ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, بىشكەكتە وتكەن تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى.
25 جىلدىق دەپ ەرەكشەلەي ايتىلعانىمەن بيىلعى جيىننىڭ ايتارلىقتاي ارتىقشىلىعى بولعان جوق. تەك اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنان ۇشاعى ۇشپاي, ەكى ساعاتقا كەشىگىپ كەلگەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.ءپۋتيندى باق وكىلدەرى جاڭالىق قىپ جارىسىپ جازىپ جاتتى. جيىننىڭ باستالۋ ۋاقىتى ونسىز دا ءسال كەشىرەك, تۇستەن كەيىنگى تورتكە جوسپارلانعان ەدى, ءسويتىپ كورشىنىڭ قولايسىز اۋا رايى سالدارىنان ساعات ءتىلى كەشكى التىدان اسقاندا عانا وتىرىس باستالدى. ادەتتەگىدەي, پرەزيدەنتتەردى «ءۇي يەسى» ا.اتامباەۆ «الا-ارچا» رەزيدەنتسياسىنىڭ الدىندا قارسى الدى.
وتىرىستا سويلەگەن سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تمد ۇيىمى بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلدەردى بىرىكتىرەتىن بىرەگەي الاڭعا اينالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– دوستاستىق جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ءوزىنىڭ تۇراقتى, ماقساتتى جانە كەلەشەگى زور ۇيىم ەكەنىن دالەلدەدى. سونداي-اق, دوستاستىقتىڭ تاجىريبەسى ەاەو مەن شىۇ سىندى ينتەگراتسيالىق ۇيىمدارعا سەپتىگىن تيگىزدى. 1991 جىلدىڭ 21 جەلتوقسانىندا قۇرىلعان تمد تاريحي ماعىناعا يە. بۇگىن مەنىڭ باستامام بويىنشا تمد-نىڭ 25 جىلدىعى تۋرالى ۇندەۋدى قابىلداپ جاتىرمىز. ول جاڭا ماقساتتاردى انىقتاپ, بولاشاققا تىڭ مىندەتتەر قويادى, – دەدى ن.نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى جاقىندا وتكەن G-20 سامميتىندە ايتىلعان ماسەلەلەرگە دە توقتالىپ ءوتتى.
– سامميتتە دامۋدىڭ ەسكىرگەن مودەلى مەن ساندىق ەكونوميكاعا ءوتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. بۇل – قوعامدىق ءوندىرىستىڭ پايدا بولۋىنا نۇسقايتىن جاڭا ۇلگى. بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا ءبىز تمد اياسىندا ءوزارا تىعىز بايلانىس ورناتىپ, بىرلەسكەن جوبالاردى قايتا جانداندىرۋىمىز قاجەت, – دەدى ەلباسى.
بۇگىنگى تاڭدا دوستاستىق 2008 جىلى قابىلدانعان تمد ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىنە كوشتى. الەمدىك ەكونوميكاداعى جاعداي قازىرگى تاڭدا ايتارلىقتاي وزگەردى. سوندىقتان قازاقستان دوستاستىق ەلدەرىنە ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا شارالار توپتاماسىن جانداندىرۋدى ۇسىنىپ وتىرعانى ايتىلدى. مەملەكەت باسشىسى تمد ەلدەرىن دامىتۋدا كولىكتىك-ترانزيتتىك الەۋەتتى قولدانۋدىڭ تيىمدىلىگىن دە اتاپ ءوتتى.
شاعىن قۇرامداعى باسقوسۋدا نەگىزىنەن ءتورت ماسەلە قارالدى. ماسەلەن, الدىمەن تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى باسشىلارىنىڭ تمد-نىڭ 25 جىلدىعىنا وراي مالىمدەمەسى تالقىلاندى. مالىمدەمەدە تمد قىزمەتىنىڭ 25 جىلدىق قورىتىندىسى شىعارىلىپ, دوستاستىقتىڭ بىرەگەيلىگى مەن امبەباپتىعى, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستاعى ماڭىزدى ءرولى ايتىلدى. سونىمەن قاتار, تمد فورماتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە قارسى باعىتتاۋ تۋرالى ورتاق شەشىم قابىلداندى. تمد-نىڭ زامانۋي جاعدايلارعا بەيىمدەلۋى بويىنشا ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە تاجىريبەلىك شارالارى قاراستىرىلدى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىندا 2017 جىلعى توراعالىق ەتۋ شەشىمى مەن كەزەكتى وتىرىستىڭ وتكىزۋ ورنى تالقىلاندى.
پرەزيدەنتتەر ي.كارىموۆتى ەسكە الدى
بۇدان ارى وتىرىس كەڭەيتىلگەن قۇرامدا جالعاستى. ونى قاتىسۋشىلار الدىمەن جاقىندا دۇنيەدەن وزعان ارىپتەستەرى – وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كارىموۆتى ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الۋدان باستادى. سودان سوڭ جيىنعا توراعالىق ەتۋشى قىرعىزستان پرەزيدەنتى ءسوز سويلەپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن تمد ءسامميتى اتىنان وزبەكستانعا كوڭىل ايتۋ نوتاسى جولدانعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, ا.اتامباەۆ شاعىن قۇرامداعى تالقىلاۋدىڭ ناتيجەسىندە كەلەسى جىلعى توراعالىق رەسەي فەدەراتسياسىنا تاپسىرىلعانىن مالىمدەدى.
16 قۇجاتقا قول قويىلدى
وتىرىستا سونداي-اق, گۋمانيتارلىق سالادا ءوزارا بايلانىستى كەڭەيتۋ اياسىندا بىرقاتار شەشىمدەردى قارالدى. ماسەلەن, 2017 جىلدى – وتباسى جىلى, 2018 جىلدى – مادەنيەت جىلى ەتىپ بەلگىلەۋ شەشىمى قابىلداندى. ال ازەربايجاننىڭ گياندجا كونە قالاسىنا تمد-نىڭ مادەني استاناسى مارتەبەسى بەرىلدى. سونداي-اق, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ جانە كەڭەيتۋ ماقساتىندا بىرقاتار قۇجاتتار قابىلداندى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرىندە 2020 جىلدىڭ حالىق ساناعىن وتكىزۋ شەشىمى تۋرالى ماسەلە تالقىلاندى. بۇل دوستاستىق ەلدەرىنە مەملەكەتتەر اراسىندا حالىق ساناعى تۋرالى اقپارات الۋعا, دەموگرافيالىق, ەتنيكالىق, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قوعام قۇرىلىمى مەن مەملەكەت پەن وڭىردەگى جاعداي تۋرالى اقپارات بەرەدى. سونىمەن قاتار, تمد ەلدەرى اراسىنداعى وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق كونۆەنتسيا, تمد ەلدەرى باسشىلارىنىڭ نيۋرنبەرگ پروتسەسى جۇمىسىنىڭ اياقتالۋىنىڭ 70 جىلدىعىنا بايلانىستى مالىمدەمەسى قارالدى. وعان قوسا جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن تاۋەكەلدەرگە قارسى تۇرۋ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بىرقاتار قۇجاتتار قابىلداندى. جيىنتىعى ون التى قۇجاتقا قول قويىلدى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»,
بىشكەكتەن