ەلورداداعى ۇلتتىق مۋزەيدە الاش قايراتكەرى قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ 120 جىلدىعىنا ارنالعان «اماناتقا ادالدىق» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى.
الاش ارداقتىسى قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ ۇلتقا سىڭىرگەن ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ, ونىڭ جاقسى اتىن ءاردايىم حالىق ساناسىندا جاڭعىرتىپ وتىرۋ بۇگىنگى تىرىلەردىڭ پارىزى. وسى ورايدا ۇلتتىق مۋزەيدە وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ جاستارعا بەرەر تاعىلىمى زور بولدى. وندا از عۇمىرىندا كوپ ەڭبەك ەتكەن, سوڭىنا مول مۇرا قالدىرا بىلگەن امبەباپ تۇلعانىڭ شىعارماشىلىعى اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان بەلگىلى الاشتانۋشى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ديحان قامزابەك ۇلى قوشكەنى بۇگىنگى كۇنى قاي باعىتتا تانۋ كەرەك دەگەن ماسەلەدە ءوز تۇجىرىمدارىن پاش ەتتى. «بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق مۋزەيدىڭ الاش زيالىلارىنا قاتىستى زالدارى بار. سوندا قوشكەنىڭ ءبىراز دۇنيەلەرى قويىلسا بولار ەدى دەپ ويلايمىن. ەكىنشىدەن, بۇل مۋزەيدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارىنا كوپ ورىن بەرىلگەن. وتكەن عاسىردىڭ باسىندا ۇلت مادەنيەتىنە ەرەكشە ۇلەس قوسا بىلگەن قوشكە كەمەڭگەر ۇلى, جۇمات شانين سياقتى ازاماتتاردىڭ بەينەلەرى سالىنسا, بۇل دا تۇلعالاردى حالىق جادىنان وشىرمەۋدىڭ ءبىر جولى بولار ەدى» – دەگەن پروفەسسور ق.كەمەڭگەر ۇلىنىڭ قازاق رۋحانياتىنداعى, عىلىم-ءبىلىمىندەگى ورنى, رەفورماتورلىق قاسيەتى جايلى تۇشىمدى ويلارىمەن ءبولىستى.
1926 جىلى 13 قاڭتاردا قىزىلورداداعى ۇلت تەاترىنىڭ شىمىلدىعى قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ «التىن ساقينا» پەساسىمەن اشىلعانى بەلگىلى. سول داۋىردە پەساعا نەشە ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلعانى دا تاريح بەتتەرىندە قاتتاۋلى. ال بىزگە بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن ايتىلعان ويلار قىزىعىراق كورىنەتىنى راس. بۇل تۇرعىدا بەلگىلى تاريحشى عالىم, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جامبىل ارتىقباەۆتىڭ وي-پىكىرى بىلايشا ءوربىدى: «قوشكەنىڭ اتىن ەستىگەنىمىز بولماسا, ءبىز ونىڭ شىعارمالارىن كەيىنىرەك بىلدىك. 1996 جىلى كىتاپتارى شىعا باستادى. «ەزىلگەن ۇلتتار حاقىندا», «قازاق تاريحىنان» دەگەن تاريحقا قاتىستى شىعارمالارى بار. بىراق مەن ونىڭ «التىن ساقيناسىنا» قىزىقتىم. مەن وسى شىعارماعا ينتەرپرەتاتسيا جاساپ كورىپ ەدىم. قاي زاماندا كوركەم ادەبيەت دەڭگەيى استارىنا قاراپ باعالاناتىنىن بىلەسىزدەر. سول استاردى ىزدەدىم» – دەگەن عالىم پەسانىڭ سول كەزدىڭ وزىندە ەنە باستاعان گەندەرلىك ساياساتتى قۇپتاماعان شىعارما ەكەنىن باياندادى.
دوڭگەلەك ۇستەلدە ءسوز العان ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ساعىمباي جۇماعۇلوۆ قوشكە كەمەڭگەر ۇلى شىعارماشىلىعىنداعى ەڭ وزەكتى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى – ءبىلىم تاقىرىبىنا ارنالعان ماقالالارىنا, ولارداعى جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋعا باستايتىن جىگەرلى يدەيالارىنا شولۋ جاسادى. پروفەسسور الاش ارداقتىلارىنىڭ بارلىعى دا رەنەسسانستىق تۇلعالار بولعانىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى باستى ورىنعا شىعارعانىن باياندادى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ ۇرپاقتارى – قايىربەك كەمەڭگەر, ريزابەك كەمەڭگەروۆ, نۇرانيا شامشۋاليەۆالار قاتىستى. تەكتىنىڭ تۇياعى, ارداقتى ازاماتتىڭ نەمەرەسى ريزابەك كەمەڭگەروۆ قوستاناي وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ رەجيسسەرى ەرسايىن تولەۋبايدىڭ «التىن ساقينانى» قويماق نيەتىن جاريالادى. ول سونداي-اق, جينالعانداردىڭ نازارىن قوشكە كەمەڭگەر ۇلى شىعارمالارىنىڭ ورىس تىلىنە تارجىمالانباعانىنا اۋداردى.
«اتامنىڭ «قاراشاش» اتتى ءبىر عانا اڭگىمەسىن اۋدارىپ كوردىم. بىراق بۇل جەتكىلىكسىز. بولاشاقتا ق.كەمەڭگەر ۇلى شىعارمالارىنىڭ ورىس تىلىنە اۋدارىلۋىنا كوڭىل بولىنسە» – دەدى ول.
ايتا كەتەيىك, دوڭگەلەك ۇستەلگە اتالمىش عالىمداردان, قوشكە ۇرپاقتارىنان تىس ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانتتارى, ەۋرازيالىق گۋمانيتارلىق ينستيتۋتتىڭ ستۋدەنتتەرى, استانا قالاسى №49 مەكتەپتىڭ 10-سىنىپ وقۋشىلارى قاتىستى.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»