقۋ باعدارلامالارىن جاساۋ, كەرەكتى مۋزىكالىق جابدىقتار تابۋ, ساباق وتكىزىلەتىن ورىندار, ستۋدەنتتەردىڭ تولىپ جاتقان پروبلەمالارىن شەشۋ وڭاي بولماعانى انىق. ارينە, ول كەيىن جانىنا بىلىكتى وقىتۋشىلاردى توپتاستىرا الدى, بىراق ولار دا ماسەلە تۋىنداي قالسا «سايلاۋ بورانباەۆيچ قايدا ەكەن», دەسىپ جۇگىرىپ جۇرەتىن.
مەن اتالعان وقۋ ورنىنا 1969 جىلى ءتۇستىم. بۇل – ەلىمىزدىڭ تەرىستىك ءوڭىرىنىڭ بارىنەن جيىلعان ونەرگە جاقىن جاستاردىڭ شىن مانىندەگى ورتالىعى ەدى. ءبىز سايلاۋ اعانى ينستيتۋتتا كۇندە كورەتىنبىز, كەشكە جاتاقحاناعا كەلسەك, ول بىزدەن بۇرىن وسىندا ءجۇرەتىن. تاڭەرتەڭ تۇرعىسى كەلمەي, جالقاۋلىققا سالىنىپ, كەرىلىپ-سوزىلىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەردى دە تاڭعى جەتىدەن ساباققا قۋالاپ جۇرەتىن سول كىسى ەدى. بارلىق بالالاردىڭ باسقا پاندەردەگى ۇلگەرىمىن دە باقىلاپ, وقۋدان شىعىپ قالماۋىن قاداعالاپ وتىراتىن. ءماسەلەن, اۋىلدان كەلگەن كەيبىر قازاق بالالارى ورىس ءتىلىنىڭ ەمتيحانىنان قۇلاپ قالسا, سول ءپاننىڭ مۇعالىمىنىڭ سوڭىندا ستۋدەنتى ءۇشىن سايلاۋ بورانباي ۇلى جۇرەتىن. امانجول دەگەن ءبىر بالانى وقۋدان شىعارايىن دەپ تۇرعان جەرىنەن رەكتوردىڭ الدىنا الىپ بارىپ دومبىرا تارتقىزىپ, الىپ قالعانىن بىلەمىز. قازىر سول جىگىت دەرجاۆيندەگى مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى.
ءاربىر كۋرستا 25 ستۋدەنت بولدى, سوندا بارلىق ءتورت كۋرستا 100 شاقتى بالا وقيمىز. سايلاۋ اعا سونىڭ ارقايسىسىن جاقسى ءبىلىپ, مۇمكىندىگى مەن دارىنىنا قاراي بولاشاعىنا بولجام ايتىپ وتىراتىن. ماسەلەن, اقكولدىك ناستيا ماكسيمەنكو دەگەن قىزعا: «سەن اقكولگە بارىپ, مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولاسىڭ, سوندا تۇرمىسقا شىعاسىڭ», دەگەن ەكەن. سول ءسوزى اقىرى ايداي كەلىپ, قىزىمىز ۇزاق جىلدار اقكولدىڭ مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولدى, سوندا تۇرمىسقا شىقتى.
ول بارلىق ستۋدەنتتەرىنىڭ بولاشاقتاعى قىزمەتىن نەمەسە ونەر جولىن وسىلاي, كورەگەندىكپەن بولجاپ وتىراتىن. ولاردىڭ ينستيتۋتتان كەيىن مۋزىكالىق ءبىلىم بەرەتىن ورتا جوق اۋىلدىق جەرلەرگە بارعانىن قالايتىن ەدى. كوپتەگەن ستۋدەنتتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسقان سوڭ دا تۇرمىستىق پروبلەمالارىن شەشۋگە ارالاسىپ جۇرگەنىن ەستيتىنبىز. مۇنداي قامقورلىقتى شىن مانىندە ۇلكەن جۇرەكتى ادامدار عانا جاساي الادى عوي. ءبىز 22 بالا ءبىتىرىپ شىقتىق, قازىر سونىڭ ءبارى دە مۋزىكا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر جانە ءبارىمىز دە كەزدەسكەن سايىن سايلاۋ اعانى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ جاتامىز.
ول تالانتتى بالالاردان وركەستر ۇيىمداستىرىپ, جازعى دەمالىسىمىزدا تاجىريبە بولسىن دەپ جاقىن اۋداندارعا كونتسەرت اپارتاتىن. ءبىزدىڭ ۇلكەن ونەردىڭ ەسىگىن اشۋىمىزعا وسىنداي كونتسەرتتەردىڭ پايداسى كوپ بولىپ ەدى. اۋىل ادامدارى دا ءماز بولىپ, قيىن جۇمىستان ءبىر ءسات دەم الىپ قالاتىن.
