ۇلتتىق بانك ونلاين رەجىمىندە

ۇلتتىق بانك حابارلايدى, تۇسىنىكتەمە بەرەدى, تۇسىندىرەدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ توراعاسى دانيار اقىشەۆ Kapital.kz پورتالىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلعان ونلاين-كونفەرەنتسيا بارىسىندا ەلىمىزدىڭ قارجى ومىرىنە قاتىستى بىرقاتار ماڭىزدى جانە وزەكتى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق بانكتىڭ اقشا-كرەديت ساياساتىن جانە قارجى­لىق رەتتەۋدى جۇزەگە اسىراتىن ور­گان رە­تىن­دە رەتتەۋشىگە دەگەن سەنىم­دى قال­پىنا كەلتىرۋ جونىندەگى سترا­تە­گياسى شەڭبەرىندە اۋقىمدى جۇ­مىس ءجۇر­گىزى­لۋدە. نارىققا قاتىسۋشى­لار­دىڭ جانە حالىقتىڭ ۇلتتىق بانك­ت­ىڭ قىز­مەتى تۋرالى حاباردار بولۋىن جاق­سارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قادام­داردىڭ ءبىرى ەلىمىزدىڭ باس قارجى ينس­تي­تۋتىنىڭ ونىڭ ازاماتتارىمەن بارىن­شا تىعىز بايلانىسى ءۇشىن جاڭا كوم­مۋ­نيكاتسيالىق ارنالاردى قۇرۋ بولىپ تابىلادى. كوممۋنيكاتسيا­لىق بايلانىستاردى بارىنشا ءتيىمدى دامىتۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك اعىمداعى ماسە­لەلەردى ستاندارتتى ەمەس شەشۋگە قابىلەتتى جاس ماماندارمەن جۇمىستى كۇشەيتەدى. بۇدان باسقا, قوعام­­دىق ءبىر­­لەستىكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ ءتيىم­دىلىگى ارتۋدا. ازىرلەنىپ جات­قان قار­­­­جىلىق ساۋاتتىلىق باع­دار­لا­ما­­­­سى­­­­نىڭ شەڭبەرىندە باستى نازار ستۋ­­­دەنت­­تەرمەن, قوعامدىق ءبىر­لەس­تىك­تەر­­مەن, سونداي-اق بۇقارالىق اقپارات قۇرال­­دارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ءىس­تەۋ­گە اۋدارىلادى. مىڭداعان قازاق­­ستان­دىقتارعا ەڭ وزەكتى ءارى ولار ءۇشىن اسا ماڭىزدى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى اشا­تىن قۇرالداردىڭ ءبىرى ونلاين-كون­فەرەنتسيا وتكىزۋ بولدى, ونداي كون­فەرەنتسيالاردى ۇلتتىق بانك بولا­شاقتا تۇراقتى نەگىزدە وتكىزۋگە نيەتتەنىپ وتىر. ونلاين-كونفەرەنتسيا باستال­عان­عا دەيىن ۇلتتىق بانككە جانە ونىڭ توراعاسىنىڭ اتىنا ەكى جۇزدەن استام سۇراق كەلىپ ءتۇستى. ەكى ساعات بويى دانيار اقىشەۆ قازاقستاننىڭ رەسپۋبليكالىق جانە ىسكەرلىك بۇقارالىق اقپارات قۇرال­­دارىنان كەلگەن جۋرناليستەردىڭ قاتى­سۋىمەن سۇراقتاردىڭ ءبىر بولىگى­نە عانا جاۋاپ بەردى. ەلىمىزدىڭ قار­جى سەكتورىنىڭ پروبلەمالارى قىزىق­تىراتىن ازاماتتارىمىزدىڭ قالعان سۇراقتارىنا جانە وتىنىشتەرىنە كەلەتىن بولساق, ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا ول سۇراقتارعا جاۋاپتار 23 قىركۇيەككە دەيىن Kapital.kz. ىسكەرلىك اقپارات ورتالىعىنىڭ الاڭىندا جاريالاناتىن بولادى. سۇراقتارعا جاۋاپ بەرمەس بۇرىن دانيار اقىشەۆ قارجى نارىعىنداعى سوڭعى دەرەكتەردى مالىمدەدى. ماسەلەن, اعىم­داعى جىلعى تامىزداعى جاعداي بويىنشا ينفلياتسيا 5,4%-دى قۇرا­دى. بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك باسشىسى 2016 جىل­عى قازاننان باستاپ جىلدىق ين­فليا­­­تسيانىڭ تومەندەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ال 2016 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي جىل­­دىق ينفلياتسيانىڭ ءبىر ءماندى تسيفر­عا دەيىن تومەندەۋى جانە ونىڭ 6-8% نى­سا­نالى ءدالىزدىڭ جوعارى شەگىنە جا­قىن­­­داۋى كۇتىلەتىنى تۋرالى ايتتى. ول سون­داي-اق تۇتاستاي العان­دا بولا­شاق­­تا ينفلياتسيانىڭ ايتار­لىق­تاي ءوسۋى كۇتىل­مەيتىنىن دە اتاپ ءوتتى. بۇل ءجو­نىن­دە ۇلت­­تىق بانكتىڭ ينتەر­نەت-رەسۋرسىندا ۇسى­­نىلعان ينفليا­تسيا­لىق كۇتۋلەر بو­يىن­شا دەرەكتەر كۋالاندىرادى. ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعدايعا كەلەتىن بولساق, ول 2016 جىلعى تامىزدا جانە قىركۇيەكتە تۇراقتى بولدى. ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, تەڭگە تامىزدا ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 352, 25 تەڭگەدەن 340,10 تەڭگەگە دەيىن 3,4%-عا نىعايدى. ايىر­باستاۋ باعامى 19 قىركۇيەكتە تامىز­دىڭ سوڭىنداعى جاعدايمەن سالىس­تىر­عاندا شامالى نىعايا وتىرىپ (0,2%), ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن  339,35 تەڭگە دەڭگەيىندە قالىپتاستى. ونلاين-كونفەرەنتسيا بارىسىندا دانيار اقىشەۆ سونداي-اق ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرىنىڭ جانە ۇلتتىق قور اكتيۆتەرى ءوسۋىنىڭ وڭ سەرپىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىن­شا, ۇلت­تىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا ا­ك­تيۆ­تەرى جىلدىڭ باسىنان بەرى 10%-عا ءوسىپ, 30,7 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ال ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 2%-عا ءوسىپ, 64,9 ملرد اقش دوللارى بولدى. سونىمەن قاتار, ول قازاق­ستاننىڭ اقشا نارىعىندا ءوتىم­دىلىكتىڭ قۇرىلىمدىق پروفي­تسيتى­نىڭ بايقالعانى تۋرالى اتاپ ءوتتى. بۇل بانك جۇيەسىندە تەڭگە قاراجا­تى­نىڭ ايتارلىقتاي كولەمىنىڭ جيناق­تال­عانىن بىلدىرەدى. الايدا, حالىق پەن كاسىپورىندار تاراپىنان كرەديتتەرگە سۇرانىسىنىڭ تومەن بولۋىنان, سونداي-اق بانكتەردىڭ كرەديتتەر بەرۋ جونىندەگى قاتاڭ ساياساتىنان بۇل قارا­جات ەكونوميكاعا تۇسپەۋدە. تاياۋ ۋاقىتتا ۇلتتىق بانك حا­لىق­­پەن قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىن­داعى قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا حابارلارمەن جەدەل الماسۋ ءۇشىن ءموبيلدى قوسىمشانى قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. قوسىمشانىڭ الدىن الا اتى –  «ۇلتتىق بانك ونلاين», وعان يپوتەكالىق كرەديتتەۋ, ايىرباس­تاۋ وپەراتسيالارى, تولەمدەر مەن اۋدا­رىم­دار, بانكنوتتار مەن مونەتا­لار, بانكوماتتاردىڭ جۇمىسى جانە بانكتەردەگى قىزمەت كورسەتۋ كىرەدى. ۇلتتىق بانكتىڭ باسشىسى قازاقستاندىقتاردى موبيل­دى قوسىم­شانىڭ اتاۋى بويىنشا, سونداي-اق ونىڭ بولىمدەرى بويىنشا ءوز ۇسى­نىس­تارىن ۇلتتىق بانكتىڭ press@nationalbank.kz ەلەكتروندى مەكەنجايىنا جىبەرۋگە شاقىردى. Kapital.kz پورتالىنىڭ سايتىنا جانە ۇلتتىق بانكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە تىكەلەي كەلىپ تۇسكەن سۇراقتارعا كەلەتىن بولساق, دانيار اقىشەۆ ولارعا قىسقا ءارى تۇجىرىمدى جاۋاپ قايتاردى. ءىس-شارانىڭ مودەراتورى رۋسلان گازيەۆ تە ستۋدياداعى جۋرناليستەرگە سۇراق قويۋعا مۇمكىندىك بەردى. ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ بارلىق قويىلعان سۇراقتارعا, ونىڭ ىشىندە جاسىرىن جىبەرىلگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋىنە وراي, ءبىز وقىرماندارىمىز ءۇشىن جاۋاپتارى بارىنشا قىزىقتى بولىپ كورىنەتىن سۇراقتاردى عانا كەلتىرىپ وتىرمىز. سۇراق: ءسىز ۇلتتىق بانككە كەلگەننەن بەرى ۇلتتىق بانك بارىنشا اشىق بولدى. بۇل ءسىزدىڭ ومىرلىك ۇستانىمىڭىز با الدە ۋاقىت تالابى ما؟ د.ا.: بۇكىل الەمدە ورتالىق بانكتىڭ اشىق جانە ايقىن بولۋى اقشا-كرەديت سايا­ساتىن تابىستى جۇرگىزۋ كەپىلدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل حالىقتىڭ جانە نارىق­قا قاتىسۋشىلاردىڭ جۇرگىزىلىپ وتىرعان ساياساتقا جانە تۇتاستاي العاندا, ۇلتتىق بانككە جانە تەڭگەگە دەگەن سەنىمىنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى. سۇراق: جاقىندا ءسىزدىڭ ۇلتتىق بانككە كەلگەنىڭىزگە ءبىر جىل تولادى. قورى­تىندى شىعارۋعا ءالى ەرتەرەك, بىراق مەنىڭ مىناداي سۇراعىم بار: ءسىز جانە ۇلتتىق بانك اقشا-كرەديت ساياساتىن جانە رەتتەۋشىنىڭ ساياساتىن جۇرگىزگەن كەزدە قانداي سىرتقى جانە ىشكى سىن-قاتەرلەرگە تاپ بولدىڭىز جانە قانداي سىن-قاتەرلەر ءالى الدا؟ وسى كەزەڭدە قانداي ءىس-قيمىل بارابار ءارى ءتيىمدى بولادى؟ د.ا.: مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى ەڭ اۋقىمدى سىرتقى سىن-قاتەر بولدى, بۇل ىشكى قارجى نارىعىنداعى دەۆال­­ۆاتسيالىق كۇتۋلەردىڭ جانە قۇبىل­مالى­لىقتىڭ وسۋىنە الىپ كەلدى. جاعدايدى يگەرۋ جانە تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن شىن مانىندەگى ماڭىز­دى كۇش-جىگەر تالاپ ەتىلدى. ىشكى سىن-قاتەر­لەردىڭ ىشىندە ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋدى ەنگىزۋ بارىسىندا تۋىنداعان پروبلەمالاردى اتاپ وتۋگە بولادى, ولارعا وتكەن جىلدىڭ سوڭىن­داعى كۇيزەلىستەن كەيىن ىشكى نارىقتىڭ قا­ل­پى­نا كەلۋى مەن دامۋى, ۇلتتىق بانكتە ءازىر­­لەنگەن ماكروەكونوميكالىق مودەلدەۋ جانە بول­جام­داۋ جۇيەسىن ءىس جۇزىندە ەنگىزۋ جاتادى. بۇگىنگى كۇنى ەكونوميكانىڭ جوعارى دوللارلانۋ, قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلى­عىن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتتىق بانككە, تەڭگەگە جانە تۇتاستاي العاندا بانك سەكتورىنا سەنىم­دى ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى پروبلەمالارى ماڭىز­دى سىن-قاتەر بولىپ وتىر. ءبىز بۇل باعىت­تا جاريا ەتىلگەن بارلىق شارالاردى جال­عاس­تىرامىز. بايقالعان ناتيجەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ بارلىق شارالارىمىز بارابار ءارى ءتيىمدى بولدى. سۇراق: قاراپايىم ادامداردىڭ زەينەتاقى جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىن قالاي ارتتىرماقسىزدار؟ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ جاعى قالاي شەشىلمەكشى؟ د.ا.: مەملەكەت زەينەتاقى اكتيۆتەرىن جالعىز باسقارۋشى بولىپ تابىلاتىن جيناق­تاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ قولدا­نىس­تاعى مودەلى كەمشىلىكتەرىنىڭ ءبىرى – سالىم­شىنىڭ ءوز زەينەتاقى جيناق اقشاسىن باس­قارۋعا قاتىسا المايتىندىعىندا. زەينەتاقى جۇيەسىنە سەنىمسىزدىكتىڭ نەگىز­گى سەبەبى وسىندا. ءوزىنىڭ جيناق اقشاسىن باس­­قارۋ ۇدەرىسىنە قاتىسپاعان سالىمشى ينۆەس­­تيتسيالىق ستراتەگياعا ىقپال ەتە الماي­دى, باسقارۋشىنى تاڭداي المايدى جانە ەڭ باستىسى, باسقارۋشى رەتىندە مەملەكەت قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرىن سالىستىرا المايدى, سەبەبى باسەكەلەس ورتا جوق. ءوز كەزەگىندە, كەز كەلگەن نارىقتا باسە­كەلەس ورتانىڭ بولماۋى كورسەتىلەتىن قىز­مەتتەر ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتپەيدى. سوندىقتان دا زەينەتاقى جيناق اقشاسىن ينۆەستيتسيالىق باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە زەينەتاقى اكتيۆتەرىن جەكە باسقارۋشى كومپانيالارعا بەرۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق بانكتىڭ الدىنا قويعان نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سالىمشىنىڭ ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا­نى جانە باسقارۋشىنى تاڭداۋى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋدىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس. زەينەتاقى قىزمەتتەرىنىڭ باسەكەلەس نارى­عىنىڭ بولۋى باسقارۋشىلاردىڭ ينۆەس­تيتسيالىق كىرىستى كوبىرەك الۋىنا, سالىم­شىلارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, نارىقتىق جاعدايلارمەن ينۆەستيتسيالاۋعا ىنتالاندىراتىن بولادى. سالىمشىعا ءدال وسىنداي تاڭداۋ­دىڭ بەرىلۋى ۇلتتىق بانكتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكا­­­سىنىڭ جيناقتاۋشى زەينەت­اقى جۇيەسىن ودان ءارى رەفورمالاۋ جونىندەگى ۇسىنىس­تار جاساۋىنا نەگىز بولىپ وتىر. بۇگىن­گى كۇنى بۇل ۇسىنىستاردى مۇددەلى مينيستر­لىك­تەر مەن ۆەدومستۆولار تالقىلاۋدا. سۇراق: قازاقستاننىڭ سىرتقى بورى­شىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى اڭگىمە كوپ. وسى جايىندا تولىعىراق ايتساڭىز. د.ا.: قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جال­پى سىرتقى بورىشىن باعالاۋدى ۇلت­تىق بانك توقسان سايىن جۇرگىزىپ وتىرادى. سىرتقى بورىش ستاتيستيكاسى تولى­عىمەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ (حەب, حۆق, ەىدۇ, دب جانە باسقا) ءادىسنا­مالىق ۇسى­نىم­دارىنا سايكەس قالىپتاس­تى­رىلاتى­نىن جانە قازاقستان رەزيدەنتتەرىنىڭ سىرت­­قى بورىشتىق مىندەت­ت­ە­مەلەرىنىڭ بارىن­­شا تولىق قامتىلۋىن قامتاماسىز ەتەتى­­نىن اتاپ وتكەن ءجون. سىرتقى بورىش ستا­­تيس­­تي­ك­ا­سىن قالىپت­استىرۋ ۇلتتىق بانك­­تىڭ رەس­پون­دەنت­تەردىڭ كەڭ اۋقى­مى­نان: مەم­لە­كەتتىك ورگانداردان, بانك­تەر­دەن, قار­جى ۇيىمدارىنان, ناقتى سەكتور كاسىپ­ورىن­دارىنان جانە شەتەل­دىك كومپانيا­لار­دىڭ قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ اۋما­عىندا قىزمەتىن جۇزەگە اسىرا­تىن فيليال­دارىنان الاتىن ەسەپتەرىنىڭ نەگى­­زىندە جۇزەگە اسىرىلادى. حالىقارالىق ۇيىم­­دار قازاقستاننىڭ سىرتقى بورىش ستاتيستي­ك­ا­­سىن قالىپتاستىرۋدا قول جەتكىزگەن جەتىس­تىك­تەرىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. جالپى, سىرتقى بورىشتى باعالاۋ رەزي­دەنت­تەردىڭ بەيرەزيدەنتتەر الدىنداعى شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دا, ۇلتتىق ۆاليۋتا­داعى دا بەلگىلى ءبىر كۇنگى جاعداي بويىنشا بورىشتىق مىندەتتەمەلەرىن بىلدىرەدى جانە تارتىل­عان سىرتقى قارىزدار بويىنشا مىندەت­تەمەلەر­دەن