اۋدان ورتالىعىندا قۇرباندارعا ەسكەرتكىش ورناتىلدى
قاراعاندى وڭىرىندە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارى تۋرالى اڭگىمە قوزعالعاندا, شەت اۋدانىنىڭ شەرلى شەجىرەسى الدىمەن اۋىزعا ىلىگەدى. بۇلاي بولاتىن سەبەبى – وسى اۋداننىڭ ورتالىعى اقسۋ-ايۋلى كەنتىندە كەۋدەسى التىن ساندىق قاريا كامەل جۇنىستەگى تۇرادى. بار سانالى عۇمىرىن ولكە تاريحىن زەرتتەۋگە ارناعان ۇلتجاندى ازامات وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىنداعى بۇلعاق زامانىندا بولعان ناۋبەت پەن اشتىقتان قىناداي قىرىلعان جانداردىڭ كۇل استىندا كومىلگەن تاريحىن ارشىپ الۋمەن ۇزاق ۋاقىتتان بەرى تاباندى تۇردە اينالىسىپ ءجۇر. كەلەر ۇرپاق ۇمىتپاسىن دەپ دابىل قاعۋمەن, دامىلسىز ايتۋمەن, دۇركىن-دۇركىن جازۋمەن كەلەدى.
تاياۋدا, ناۋبەتتەن ناقاق كەتكەندەردىڭ قاي جەردە اتىلىپ, قاي شۇڭقىرعا توپ-توبىمەن كومىلگەنىن جادىندا ساقتاپ قالعان جازۋشىنىڭ قوزعاۋ سالۋىمەن تاعى ءبىر ساۋاپتى شارۋا ىسكە استى: اۋدان ورتالىعىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش-مونۋمەنت بوي كوتەردى.
زادى, بۇل يگى ءىستىڭ باستاۋىندا شەت اۋدانىنىڭ بۇرىنعى اكىمى, قازىر قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى بولىپ قىزمەت ەتەتىن رىسقالي ءابدىكەروۆتىڭ تۇرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. وسى ازامات وبلىس ورتالىعىنا قىزمەت اۋىستىرار الدىندا اتالعان ەسكەرتكىشكە دەپ اۋدان بيۋدجەتىنە 7 ميلليون تەڭگە سالدىرتىپ كەتكەن ەكەن.
جاقسى ءىستىڭ جالعاسىن ءىلىپ اكەتكەن جاڭا اكىم مارات جانداۋلەتوۆ ءوزىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتىن وسى ەسكەرتكىشتى ورناتۋدان باستادى. الدىمەن مونۋمەنتتىڭ ماكەتىن اۋىل اقساقالدارىنا تانىستىرىپ, ولارعا ماقۇلداتىپ العان. سودان كەيىن بارىپ ىسكە كاسىبي شەبەرلەر كىرىسىپ, ە.يسەنوۆ باسقاراتىن «اسسار KZ» فيرماسى ەكى ايدىڭ ىشىندە قولعا العان شارۋانى اياعىنا دەيىن جەتكىزگەن.
ەسكەرتكىش-مونۋمەنت اشىلماي تۇرىپ, اۋدان اكىمدىگىنىڭ ءماجىلىس زالىندا وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ باسىندا تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى. سول جىلدارى اۋداننىڭ ءار جەرىندە جازىقسىز قۇربان بولعانداردىڭ جەرلەنگەن ورىندارى انىقتالىپ, زەرتتەلە باستاعان ەدى. جازۋشى كامەل جۇنىستەگىنىڭ باستاماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن بۇل دەرەكتى فيلمدەگى زوبالاڭدى ناقتى دالەلدەر كەلتىرە وتىرىپ ايتقان ازاماتتاردىڭ كوبى بۇل كۇندە ارامىزدا جوق. كوپشىلىك قاۋىم ءفيلمدى كورە وتىرىپ, زۇلمات جىلدارىنىڭ كۋاسى بولعان جانداردىڭ جازىقسىز جاپا شەككەن قۇرباندار تۋرالى ايتقان ەستەلىكتەرىن تىڭداپ, قاسىرەتتى كەزەڭنىڭ مول ماعلۇماتىنا قانىقتى.
