كەز كەلگەن قالاڭىزدىڭ كەستەسى كەلىستى كەرەمەتتەرى بولادى. ءبالكىم, بىرىندە ازىراق, ەكىنشىسىندە, كوبىرەك كەزدەسەر. كەيىنگى ءبىر-ەكى جىلدان بەرمەن قاراتا قىزىلورداڭىزدىڭ جىبەك جولى كوشەسىمەن ءوتىپ ءجۇرىپ, كىتاپحانا عيماراتىنا قايىرىلۋعا قانشاما قۇلشىنعانىمىزبەن, ءساتى تۇسپەيتىن. قىزىعا قارايتىنبىز. جالپى, جىبەك جولى كوشەسىنىڭ بويى – قالانىڭ كورىكتى بولىگى. بۇل كوشەدە وسى جاڭا كىتاپحانا ءۇيى بار. قورقىت اتا اتىنداعى قارا شاڭىراق – ۋنيۆەرسيتەت بار. ەسەپ جانە قارجى كوللەدجى بار. زاڭ كوللەدجى بار. تاعى دا باسقا ەلەڭ ەتكىزەرلىكتەي ەسكىلى-جاڭالى ەرەكشەلىكتەرى از ەمەس.
مىنە, الىستان كوز تارتىپ, كوڭىل باۋرايتىن كىتاپحاناڭىزعا كىرمەكتىڭ ورايى ورالعانداي. بۇل بيىك عيمارات كەيبىر شاھارلارداعىداي جيەكجولعا ەمىنە ءمىنىپ, دەم قيىنداتىپ, تىنىس تارىلتىپ تۇرعان جوق. كەڭ كوشەدەن بۇرىلىپ, راحاتتانا ادىمداپ, اينالا-توڭىرەككە ەركىن قاراپ, اۋەندەتە ىڭىلداپ بارىپ كىرمەككە ءمۇمكىندىك مول. كەڭ-بايتاق, كوركەمنيەتتى قازاق ەلىنىڭ قاي قالاسىندا دا ەڭ ءبىرىنشى ورىندا كىتاپحانا تۇرماعى ءلازىم-ءدۇر. قىزىلوردادا سولاي. ەلباسى ەكى-ءۇش جىل بۇرىن اشقاندا شە, قاتتى قۋانىپ, زاماناۋي, زاڭعار شاڭىراقتى, اسىرەسە, جاس ۇرپاقتىڭ ءسۇيىكتى مادەني-رۋحاني مەكەنى ەتۋ كەرەكتىگىن ايرىقشالاي ايتقان-دى.
«ادامنىڭ ەڭ ادال دوسى, ءادىل جولداسى – كىتاپ» دەگەن ەكەن شىعىستىڭ شاندوز شايىرى, وراسان ويشىلى الىشەر ناۋاي. البەتتە, الەكەڭ بابامىز شىن كىتاپتى, شىنايى ادەبيەتتى مەڭزەگەن. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ بۇلاعاي زاماندا باسىمدانا باستاعان ساتقىن دوستار, جامان جولداستار سياقتى كەسىر-كەساپاتتى, كەكىرتتەنگەن كىتاپتار كوبەيدى عوي. ول – ءوز الدىنا بولەك ماسەلە.
ءابدىلدا تاجىباەۆ اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ كىتاپحانا ءوزىنىڭ تاريحىن 1867 جىلدان باستايدى. العاشقىدا اقمەشىت ۋەزىنىڭ ءاسكەري بەكىنىسىندەگى حالىقتىق كىتاپحانا بولىپ اشىلعان. كەيىن قالالىق كىتاپحاناعا اينالعان. 1938 جىلى قىزىلوردا وبلىستىق كىتاپحاناسى رەتىندە رەسىمدەلىپ, ماكسيم گوركيدىڭ اتى بەرىلگەن. 1999 جىلعى قاراشادان ءابدىلدا تاجىباەۆ اتىندا.
قىزىلوردا كىتاپحاناسىنىڭ كىرەبەرىسى دە كەڭ ەكەن. اق ساۋلە شاشقان ۆەستيبيۋلدىڭ ادەمى ادىپتەلگەن ءمىنايى مۇيىسىندە ك ۇلىمسىرەگەن قىز وتىرىپتى. الدىندا كومپيۋتەر. قالاعان اقپاراتىڭىزدى الاسىز.