عانا ەمەس, شەتەل­دىك تىكەلەي ينۆەستيتسيا­لاۋ وپەراتسيالارى شەڭبەرىندە تۋىندايتىن بورىشتىق مىندەتتەمەلەردەن (فيرماارالىق بەرەشەك) دە, كوممەرتسيالىق وپەراتسيالار بو­يىنشا كرەديتورلىق بەرەشەكتەن, سونداي-اق بەيرەزيدەنتتەردىڭ قازاقستاندىق بانكتەردەگى شوتتارىنداعى قاراجاتتان تۇرادى. تالدامالىق ماقساتتاردا سىرتقى بورىش قۇرى­لىمىندا مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ (قازاق­ستان ۇكىمەتى جانە ۇلتتىق بانكى), بانك­­­تە­ر­دىڭ جانە باسقا سەكتورلاردىڭ بورىشى بولەك كورسەتىلەدى. سونىمەن بىرگە, سىرت­قى بو­رىش­تى باعالاعان كەزدە كاسىپ­ورىن­دار­­دىڭ شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستورلار­دىڭ, تىكە­لەي ينۆەستيتسيالايتىن شەتەلدىك كاسىپ­ورىن­دار­دىڭ الدىنداعى جانە شەتەل­دىك تەل كاسىپ­ورىنداردىڭ الدىنداعى مىندەت­تەمە­لەرىنەن تۇراتىن فيرماارالىق بەرەشەك بولەك كور­سەتىلە­دى. سىرتقى بورىشتى باسقارۋدى ايت­قان كەزدە مەملەكەتتىڭ فيرما­ارالىق بەرەشەك­پەن بايلانىستى جۇيەلىك تاۋەكەلدەرى تومەن باعا­لا­ناتىنىن اتاپ وتكەن ءجون, سەبەبى كرەديتور-تىكەلەي ين­ۆەس­تور قارىز الۋشىنىڭ تولەم جاساۋ قابىلەت­سىز­دىگىنىڭ تاۋەكەلىن ونىڭ قىز­مەتىن باسقارۋ­عا ءوزىنىڭ قاتىسۋى ارقىلى ءبولى­سەدى. قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسىندا فيرما­ارا­لىق بەرەشەك بو­يىنشا نەگىزگى مىندەت­تەمە­لەر (80%-دان اسا) بىرلەسكەن مۇناي-گاز سەك­تورى­نىڭ كاسىپورىندارىندا بار, ولار سىرتقى بورى­شىن قىزمەتىنەن تۇسكەن كىرىستەرىنىڭ ەسەبىنەن وتەيدى. 2016 جىلعى 31 ناۋرىزداعى جاعداي بو­يىنشا قازاقستاننىڭ سىرتقى بورىشى 154,0 ملرد دوللاردى قۇرادى, ونىڭ 12,2 ملرد دوللارى مەملەكەتتىك سەكتورعا (ونىڭ ىشىندە 0,9 ملرد دوللارى – ۇلتتىق بانكتىڭ سىرتقى بورىشى) تيەسىلى, 7,7 ملرد دوللار – بانكتەردىڭ سىرتقى بورىشى, 51,2 ملرد دوللار – باسقا سەكتورلاردىڭ ۇلەستەس ەمەس بەيرەزيدەنتتەر الدىنداعى بەرەشەگى, ال 82,8 ملرد دوللار – فيرماارالىق بەرەشەك. 2016 جىلعى 30 ماۋسىمداعى جاعداي بو­يىنشا سىرتقى بورىشتى باعالاۋ جونىندەگى دەرەكتەر قالىپتاستىرىلىپ, ۇلتتىق بانكتىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا 2016 جىلعى 30 قىركۇيەكتە ورنالاستىرىلاتىن بولادى. سۇراق: ناشار كرەديتتەردى ەسەپتەن شى­عارۋ بويىنشا سالىقتىق جەڭىل­دىك­تەر­دىڭ مەر­زىمىن ۇزارتۋ ماسەلەسى بويىنشا قان­داي شەشىم قابىلداندى؟ ەسەپتەن شىعارۋ كەزىن­دەگى سالىق جەكە تۇلعالار بويىنشا تولە­نە مە الدە زاڭدى تۇلعالار بويىنشا تولەنە مە؟ د.ا.: سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەردىڭ سوڭعى رەداكتسياسى بويىنشا شەشىمدى قازاق­ستان ۇكىمەتى قابىلدايتىنى بەلگىلى, ال وسى سوڭعى رەداكتسيانى تىكەلەي قالىپتاس­تىرۋ­­مەن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى اينا­­لى­سادى. كەشىرۋ بويىنشا بانكتىك جەڭىل­­دىك­تەرگە كەلەر بولساق, مىناداي تالاپ­قا نازار اۋدارۋ قاجەت: ءبىرىنشى – مەرزىمى ۇزا­ر­تى­لاتىن جەڭىلدىك اعىمداعى جىلدىڭ باسى­نا دەيىن بولعان جەڭىلدىككە ۇقساس بولادى, ەكىن­شى – جەڭىلدىكتىڭ قولدانىلۋى قارىز الۋ­­شىلاردىڭ قانداي دا ءبىر ساناتىمەن نەمەسە كەشىرۋدىڭ قانداي دا ءبىر الدىن الا جازىل­عان نەمەسە قاعازباستىلىق ءتارتى­بى­مەن شەكتەل­مەيدى, ءۇشىنشى – حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك تۇر­عىدان وسال توپتارى مارتەبەسى بار قارىز الۋشىلاردىڭ ساناتىنا قوسىمشا كەشىرىلەتىن بەرەشەكتى 2016 جىلعى 1 قاڭتار­عا دەيىن يپوتەكالىق قارىز العان جەكە تۇلعالار ءۇشىن سالىق سالىنۋعا جاتاتىن كىرىس رەتىندە قاراماۋ ۇسىنىلادى جانە ەڭ نەگىزگىسى, ءتورتىنشى – بانكتەردىڭ بارلىق بەرەشەك ءتۇرىن, ونىڭ ىشىندە ءوسىمپۇلداردى, ايىپپۇل­داردى, جيناقتالعان پايىزدى, نەگىزگى بورىش­تى جانە ت.ب.كەشىرۋى كەزىندە جەڭىلدىكتى قول­دانۋ ۇسىنىلادى. بۇل ۇسىنىستار بانك قوعامداستىعىمەن الدىن الا كەلىسىلدى. سۇراق: بازالىق مولشەرلەمە وسى ايدا نەلىكتەن جاريالانبايدى؟ ول نەمەن بايلانىستى؟ د.ا.: ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ رەجىمىن پايدالاناتىن كوپتەگەن ورتالىق بانكتەر بازالىق مولشەرلەمە بويىنشا شەشىمدەردى قاجەتتى ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ جاريالانۋىنا جانە قالىپتاسقان پراكتيكاعا قاراي جىلىنا 6-دان 12 رەتكە دەيىن قابىلدايدى. ەرەكشە جاعدايلاردا شەشىمدەر بەلگىلەنگەن كەستەدەن تىس قابىلدانۋى مۇمكىن. ءبىز ءوزىمىز ءۇشىن اعىمداعى جىلى بازا­لىق مولشەرلەمەنى قايتا قاراۋدىڭ وڭتاي­لى كەزەڭدىلىگىن جىلىنا 8 رەت دەپ ايقىن­دا­دىق. بۇل مولشەرلەمە دەڭگەيىنىڭ اي سايىن قارال­مايتىنىن بىلدىرەدى. بازالىق مولشەرلەمە بويىنشا سوڭعى شەشىم 2016 جىلعى 15 تامىزدا جاريالاندى, وسى ماسەلە بويىنشا كەلەسى شەشىم 2016 جىلعى 3 قازاندا جاريالاناتىن بولادى. تيىسىنشە, اعىمداعى جىلعى قىركۇيەكتە, سونداي-اق جەلتوقساندا بازالىق مولشەرلەمە ماسەلەسى قارالمايدى. سۇراق: شەتەلدىك بانكتەردىڭ 4 جىلدان كەيىن ءوز فيليالدارى ارقىلى ءبىزدىڭ نارىققا كەلەتىنى, سونداي-اق ولار ەنشىلەس ۇيىمدارىن قۇرمايتىنى شىن با؟ ءبىزدىڭ بانكتەر نە ىستەۋى كەرەك؟ كليەنتتەر وسىدان ۇتا ما؟ د.ا.: 2015 جىلى قازاقستان دسۇ-عا كىردى. بەس جىلدىق وتپەلى كەزەڭ اياقتالىپ, قازاق­ستان دسۇ-عا كىرگەننەن كەيىن شەتەلدىك بانك­تەر ۇلتتىق بانك بەلگىلەگەن تالاپتارعا ءساي­كەس كەلگەن جاعدايدا قازاقستاننىڭ اۋماعىن­­­­دا ءوز فيليالدارىن اشا الادى. بۇل رەتتە شەتەل­دىك بانكتەر فيليالدارىنىڭ بانك­­تىك قىزمەت نارىعىنا كەلۋى بانك سەك­تورىن­داعى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋگە ءمۇم­كىن­­دىك جاسايدى, بۇل كورسەتىلەتىن بانكتىك قىز­مەت­­تەر­­دىڭ ساپا­سىن ارتتىرۋعا جانە سەكتورىن كە­ڭەي­تۋگە اكەلۋگە ءتيىس. وقيعالاردىڭ وسى­لاي­­شا ءوربۋى­نەن بانك كليەنتتەرىنىڭ ۇتاتىنى ءسوزسىز. سۇراق: دوللارمەن كۇرەستىڭ العاشقى ناتيجەلەرى كورىنىپ وتىر. بارلىق باعا تەڭگەمەن بەرىلگەن. ال دوللاردى ءومىرىمىز­دەن قاشان الىپ تاستايمىز؟ شەتەلدىكتەر تەڭگەنى ساتىپ الۋعا جانە دەپوزيتكە سالۋ­عا قاشان ۇمتىلادى؟ د.ا.: ۇلتتىق بانك ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ تەڭگەگە دەگەن سەنىمدى قايتارۋ جانە ۇلتتىق ۆاليۋ­تاداعى قۇرالداردىڭ تارتىمدىلىعىن ارت­تىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدا. وسى ءۇردىستىڭ ودان ءارى شارىقتاۋى قوسىمشا ۋا­قىت پەن كۇش-جىگەردى, سونداي-اق «سانانى دول­­لار­سىزداندىرۋدىڭ» ورتاق نيەتىن تالاپ ەتەدى. سۇراق: ءسىز بۇرىن حابارلاعانداي, قازاقستاننىڭ مەنشىگىندەگى, جالپى كولەمى 220 توننادان اساتىن التىننىڭ ناق­تى سالماعى شامامەن 114 توننا بولاتىن التىن قورىنىڭ ەداۋىر بولىگى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنان تىسقارى ساقتاۋ ءۇشىن اكەتىلدى. وسىعان بايلانىستى قازاق­ستان­نىڭ التىن قورىنىڭ جاي-كۇيى تۋرا­لى تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز؟ د.ا.: ۇلتتىق بانكتىڭ التىن پورتفەلىنىڭ جالپى كولەمى 2016 جىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا 10,3 ملرد اقش دوللارىن نەمەسە 244 توننانى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە التىننىڭ كوپ بولىگى (59%) ەل ىشىندە ساقتالادى. 41%-عا جۋىعىن سىياقى ەسەپتەلەتىن دەپوزيتتەردە جانە سول سياقتى شەتەلدەگى ساقتاۋ ورىندارىندا ناقتى نىساندا ورنالاستىرىلعان سىرتقى التىننىڭ ۇلەسى قۇرايدى. ۇلتتىق بانك التىندى سىرتقا سوڭعى رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىسقارى 1990 جىلداردىڭ ورتاسىندا, التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن قالىپتاستىرۋ كەزەڭىندە اكەتتى. ۇلتتىق بانك التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنىڭ ءبىر بولىگىن اكەتۋ جانە اكەلۋ تۋرالى شەشىمدى دەر­بەس قابىلدايدى جانە اللوكيرلەنگەن التىن­نىڭ شەتەلدە ساقتالىپ وتىرعان ءبىر ءبولى­گىن باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. سونىمەن قاتار, ەل ىشىندەگى التىن قورىنا ءتيىستى قورعاۋ قامتا­ما­سىز ەتىلگەن. التىن قورىنىڭ شەتەلدە ساقتالىپ وتىر­عان ءبىر بولىگىن ساقتاۋ اكتيۆتەردىڭ وتىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن, التىندى باعالى مەتالدار اينالىسىنىڭ نەگىزگى نارىقتارىنا تاسىمالداۋ شىعىستارىن تومەندەتۋ مۇمكىندىگىنە نەگىزدەلگەن, بۇل وتە قاجەت بولعان جاعدايدا جەدەل وتكىزۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. الەمنىڭ جەتەكشى ورتالىق بانكتەرى التىن قورلارىنىڭ ءبىر بولىگىن شەت مەملەكەتتەردە ساقتاۋدى قولدانادى. بۇل كوبىنەسە التىن قورلارىن ورنالاستىرۋدىڭ ءارتاراپتاندىرىلۋىنا جانە باعالى مەتالدار اينالىسىنىڭ نەگىزگى نارىقتارىنا تاسىمالداۋ شىعىندارىن تومەندەتۋگە نەگىزدەلگەن. سۇراق: ءسىز التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ۇلتتىق قوردى قوسا العاندا ەلدىڭ حالىقارالىق اكتيۆ­تەرىن ءتيىمدى باسقارۋدىڭ قانداي پەر­سپەك­تي­ۆا­­لارىن بولجاپ وتىرسىز؟ د.ا.: التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنىڭ ماق­­سا­تىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك بولا­شاق­تا اكتيۆتەردىڭ وتىمدىلىگىن, سونداي-اق تاۋە­­كەل­دىڭ ءتيىمدى دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ تەڭ­­گەرىم­دەل­گەن كىرىستى قامتاماسىز ەتۋگە نيەتتى. سونىمەن قاتار, ۇلتتىق بانك ۇلتتىق قور­­دىڭ اكتيۆتەرىنە قاتىستى ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن قالىپتاستىرۋ جانە پايدالانۋ تۇجىرىمداماسىن قايتا قاراۋ شەڭبەرىندە ونىڭ اكتيۆتەرىن ستراتەگيالىق ءبولۋدى قايتا قاراۋعا باستاما جاسادى. ماسەلەن, دامۋشى ەلدەردىڭ كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالارىن جانە مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارىن ەنگىزۋ ارقىلى وبليگاتسيالاردى ءارتاراپتاندىرۋدى, اكتسيالار سياقتى, بارىنشا تاۋەكەلدى, بىراق سونىمەن قاتار بارىنشا كىرىستى قۇرالداردىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋدى, سونداي-اق قۇرالداردىڭ بالاما تۇرلەرىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. وسى شارا ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ كۇتىلىپ وتىرعان نەعۇرلىم جوعارى كىرىستىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىت­تالعان. وسى باستاما قازىرگى كەزدە قازاقستان ۇكىمەتىمەن بىرلەسىپ تالقىلانۋدا. سۇراق: ءبىز ساقتاندىرۋ كومپانيالارى مەن جا­سا­لاتىن ساقتاندىرۋ شارتتارى سانى­­نىڭ تومەندەگەنىن كورىپ وتىرمىز. بۇل رەت­تە ساق­تاندىرۋ – ماڭىزدى قارجى قۇ­را­­­لى, وسى نارىقتى دامىتۋ ستراتەگيا­سى بار ما, قانداي دامۋ باعىتتارى ايقىن­دال­عان؟ د.ا.: ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ ەل ەكونو­مي­كاسىنىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدىلىعى قازىر­گى كەزدە اسا جوعارى ەمەس. الەۋەتتى تۇتى­نۋ­شىلاردى ساقتاندىرۋمەن اۋقىمدى قامتۋ, اسىرەسە ساقتاندىرۋدىڭ ەرىكتى سىنىپ­­تارى بويىنشا بولماي وتىر, بۇل كوبى­نە­سە ساق­تان­دىرۋ ۇيىمدارىنداعى كورسەتى­لەتىن قىز­مەتتەر مەن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى­نىڭ تومەن بولۋىنا, ساقتاندىرۋ نارىعى­نىڭ قاتى­سۋ­شىلارى قىزمەتىنىڭ ايقىن بول­ماۋىنا جانە سول سياقتى وسى قىزمەت­تى تۇ­تىنۋ­­شى­لار­دىڭ قارجىلىق ساۋاتتى­لىعى­نىڭ تومەن بولۋىنا جانە حالىقتىڭ ساقتاندىرۋ نارى­عى­نا سەنىمىنىڭ جەتكىلىكسىز بولۋىنا نەگىزدەلگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساقتاندىرۋ نارىعى ونىڭ ءتيىمدى دامۋىنا كەدەرگى كەلتى­رەتىن بىرقاتار پروبلەمالاردى شەشۋدى تالاپ ەتەدى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك سالاسىنىڭ قازىرگى كەزدەگى دامۋ كەزەڭى, ونىڭ الەمدىك جۇيەگە كىرۋى, دسۇ-عا كىرۋ, سونداي-اق جاھاندانۋ ۇدەرىستەرى ۇلتتىق ساقتاندىرۋ سالاسىنىڭ الدىنا جاڭا ماقساتتار مەن مىندەتتەر قويادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى سەك­تورىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجى­رىم­داماسىندا ساقتاندىرۋ نارىعىن دامى­تۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ۇلتتىق بانك 2016 جىلعى جازدا قازاقستاننىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىق جانە قارجى نارىعىن دامىتۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ ساقتاندىرۋ قىز­مەتىنىڭ 2016 جىلعى ماسەلەلەرى بويىن­شا ەكى وتىرىس وتكىزدى. كەڭەستە شەشىلۋى ساقتان­دىرۋ ماسەلەلەرى جانە ساقتاندىرۋ قىز­مەتى جونىندەگى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ كەزىن­دە ەس­كە­ر­ىلەتىن بارلىق پروبلەمالىق ماسەلە­لەر تال­قىلاندى. اتاپ ايتقاندا مىنالار كوزدەلەدى: – ساقتاندىرۋ ونىمدەرىنىڭ حالىق ءۇشىن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ساقتان­دىرۋ اگەنتتەرىنىڭ ايقىن ەمەس قىزمەتىن ساتۋ ۇدەرىسىنەن الىپ تاستاۋ ءۇشىن ساقتاندىرۋ پوليستەرىنە ەلەكتروندىق ساتۋدى