قانشاما جىلدان بەرى قۇرت اۋرۋىنىڭ بەتىن قايتارۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار ءوز ءناتيجەسىن بەرە باستاعان سىڭايلى. مىنە, قاراڭىز... جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى نەگىزىندە, مەديتسينالىق ۇيىمداردى قايتا ۇيىمداستىرۋ, ياعني ورتالىقتاندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلىپ, ەكى اۋداندا تۋبەركۋلەزگە قارسى اۋرۋحانالار قاجەتسىز بولعاندىقتان جابىلدى. ماسەلەن, بايزاق اۋدانىندا ءوتكەن جىلى عانا پايدالانۋعا بەرىلگەن 3 قاباتتى جاڭا تيپتىك عيمارات وبلىس كولەمىندەگى تۋبەركۋلەزبەن اۋىرىپ, ەمدەلگەن ناۋقاستاردى ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا 60 توسەكتىك ەرەسەكتەرگە ارنالعان ساناتوريگە قايتا بەيىمدەلدى. ناتيجەسىندە, وبلىس بويىنشا 105 تاۋلىكتىك توسەك قىسقارتىلدى.
سونداي-اق, العاش انىقتالعان ناۋقاستار اراسىندا امبۋلاتوريالىق جاعدايدا ەم قابىلدايتىندار سانى وسۋدە, ياعني 2016 جىلدىڭ باسىنان 10 پايىزدان 28,5 پايىزعا دەيىن ءوستى. اۋرۋدى انىقتاۋ, ەمدەۋ, وڭالتۋ جانە الدىن الۋ شارالارى بىرىڭعاي كەشەنمەن جۇرگىزىلۋدە. ناتيجەسىندە, 2016 جىلدىڭ 8 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, وبلىستا تۋبەركۋلەزبەن اۋرۋشاڭدىق دەڭگەيى 7,1 پايىزعا تومەندەدى, ال ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى ءبىر دەڭگەيدە قالدى, 98 پايىز جاڭادان تۋىلعان سابيگە ەگۋ جاسالدى. جىلدان-جىلعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ ىقپال ەتۋىمەن تۋبەركۋلەزدىڭ بەلسەندى تۇرىمەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك كومەكتىڭ كولەمى وسۋدە.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 2016-2035 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – تۋبەركۋلەز دەرتىن ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ. بۇل ءۇشىن ءۇش بازالىق كومپونەنت انىقتالعان. ءبىرىنشىسى – دەرتتىڭ الدىن الۋ جانە كەشەندىك ەمدەۋ بولسا, ەكىنشىسى – الەۋمەتتىك ساياسات پەن قولداۋشى جۇيەلەر جانە ءۇشىنشىسى – زاماناۋي يننوۆاتسيا مەن قارقىندى مەديتسينالىق تەحنولوگيانى ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنە قاراستى تۋبەركۋلەز ماسەلەلەرى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جۇماعالي يسمايلوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇگىندە ەلىمىزدە 2025 جىلعا قاراي تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋدىڭ الدىن الۋ جانە ودان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىنىڭ كورسەتكىشىن تومەندەتۋ بويىنشا بىرقاتار جۇمىستار جاسالۋدا. الەمدىك ءتاجىريبە كورسەتكەندەي, بۇرىنعىداي ناۋقاستى ستاتسيونارلىق جاعدايدا ۇستاۋ – ءتيىمدى بولىپ تابىلمايدى. قازىرگى جاڭا ءادىس بويىنشا, تۋبەركۋلەزدى جاڭادان جۇقتىرعاندار مەن ءدارى-ءدارمەككە توزىمدىلىك تانىتاتىن ناۋقاستاردىڭ ءبىر بولمەدە, «ءبىر اۋامەن» تىنىس الۋى – دەرتتىڭ اۋىر جاعدايىن جۇقتىرىپ الۋ قاۋپىن ارتتىرادى, سوندىقتان امبۋلاتوريالىق ەمگە باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا, اۋرۋدى جۇقتىرۋ قاۋپى – 75 پايىزعا تومەندەيتىندىگى انىقتالعان. سونداي-اق, ناۋقاس ءوز ۇيىندە بولعان سوڭ, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ پسيحولوگيالىق قولداۋى ايتارلىقتاي كومەكتەسەدى. ستاتسيونارلىق جاعدايدا اۋىر ناۋقاستارعا, ءدارىنىڭ جاناما اسەرلەرىن جويۋ ماقساتىندا باسقا دا ەم ءتۇرلەرى جۇرگىزىلەدى. جالپى, ونىمەن اۋىرعان ناۋقاستى اۋرۋحانادا تاۋلىك بويى ۇستاۋعا ءبىرشاما شىعىن كەتەدى. ال امبۋلاتوريالىق ەمدەۋ بارىسىندا ۇنەمدەلگەن قاراجات ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جەتىلدىرۋگە, زاماناۋي قۇرال-جابدىقتار الۋعا جانە كادرلار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جۇمسالادى.
بىرىكتىرۋ مودەلى باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ۇيىمدارىن كۇشەيتۋدى كوزدەيدى. ونىڭ اياسىندا الداعى ۋاقىتتا ەمحانالاردا مامانداندىرىلعان فتيزياتريالىق كابينەتتەر اشىلادى, ولار اۋرۋدى ەرتە ساتىسىندا انىقتاۋعا جانە ءتيىمدى ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. فتيزياترلارعا ورتاق مىندەتتى ورىنداۋعا ات سالىساتىن ۇيلەستىرۋشىلەردىڭ, ۋچاسكەلىك دارىگەرلەردىڭ جۇمىستارى ارتىلادى. جالپى جۇيەگە سكرينينگتىك تەكسەرۋلەر كىرەدى, ول قاۋىپ توبىنداعى اۋرۋلاردى بەلسەندى تۇردە انىقتايتىن بولادى. ناۋقاستارمەن بايلانىستا بولعاندار ەپيدزەرتتەۋدەن جانە تەكسەرۋلەردەن وتكىزىلىپ, ولارعا قاۋىپسىز ءجۇرىپ-تۇرۋ ەرەجەلەرى تۇسىندىرىلەدى. سونداي-اق, بۇگىندە «شۇعىل انىقتاۋشى» دەپ اتالاتىن اۋرۋدىڭ بار-جوعىن نەبارى ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە انىقتاپ بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيا ءتۇرىنىڭ پايدا بولعاندىعىن دا اتاپ ايتۋ قاجەت.
جامبىل وبلىستىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرىنىڭ باس دارىگەرى قايرات جەتىباەۆ ءوڭىردە الەۋمەتتىك دەرتتىڭ الدىن الۋ مەن كەشەندى ەمدەۋ بويىنشا جۇمىستار تىنباي ءجۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتادى. ماقسات – دەرتپەن اۋرۋشاڭدىقتى جويۋ جانە ونىڭ الدىن الۋ ءۇشىن حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ. ەلىمىزدە بۇل دەرتپەن كۇرەسۋ جۇمىستارى «تۋبەركۋلەز اۋرۋىن بىرىكتىرىلگەن (ينتەگراتسيالىق) باقىلاۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسى» اياسىندا جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق, ونىڭ نەگىزگى باعىتتارى «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى باعدارلاماسىندا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ الدىڭعى ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ماقساتتارىنا دا سايكەس كەلەدى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى