جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن تەك ساياسي-قۇقىقتىق قۇجات رەتىندە عانا ەمەس, الداعى ونداعان جىلعا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن ستراتەگيالىق باعدار رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت. بۇل تۋرالى Nazarbayev University مەديتسينا مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى, قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ دوكتورى, قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ مەنەدجەرلەرى قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى قۋانىش اسىلحان ۇلى ەرعاليەۆ مالىمدەدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيالىق نورمالاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىنىن تەرەڭ ءتۇسىنۋ – ماڭىزدى ماسەلەردىڭ ءبىرى.
ساراپشى جوبادا مەديتسينالىق عىلىمدى دامىتۋعا مەملەكەت دامۋىنىڭ بەرىك ىرگەتاسى رەتىندە ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل عىلىم مەن كادر دايارلاۋدى ەلدىڭ ستراتەگيالىق رەسۋرسى رەتىندە مويىنداۋ دەگەن ءسوز. پاندەميا زەرتتەۋلەرگە, ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكالار مەن عىلىمي ورتالىقتارعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكپەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن كورسەتتى», دەيدى ەرعاليەۆ.
مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن بۇل – عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاڭعىرتۋ جانە دالەلدى مەديتسينا قاعيداتتارىنا سۇيەنەتىن, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى كلينيكالىق تاجىريبەگە ەنگىزە الاتىن جاڭا بۋىن دارىگەرلەرىن دايارلاۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
ساراپشى جوباعا ەنگىزىلگەن 32-باپقا دا ەرەكشە توقتالدى. اتالعان باپتا ءاربىر ازاماتتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ قۇقىعى جانە زاڭدا بەلگىلەنگەن كولەمدە مەديتسينالىق كومەك الۋ مۇمكىندىگى ناقتى بەكىتىلگەن.
قۋانىش ەرعاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل ۇستانىم «World Health Organization» قاعيداتتارىنا تولىق سايكەس كەلەدى. ۇيىم جارعىسىندا (1948 ج.) «دەنساۋلىقتىڭ قولجەتىمدى ەڭ جوعارى دەڭگەيىنە يە بولۋ – ناسىلىنە, دىنىنە, ساياسي سەنىمىنە, ەكونوميكالىق نەمەسە الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماستان ءار ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىنىڭ ءبىرى» ەكەنى كورسەتىلگەن.
دەنساۋلىق – بۇل ارتىقشىلىق ەمەس, ول – ءاربىر ازاماتقا تيەسىلى, مەملەكەت كەپىلدىك بەرۋگە ءتيىس ىرگەلى قۇقىق. وسىلايشا, دەنساۋلىق قۇقىعىن ۇلتتىق دەڭگەيدە بەكىتۋ – ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىن جالپىعا بىردەي قامتۋ, كەمسىتپەۋ جانە مەديتسينالىق كومەككە تەڭ قولجەتىمدىلىك قاعيداتتارىنا ادالدىقتى بىلدىرەدى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, جوبادا قوعامدىق دەنساۋلىقتى قورعاۋعا باعىتتالعان نورمالار دا قاراستىرىلعان.
«ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ تونگەن جاعدايدا ءدىني ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن شەكتەۋ, سونداي-اق 23-باپتاعى ءسوز بوستاندىعى دەنساۋلىق قۇقىعى مەن قوعامدىق تارتىپكە نۇقسان كەلتىرمەۋى ءتيىس دەگەن تالاپ – اسا ماڭىزدى نورمالار. مەديتسينالىق جالعان اقپارات كەڭ تاراعان كەزەڭدە بۇل قاعيداتتىڭ ءمانى زور», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
حالىقارالىق تاجىريبە دەنساۋلىق ساقتاۋ قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن كەي جاعدايدا جەكەلەگەن بوستاندىقتاردى اقىلعا قونىمدى ءارى شامالاس تۇردە شەكتەۋ قاجەت بولاتىنىن دالەلدەيدى. ماسەلەن, COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە كوپتەگەن مەملەكەتتەر World Health Organization ۇسىنىمدارىنا سۇيەنە وتىرىپ جانە ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكت نورمالارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, جاپپاي ءىس-شارالارعا ۋاقىتشا شەكتەۋلەر ەنگىزدى. بۇل شارالار زاڭدى ماقسات پەن پروپورتسيونالدىق قاعيداتىنا نەگىزدەلدى.
ق.ەرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, «ينفودەمياعا» – ياعني جالعان مەديتسينالىق اقپاراتتىڭ جاپپاي تارالۋىنا قارسى كۇرەس ماسەلەسى دە ايرىقشا وزەكتىلىككە يە بولدى. World Health Organization دەزينفورماتسيا ۆاكتسيناتسيا باعدارلامالارىنا كەرى اسەر ەتىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى ازايتىپ, ءتىپتى ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىنىن بىرنەشە رەت ەسكەرتكەن.
وسىعان بايلانىستى بىرقاتار ەلدەر تسيفرلىق پلاتفورمالاردى رەتتەۋ تەتىكتەرىن كۇشەيتىپ, كۇماندى كونتەنتتى تاڭبالاۋ جۇيەسىن ەنگىزىپ, حالىقتىڭ مەديتسينالىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلامالارىن قولعا العان.
جالپى العاندا, ساراپشىنىڭ باعالاۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى دەنساۋلىقتى قورعاۋ قۇقىعىنىڭ كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتىپ, مەديتسينالىق عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا بەرىك نەگىز قالايدى.
«عالىم ءارى وقىتۋشى رەتىندە ايتارىم: ادامي كاپيتالعا, ءبىلىم مەن عىلىمعا سالىنعان ينۆەستيتسيا – ەلدىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا. وسى باسىمدىقتاردى كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتۋ – دەنى ساۋ, ءبىلىمدى ءارى ورنىقتى ۇلت قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق قادام», دەپ تۇيىندەدى قۋانىش ەرعاليەۆ.
رەفەرەندۋم جانە جاڭا كونستيتۋتسيا: حالىق كوپ جينالاتىن ورىنداردا اقپاراتتىق جۇمىس جانداندى
ونىڭ پىكىرىنشە, عىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ, قۇقىقتىق كەپىلدىكتەردى نىعايتۋ جانە بوستاندىقتار مەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ – قازىرگى جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەتىن جانە حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي كەلەتىن شەشىم.
قازاقستاندا اۆتوبۋستار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى تۋرالى اقپارات تاراتۋ الاڭىنا اينالدى