سايلاۋ اعا مەنىڭ جەكە باسىما دا ۇلكەن قامقورلىق جاساعان-تىن. مەنىڭ ۆوكالدىق مۇمكىندىكتەرىم جاقسى ەدى. وعان وتە جوعارى باعا بەرگەن ماماندار دا كوپ ەدى. بىردە الماتىدان اتاقتى انشىلەر كەلە قالدى, ولاردىڭ اراسىندا بيبىگۇل تولەگەنوۆا, روزا جامانوۆا, ءساۋلە قۇرمانعاليەۆا بولدى. سايلاۋ اعا مەنى, جۇرەگىمدى دۇرسىلدەتىپ, تىڭگەرلەر سارايىنداعى سولاردىڭ ورتاسىنا قولىمنان جەتەكتەپ الىپ بارىپ, داۋىسىمدى تىڭداتتى. ءبارى دە ريزا بولىپ, وتە دارىندى ەكەن, شاقىرتۋ جىبەرەمىز, كونسەرۆاتورياعا قابىلداتامىز دەپ قالدى. بىراق, ارينە, ماعان ەشقانداي شاقىرتۋ كەلگەن جوق... 1973 جىلى ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ سوندا وقىتۋشىلىق جۇمىسقا قالدىرىلدىم. بىراق جوعارى ءبىلىم بەرۋگە ءبىلىمىمنىڭ ازداۋ ەكەنىن سەزىپ, كونسەرۆاتورياعا ءتۇسىپ وقىعىم كەلدى. سايلاۋ اعاعا سول ويىمدى ايتقان ەدىم, ول ەكى سوزگە كەلمەي كونسەرۆاتوريانىڭ رەكتورى, ءوزىنىڭ دوسى ەركەعالي راحماديەۆكە حات جازىپ بەردى. وندا ءبىزدىڭ ءبىر تالانتتى قىزىمىز بارا جاتىر, مۇمكىندىگىنشە كومەكتەسىڭىز دەگەن سوزدەر جازىلعان ەكەن. ءسويتىپ, 1974 جىلى كونسەرۆاتورياعا دا سايلاۋ اعانىڭ كومەگىنىڭ ارقاسىندا ءتۇستىم.
سودان بەس جىل كونسەرۆاتوريادا وقىپ, ودان كەيىن 31 جىل الماتىنىڭ چايكوۆسكي اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجىندە مۇعالىم بولدىم. ول كەزدە كونسەرۆاتوريانى بىتىرگەن ونەرلى جاس دايىن, كاسىپقوي ءانشى بولىپ, ارقايسىسى كەمىندە بەس وپەرالىق پارتيانى مەڭگەرىپ شىعاتىن. مەن دە سولاي, «تاتيانانىڭ ءانى», «سارانىڭ ارياسى» سياقتى بەس پارتيانى مەڭگەرىپ, وپەرا تەاترىنا جولداما العان ەدىم, بىراق ول كەزدە اياعىم اۋىر بولىپ, انشىلىككە بارا الماي قالدىم. ايتەۋىر, قازىر قىزىم ءجاميلا جارقىمباەۆا ونەرىمدى جالعاستىرىپ, كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ءانشى بولىپ ءجۇر.
الماتىعا كەتكەن سوڭ مەن سايلاۋ اعانى كورگەن ەمەسپىن. ول كىسىنىڭ قارالى حابارىن ەستىگەندە قاتتى قايعىردىم. 2000 جىلى 70 جىلدىعى بولعاندا وسىنداعى ينستيتۋتتا سول كىسىگە ارناپ ءوزىمنىڭ جەكە كونتسەرتىمدى بەردىم.
«ەگەمەنگە» شىققان ماقالا ءبىزدىڭ سايلاۋ بورانباەۆ اعانى ەسكە الۋىمىزعا قاتتى تۇرتكى بولدى. ول كىسىنىڭ بىزبەن وقىعان ءشاكىرتتەرى قازىر بىرىگىپ, ۇستازىمىز تۋرالى ەستەلىك كىتابىن شىعارعالى جاتىرمىز. استاناداعى №4 ليتسەيدىڭ دومبىرا وركەسترىنىڭ جەتەكشىسى س.احمەتجانوۆ, قورعالجىنداعى, ماكينكاداعى, ەرەيمەنتاۋداعى, استاناداعى مۋزىكا مەكتەبى ديرەكتورلارى د.احمەتوۆ, ۆ.رومانەنكو, ب.زاكىباەۆ, ۆ.كانتسەروۆ ءجانە ت.ب. ەستەلىكتەرىن جازىپ تا قويدى. قازىر رەسەيدىڭ پەنزا قالاسىندا تۇراتىن ن.ناستەنكو دەگەن قىزىمىز دا ۇستازى تۋرالى ەستەلىگىن سالىپ جىبەرىپتى. ودان باسقا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە «س.بورانباەۆتىڭ مۋزىكالىق-اعارتۋشىلىق ءجانە پەداگوگيكالىق قىزمەتى جانە وسى زامانعى كوركەمونەر ءبىلىمىن وقىتۋدىڭ پروبلەمالارى» دەگەن تاقىرىپتا ايماقتىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا دا ءوتكىزەيىن دەپ جاتىرمىز. وعان سايلاۋ اعانىڭ شاكىرتتەرى عانا ەمەس, استاناداعى بەلگىلى مۋزىكا ماماندارى مەن ونەرپازدار قاتىساتىن بولادى. ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنە دەپارتامەنت ديرەكتورلارى گ. حۋساينوۆا, گ.الپەيىسوۆا سياقتى ماماندار ەنگىزىلگەن. ءبىز سايلاۋ بورانباەۆ اعانىڭ ەسىمىن جاڭعىرتۋمەن قاتار, ونىڭ جارقىن ەسىمىنىڭ ۇمىتىلماۋى تۇرعىسىندا شارالار جاساۋدى جەرگىلىكتى وكىمەتتەن ءوتىنەتىن بولامىز.
حاليدا ابىلحانوۆا, قازاق ۇلتتىق «شابىت» ونەر ۋنيۆەرسيتەتى ۆوكالدىق ونەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى.
استانا.