كىتاپحاناڭىزدىڭ ديرەكتورى نۇرجامال مىرزامۇراتوۆا الدەبىر جينالىسقا, وبلىس دەڭگەيىندەگى ماڭىزدى باسقوسۋعا بارماققا اسىعۋلى. سوندا-داعى ءبىراز-ءبىراز جاعدايلاردى ماعلۇمداپ ۇلگەردى. كىتاپحانانىڭ عاجايىپ سۋرەتىنە قاراپ قويىپ, مەرەيلەنە ءاڭگىمەلەيدى. عيمارات نەگىزگى-نەگىزگى ءۇش قاباتتان, سونداي-اق ءتۇرلى-ءتۇرلى تەحنيكالىق قاباتتاردان تۇرادى ەكەن. «تسوكولدى قابات» دەپ اتالاتىن ءبولىگىندە كىتاپ قورلارىن ساقتايتىن جانە قوسالقى قىزمەتتەر اتقارۋعا ارنالعان بولمەلەر ورنالاسقان. ءبىرىنشى قابات نەگىزىنەن بالالار ادەبيەتى ءبولىمىنە ارنالعان. بالالار ابونەمەنتى. مەكتەپكە دەيىنگى بالدىرعانداردىڭ جانە 1-4-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ زالى. سونسوڭ 5-9-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ زالى. لەكتسيا وتكىزبەككە ارنالعان 150 ورىندىق زال. ءجۇز ورىندىق كونفەرەنتس-زال.
ەكىنشى قاباتتا دا ءجۇز ورىندىق وقۋ زالى بار. ابونەمەنت ءبولىمى. عىلىمي-ادىستەمەلىك ءبولىم. اقپاراتتىق-بيبليوگرافيالىق ءبولىم. مەرزىمدى باسىلىمدار زالى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى زالى. ءبارى وسىندا.
ءۇشىنشى قاباتتىڭ دا ۇيلەسىمى ءوزگەشە. كىتاپحانا ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ءبولىمى. اقپاراتتىق-سەرۆيزدىك قىزمەت كورسەتۋ سەكتورى. ونەر ادەبيەتتەرى ءبولىمى. اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تەحنيكالىق ادەبيەتتەر ءبولىمى. شەتەل ادەبيەتى سەكتورى. سيرەك ادەبيەتتەر قورى. «دوڭگەلەك ۇستەل» ماجىلىستەرىن ءوتكىزۋگە ارنالعان زال.
مىنەكيىڭىز, وسىنداي-وسىندايلاردان حاباردار ەتكەن نۇرجامال كەشىرىم ءوتىنىپ, ءوزىنىڭ ورىنباسارى قالدىگۇل دوسماعامبەتوۆانى شاقىردى. «ەندىگى اڭگىمەنى وسى قالدىگۇل قارىنداسىڭىز اسىقپاي ايتادى. بارلىق بولىمدەردى ارالاپ كورسەڭىز دۇرىس بولار ەدى», دەدى ديرەكتورىڭىز.
ارالاي باستادىق. قالدىگۇلمەن بىرگە بالالار ادەبيەتى ءبولىمىنە كىردىك. كىتاپحاناشى ماحمۇرا ابدۋلپاتتاەۆا وتىز جىل بويى وسى سالادا قىزمەت ىستەيدى. بالدىرعانداردىڭ كىتاپقا دەگەن ىقىلاسىن ارتتىرۋ, كىتاپ وقۋعا قۇمارلىعىن وياتۋ, بوس ۋاقىتتارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا باۋلۋ جونىندە ناق-ناق اڭگىمە ءوربىتەدى. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ايتكۇل كارىباەۆا دا وتىز جىلدان بەرى وبلىستىق كىتاپحانادا. ەكىنشى قاباتتاعى وقۋ زالىندا كىم-كىمنىڭ دە راحاتتانىپ وتىرىپ رۋحاني ازىق الۋىنا مۇمكىندىك مول. ستۋدەنتتەردىڭ ساباقتارعا, وقىتۋشىلاردىڭ لەكتسيالارعا دايارلانۋىنا, ءتۇرلى ماماندىق يەلەرىنىڭ ىزدەنۋىنە قاجەتتى مەرزىمدى باسىلىمدار, سان-الۋان ادەبيەتتەر جەتكىلىكتى. اقپاراتتىق-بيبليوگرافيالىق بولىمنەن قاجەتتى اقپاراتتارىڭىزدى جىلدام تابا الاسىز. رابيس باعدارلاماسى بويىنشا «كاتالوگيزاتور» مودۋلىمەن گازەت-جۋرنال ماقالالارىنا بيبليوگرافيالىق سيپاتتامالار جاسالادى. ەلەكتروندى كاتالوگ تولىقتىرۋ تالاپقا ساي جۇرگىزىلەدى. «ىزدەنىس. تاپسىرىس» ءمودۋلى بويىنشا وقىرماننىڭ سۇرانىسى ويداعىداي ورىندالىپ وتىرادى. قازاقستاندا قورعالعان كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالاردىڭ اۆتورەفەراتتارى دا جيناقتالعان. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى كۇلزادا مامىروۆا دا وتىز جىلدان بەرى وبلىستىق كىتاپحانادا.