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ەسكەرتكىش-مونۋمەنتتىڭ اشىلۋىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءىV سامميتىندە جاريالاعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن جانە سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋىنا 25 جىل تولۋىن اتاپ وتۋگە ارنالعان «اق ورامال» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى, سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى اياسىنا ورايلاستىرعانى دا كوكەيگە قونىمدى شىقتى.
بيىكتىگى بەس مەترگە جەتەتىن مونۋمەنت مازمۇنىنان شىنجىردان كىسەن سالىنعان ەكى قولدىڭ كۇلدىرەۋىشى عانا سىنعان قارا شاڭىراقتى قۇلاتپاي, بىلەگىمەن قىسىپ امان الىپ قالعان كورىنىستى تانۋعا بولادى. ەسكەرتكىش تاقتاعا ماياسار اقىننىڭ ولەڭىنەن «ءتۇتىنى تۇمان بولعان قايران ەلىم, ءبىر ۇيدەن قىستاۋ باسى قالمادى عوي» دەگەن ەكى جولى ويىلىپ جازىلعان. مونۋمەنتتىڭ ماڭايى تەمىر شارباقپەن قورشالىپ, قوس قاپتالىنا كۇننەن قۋات الاتىن شامدار ورناتىلىپتى. ساياباقتاعىداي اينالا اعاش وتىرعىزىلىپ, جاعالاي ساكىلەر قويىلعان.
ەسكەرتكىش-مونۋمەنتتى اشۋ قۇرمەتىنە اۋدان اكىمى مارات جانداۋلەتوۆ, «حح عاسىردىڭ اسا كورنەكتى ادامى» اتاعىنىڭ يەگەرى, پروفەسسور تەمىرعالي كوكەتاەۆ, جازۋشى كامەل ءجۇنىستەگى, اۋداندىق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەدەت بايتاناسوۆ, «اق تىلەك» قوعامدىق قورىنىڭ ءتورايىمى, اۋدان اكىمى جانىنداعى ايەلدەر ءىسى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى كوميسسيا حاتشىسى رايا تولەگەنقىزى يە بولدى.
ەسكەرتكىش تاقتا بەتىنەن اق ماتا سىپىرىلىپ تۇسكەننەن كەيىن ءسوز سويلەگەندەر ادامنىڭ جانى تۇرشىگەتىن دەرەكتەردى العا تارتتى. ماسەلەن, اشارشىلىق كەزىندە ەكى ميلليونعا جۋىق قازاق قىرىلسا, ءبىر عانا شەت اۋدانىنىڭ وزىندە 40 مىڭنان استام حالىق قۇربان بولىپ, سودان بار-جوعى بەس مىڭعا تاياۋ ادام عانا امان قالىپتى... ءراسىمنىڭ سوڭىنا تامان جازىقسىز قۇربان بولعان وسى مارقۇمداردىڭ رۋحىنا ارنالىپ قۇران باعىشتالدى.
جاڭادان بوي كوتەرگەن ەڭسەلى ەسكەرتكىشتىڭ ورنىنداعى ەسكىسىن دالانىڭ دولى جەلى وسىدان ءبىراز بۇرىن قيراتىپ كەتكەن بولاتىن. «ورنىندا بار وڭالار» دەگەن وسى دا, ولكە شەجىرەسىنىڭ شىراعدانىن وشىرمەۋدى مۇرات ەتكەن يگى جاقسىلاردىڭ بۇل ءىسىن ۇلت تاريحىنا دەگەن تاعزىمنىڭ تورەسى دەپ تانىعان ءجون بولار.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى,
شەت اۋدانى