ەنگىزۋ. – ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيستر­لىگى­­مەن بىرلەسىپ شەتەلگە شىعۋ كەزىندە تۋريس­­تىڭ تاۋەكەلدەرىن ساقتاندىرۋ ارقىلى ونى قور­عاۋ­عا باعىتتالعان شارالار كەشەنىن قابىلداۋ. – ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعالۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ءومىردى جيناقتاپ ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن ساتىپ الاتىن ازاماتتار ءۇشىن سالىقتىق جەڭىل­دىكتەر ەنگىزۋ. – ساقتاندىرۋ بويىنشا بىرىڭعاي دەرەك­قور­دى دامىتۋ, بۇل ستاتيستيكالىق اقپاراتقا تالداۋ جانە بارلىق ساقتاندىرۋ سىنىپتارى بويىنشا ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلار ءۇشىن بارابار تاريفتەردىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. – ساقتاندىرۋ ومبۋدسمەنىنىڭ بارلىق ساقتاندىرۋ سىنىپتارى بويىنشا قىزمەتىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ, بۇل كليەنتتىڭ سوت ورگاندارىنا ءوتىنىش جاساعانىنا دەيىن ساقتاندىرۋ تولەم­­دەرىن رەتتەۋ ۇدەرىسىن تەزدەتۋگە مۇمكىن­دىك بەرەدى. – حالىقتىڭ ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە جانە ساقتاندىرۋدى قورعاۋدىڭ ساقتالۋىنا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كەپىلدىك بەرى­لەتىن ساقتاندىرۋ تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىن كەڭەيتۋ. – اۆتوكولىك يەلەرى باسقا ەلدەردىڭ اۋماعى­­­نا شىققان ۋاقىتتا جول-كولىك وقيعا­­سى باستالعان جاعدايدا ساقتاندىرۋ تولەم­­دەرى­نە كەپىل­دىك بەرۋ ماقساتىندا حالىقارا­لىق اۆتو­­ساق­تاندىرۋ جۇيەلەرىنە قازاقستان رەس­پۋب­­­ليكا­سىنىڭ قاتىسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ. وسى جانە باسقا شارالار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساقتاندىرۋ نارىعىن ودان ءارى دامىتۋعا جانە ونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى نارىعىنداعى ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن جاڭا ساپالى دەڭگەيگە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سۇراق: قازاقستانداعى قور نارىعى جەتكىلىكتى تۇردە دامىماعانى بارشامىز­عا بەلگىلى. ءسىز جانە ۇلتتىق بانك نارىق­تىڭ وسى سەگمەنتىن دامىتۋ باعىتىندا قانداي جۇمىس جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر؟ د.ا.: قازىرگى كەزدە قور نارىعى كاپيتالدى تارتۋ جانە ورنالاستىرۋ قۇرالى رەتىندە قارالمايدى, ياعني ۇلەستىك جانە بورىش­تىق قاعازدار بيزنەستى قارجىلاندىرۋ قۇ­رال­دارىنا اينالا المادى. كاسىپكەرلەر قور­لاندىرۋ كوزدەرى رەتىندە باسىنان باستاپ كەپىلدەردىڭ بولۋى, ايىپپۇل سانكتسيالارى جانە ت.ب. سياقتى بەلگىلى ءبىر كوۆەنانتتار مەن پايدالانۋدىڭ قاتاڭ تالاپتارى بار ءداستۇرلى كرەديتتەردى پايدالانادى. ۇلتتىق بانك قازىرگى ۋاقىتتا ناقتى ەكونو­ميكا سەكتورىن قارجىلاندىرۋدىڭ بالا­ما ارنالارىن قۇرۋ ماقساتىندا قور نارى­عىن قايتا ىسكە قوسۋ بويىنشا شارالاردى قابىلداۋدا. وسى ماقساتتار ءۇشىن ەميتەنت­تەردىڭ بارلىق ساناتتارىنىڭ قور نارىعى­نا كىرۋىن جەڭىلدەتۋگە بايلانىستى ماسە­لە­لەردى شەشۋ, ينستيتۋتسيونالدىق ينۆەستور­لار مەن باعالى قاعازدار نارىعىنا كاسىبي قاتىسۋشىلاردىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ, بالاما ورتانى قۇرۋ, بۇگىنگى كۇنى قور نارىعىنداعى وزەكتى ەمەس تالاپتاردى جويۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان ۇلتتىق بان­كىندە قارجى سەكتورىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ مۇمكىندىگىن زەردەلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبى قۇرىلدى. جۇرگىزىلىپ وتىرعان جۇمىس شەڭبەرىندە ساتىپ الىنعان باعالى قاعازدارعا ترانزاكتسيالاردىڭ جۇرگى­زىلۋىن جانە مەنشىك قۇقىعىن راستاۋ ءۇشىن «Blockchain» تەحنولوگياسىن پايدالانا وتى­­رىپ, حالىق ءۇشىن قىسقا مەرزىمدى باعا­لى قا­عاز­­داردى شىعارۋ جونىندەگى جوبانى ەن­­گىزۋ ءمۇم­كىندىگى الدىڭعى قاتارلى باعىت­تار­­دىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. ەلەك­ترون­­دىق اقشانى پايدالانا وتىرىپ, باع­الى قاعاز­داردى ساتىپ الۋ (ساتۋ) ماسەلەسى پىسىقتالۋدا. باعالى قاعازدارمەن مامىلەلەردى ونلاين رەجىمىندە جاساۋ (لەزدە جەتكىزۋ), دەلدال­داردىڭ بولماۋى, ءموبيلدى تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, ءاربىر كليەنت ءۇشىن وپەرا­تسيا­لار تۋرالى اقپاراتتىڭ تولىق ايقىن­دىلىعى مەن قولجەتىمدىلىگى اتالعان جوبانىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىعى بولىپ تابىلادى. وسىلايشا, جوبادا ەلەكتروندىق اقشانى پايدالانۋ, باعالى قاعازداردى ساتىپ الۋ (ساتۋ) بويىنشا وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋگە ارنال­عان ءموبيلدى قوسىمشانى قولدانۋ, سون­داي-اق «Blockchain» تەحنولوگياسىن ىسكە اسى­رۋ سياقتى ءۇش وزىق شەشىمدەردىڭ سينتەزى كوزدەلەدى. جوبا اۋقىمدى, ول تەحنولوگيالاردى سارا­­لاۋ­دىڭ سان الۋان تۇرلەرىمەن بايلانىس­تا بولادى جانە تولەمدەر, باعالى قاعازدار سالا­سىن­داعى زاڭنامانى جانە كليەنتتى ءساي­كەس­تە­ندىرۋ ماسەلەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق اسپەكتىلەردى پىسىقتاۋدى تالاپ ەتە­دى. جوبانى ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى كور­سە­تىل­گەن ماسەلەلەر زەردەلەۋدى تالاپ ەتەدى, قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس توبىنىڭ ءىس-ارەكە­تى سوعان باعىتتالىپ وتىر. جوبانىڭ با­رىن­شا تولىق پايىمىن ءبىز جىلدىڭ سوڭىنا تامان نە كەلەسى جىلدىڭ باسىنا قاراي ۇسىنامىز. سۇراق: تولەم جۇيەلەرىنىڭ نارىعىن جانە تولەمدەر مەن اۋدارىمدار قاۋىپسىز­دىگى­نىڭ شارالارىن دامىتۋداعى ءسىزدىڭ بولجامىڭىز قانداي؟ د.ا.: سۇراعىڭىزعا راحمەت. تولەم جۇيە­لەرى ەلدىڭ قارجى نارىعىنىڭ نەگىزگى ينفرا­قۇرىلىمدىق قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى. قارجى سەكتورىنىڭ وپەراتسيا­لارى جانە بيزنەس پەن حالىقتىڭ كۇندەلىكتى اقشا اعىنى تولەم ارنالارى ارقىلى وتەدى. بۇل, ءبىر جاعىنان, قانتامىر جۇيەسى ءتارىزدى. جىلدامدىق, سەنىمدىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ونىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى. قازاقستاندا قارجى سەكتورىنىڭ سۇرانىس­تارىنا ۇتىمدى جاۋاپ بەرەتىن تولەمدىك ينفراقۇرىلىم قۇرىلدى جانە جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قوسا, بيزنەس سۋبەكتىلەرى مەن حالىق ءۇشىن تولەم سەرۆيستەرىنىڭ ءتيىم­دىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ وسى سالا­داعى ماڭىزدى باعىت بولىپ تابىلادى. ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا تولەم نارى­عىنىڭ ءدال وسى سەگمەنتىندە بەلسەندى دامۋ كۇتىلەدى, بۇل اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋىنا جانە جاپپاي ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ورىن الماق. ءبىز قازىردەن باس­تاپ قازاقستاندا ينتەرنەت پەن ءموبيلدى تولەمدەردىڭ 50%-دىق جىل سايىنعى ءوسىمىن بايقاپ وتىرمىز, ياعني تولەمدەردى جۇرگىزۋدىڭ ءداستۇرلى ادىستەرىنەن تولەمدەردى قاشىقتان جۇرگىزۋ ارنالارى مەن بالاما تاسىلدەرىن پايدالانۋعا ءوتۋ ورىن الاتىن بولادى. بيزنەس پەن حالىقتىڭ بۇدان دا جەدەل تولەم­دەرگە دەگەن ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرا­نى­سىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك بانكتەردىڭ ءارتۇرلى يننوۆاتسيالىق سەرۆيس­تەردى (بىرساتتىك تولەمدەردى, ءموبيلدى تولەم­دەردى) ەنگىزۋى جونىندەگى العىشارتتارى مەن تالاپتارىن قۇرۋ ءۇشىن بانكارالىق تولەم ينفراقۇرىلىمىن تۇرلەندىرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزەدى. سونداي-اق, قازاقستاننىڭ شىنايى بول­مىسىندا شالعايداعى وڭىرلەر ءۇشىن قارجى­لىق, ونىڭ ىشىندە تولەمدىك قىزمەت­تەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتى وزەكتى بولىپ تابىلادى. اتالعان جاعدايدا ءبىز بۇكىل حالىقتى بازالىق تولەم سەرۆيستەرىمەن قامتۋ­دى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ارتىقشىلىعىن پايدالانا ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل رەتتە, قاۋىپسىزدىك تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى فاكتور بولىپ تابىلادى, وسىعان بايلانىستى تۋىندايتىن تاۋەكەلدەر دەڭگەيىن بىرمەزگىلدە شەكتەي وتىرىپ دامۋ تيىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىنىڭ تەڭگەرىمىن قولداۋعا دا باسا نازار اۋدارىلادى. ونلاين-كونفەرەنتسيانىڭ تولىق نۇسقاسىمەن Kapital.kz پورتالىندا تانىسا الاسىزدار. بەتتى دايىنداعاندار:  مارات اققۇل, «ەگەمەن قازاقستان» جانە سەرگەي ناگوۆيتسىن