ابونەمەنت ءبولىمىنىڭ قايناپ جاتاتىن قىزمەتىنە ءھام وقىرماندار ءدان ريزا. كوركەم ادەبيەت قورىنىڭ قۇنارى دا, عىلىمي-تانىمدىق باسىلىمداردىڭ بايلىعى دا بايقالىپ تۇرىپتى. ءبولىم مەڭگەرۋشىسى مارجان ايگىسىنوۆا شىمكەنتتەگى پەداگوگيكا مادەنيەت ينستيتۋتىن 1993 جىلى ءتامامداعان. زاۋرە بودىقباەۆا, نۇرلىگۇل تولەگەنوۆا ۇشەۋى كەلۋشىلەردى كىشىپەيىلدىلىكپەن قارسى الىپ, ىزەتتىلىكپەن ءىلتيپات كورسەتەدى. ال, الما قالماعامبەتوۆا مەن تاتيانا تسوي, لاۋرا ەسجانوۆا مەن گۇلميرا سماعۇلوۆا جانە لاۋرا سەرىكقىزى ءۇشىن وقۋ زالىنىڭ جۇمىستارى جەتىپ-ارتىلادى. عىلىمي-ادىستەمەلىك ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى شولپان سەرەكوۆا – قازاق قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى.
مەرزىمدى باسىلىمدار ءبولىمىنەن باق-تىڭ 65 ءتۇرىن تاباسىز. وتكەن عاسىرىڭىزدىڭ وتىزىنشى جىلدارىنىڭ سوڭىندا شىققان باسىلىمدار بارشىلىق. گالينا ليگاي, سالتانات ەسەنتاەۆا جانە جاننا ۇمبەتوۆا وسى بولىمدە قىزمەت ىستەيدى. شەتەل ادەبيەتى سەكتورىنىڭ جۇمىسى قىزىق-اق. گۇلجان جۇماتاەۆا مەن ءالينا سامۇراتوۆا سولاي دەسەدى. اعىلشىن, نەمىس, ءتۇرىك, تاعى باسقا تىلدەردەگى ادەبيەتتەر كوبەيگەن. قازىردىڭ وزىندە بەس مىڭعا جەتەقابىل. ستۋدەنتتەر ءجيى كەلەدى. قادالىپ كوپ وتىرادى. سەكتور سەنبى سايىن ۆولونتەرلەرمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزەدى. كىتاپحانا ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى باقىتكۇل مىرزاحمەتوۆا ءبۇي دەيدى: «ەلەكتروندىق وقۋ زالى ويداعىداي جابدىقتالعان. تالاپ بارعان سايىن كۇشەيە تۇسۋدە. ەلەكتروندىق وقۋلىقتاردى كوبەيتىپ جاتىرمىز». ونەر ادەبيەتتەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بايان ۇمبەتوۆا دا الماتىداعى قىزپي-ءدى ءبىتىرىپتى. كينو مەن تەاتر, ساز بەن سۋرەت جاعىنان پىكىرتالاسقا بەيىمىرەكتىگى بىلىنەدى. ونى قۇرالاي يساەۆا قوستاي جونەلەر.
ايتپاقشى, قىزىلوردا كىتاپحاناسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە تەحنيكالىق ادەبيەتتەر ءبولىمىندە 14500 دانا كىتاپ قورى بار ەكەن, كوبى ورىس تىلىندە. «ورىس تىلىندە دەپ وقىماي جاتقان جوق, ءتيىستى ماماندار ءتىل تاڭداي بەرمەيدى», – دەيدى ءبيبىايشا اليەۆا مەن ءاليا قاراجانوۆا.
«بىزدە وسىنداي ماماندار ەڭبەك ەتەدى. شولپان سەرەكوۆا, مارجان ايگىسىنوۆا, التىناي ماحامبەتوۆا, قۇرمانكۇل سىزدىقوۆا, تامارا بۋكينا, گۇلدەرايىم قوسنازاروۆا سياقتى مايتالماندارىمىزدىڭ شەبەرلىكتەرى مەن ىزدەنىستەرى وبلىسقا عانا ەمەس, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە جوعارى باعالانادى», – دەيدى قالدىگۇل قارىنداسىمىز.
ءابدىلدا تاجىباەۆ اتىنداعى ءامبەباپ كىتاپحانادا وقىرماندارعا قىزمەت كورسەتەتىن 11 ءبولىم ءجانە 3 سەكتور بار. كىتاپ قورى 450 مىڭعا جۋىقتاپ قالعان. 250 مىڭنان اسا وقىرماندى قامتيدى. ولارعا كەيىنگى كەزەڭدەرى جىلىنا 146805 كىتاپ بەرىلەدى. ورتا ەسەپپەن العاندا.
كىتاپ قورىن مۇقيات كۇتىپ ۇستاۋ, ساقتاۋ – اسا ماڭىزدى ماسەلە. ۋاقىت وتە كەلە كىتاپ تا توزادى, ەسكىرەدى, مۇجىلەدى, سارعايادى. «كىتاپ تا اۋىرادى, سىرقاتتانادى, – دەيدى قالدىگۇل. – كىتاپحاناشىلار كىتاپ ەمدەۋدە, تالاپقا ساي تەمپەراتۋرادا كۇتىپ ۇستاۋدا, باعا جەتپەس بايلىقتىڭ قادىر-قاسيەتىن قاستەرلەۋدە جان-جۇرەك جىلۋلىقتارىن ايامايدى. بىزدە سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالاردى قالپىنا كەلتىرۋ سەكتورى اشىلدى».
وتكەن ماۋسىم ايىندا «ۇلتتىق مۇرالاردى ساقتاۋداعى كىتاپحانالاردىڭ ءرولى» اتتى وبلىستىق سەمينار وتكىزىلىپتى. وسى سەمينارعا قر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسى قوردى قالپىنا كەلتىرۋ جانە ساقتاۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى نازگۇل جۇمادىلوۆا مەن مەرۋەرت وسكەنباەۆا ارنايى كەلىپ قاتىسقان. ەسكىرگەن, سارعايعان, مۇقابالارى توزعان كىتاپتاردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جونىندە شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزگەن.
قىزىلوردا وبلىستىق كىتاپحاناسى وقىرماندار قاۋىمىمەن قىزۋ قارىم-قاتىناستا. «شابىت», «كەزدەسۋ», «راۋان» كلۋبتارىنىڭ جۇمىستارى قىزىقتى, جۇيەلى ءجۇرىپ جاتىپتى. «كىتاپپەن بىرگە – ءوركەنيەتكە», «كىتاپحانا – عىلىم, ءبىلىم جانە ءمادەنيەت ورتالىعى» سياقتى جوبالار قولعا الىنعان. ينتەللەكتۋالدى شوۋلار, برەك-رينگتەر, وقىرماندار كونفەرەنتسيالارى ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. قورقىت اتا ۋنيۆەرسيتەتىمەن, كوللەدجدەرمەن, مەكتەپتەرمەن بايلانىس مىعىم. ماقساتكەرلىك مىقتى. «جازۋشى» جانە باسقا دا باسپالاردان شىققان, جەدەل جەتەتىن كوركەم ادەبيەت كىتاپتارىنا بيبليوگرافيالىق شولۋلار جىلدام جاسالىپ, وقىرماندارعا بىردەن بايان ەتىلەدى. «رۋحاني بايلىق قازىناسى» اپتالىعىنىڭ دا ايتارى انىق, اقپاراتى ايقىن. وبلىستىڭ ءوز باستاماسىمەن شىعارىلىپ, قازىنالى قاينارعا اينالعان «سىرداريا كىتاپحاناسى» كوپتومدىعىنىڭ 200 تومى وقىرماندار يگىلىگىندە. سول تومدارداعى قورقىت بابادان باستالار تۇلعالار مەن ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاۋدا دا اتالمىش كىتاپحانا مەن كىتاپحاناشىلار شىنايى ىزدەنىس, شىن ىقىلاس تانىتۋدا.
ساعىنىشتان جارالعان, ساعىنىشتى جىرلاعان, قالام قۋاتى مەن كوركەم سوزدەن دارىعان دارىنىن قازاق جانى مەن قازاق مۇڭىنا, ادامنىڭ ادام بوپ قالۋىنا ارناعان اقەدىل اقىنىمىز تولەگەن ايبەرگەنوۆ: «مەن ادامدارداعى ءبىر عانا ماقتانۋدى – ارعى توركىنىنەن كوپ وقىعاندىعى كورىنىپ تۇراتىن, «كىتابىم كوپ» دەپ قانا ماقتانۋدى كەشىرەر ەدىم. ال باسقا ماقتاننىڭ قانداي ءتۇرىن دە ءتىپتى تىڭداعىم كەلمەيدى», دەپتى كۇندەلىك جازبالارىنىڭ بىرىندە. وسى تۇرعىدان قاراعاندا باسقا وبلىستارىمىزدىڭ ورتالىقتارى ءھام كەستەلەرى كەلىستى, زاماناۋي, زاۋ-زاڭعار كىتاپحانالارىمەن ماقتانسا, كانەكي.
مارحابات بايعۇت.
قىزىلوردا.