«نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا بولىنگەن قارجى دەر كەزىندە جانە ءتيىستى دەڭگەيدە يگەرىلۋى ءتيىس. اسىرەسە, وڭىرلەردەگى اكىمدەر بۇل ىستە ايرىقشا جاۋاپتى بولۋى كەرەك. بۇعان ۇكىمەت ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر.
كەشە ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ سەلەكتورلىق رەجىمدە وتىرىس وتكىزدى. وندا 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ بارىسى قارالدى.
باعدارلاما اياسىندا تۇرعىن ءۇي سالۋ, جەكە باسپانا قۇرىلىسىنا قاجەتتى كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى تارتۋ, جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار تۇرعىزۋ جانە تاعى باسقا شارالار قاراستىرىلعانى بەلگىلى. الايدا, بۇگىندە جەرگىلىكتى جەردە قاراجاتتى يگەرۋ جونىندەگى كونكۋرستىق جۇمىستار باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ سالدارىنان باعدارلاماعا بولىنگەن قىرۋار قارجى تولىق يگەرىلمەگەن.
اكىمدەر ۋادە بەردى
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى مارات قۇسايىنوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, ۇلتتىق قوردان «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا ءبولىنگەن قاراجاتتى يگەرۋ جۇمىستارى باياۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. سول سەبەپتى قارجىنى تولىعىمەن يگەرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلەرى مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ءتيىستى كونكۋرستىق راسىمدەردى جىلدامداتىپ, اقشانى ۋاقىتىندا يگەرۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.
بيىل «نۇرلى جول» باعدار-
لاماسىن ىسكە اسىرۋعا ۇلتتىق قوردان 769,6 ملرد. تەڭگە ءبولۋ كوزدەلىپ, ونىڭ ىشىندە نىسانالى ترانسفەرتتەر تۇرىندە 503,4 ملرد. تەڭگە جانە ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ وبليگاتسيالىق زايمدارى ارقىلى 266,2 ملرد. تەڭگە باعىتتالدى.
الايدا, بۇگىندە بارلىق وبلىستاردا «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ قاراجاتى ۋاقتىلى يگەرىلمەگەنى بايقالىپ وتىر. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, قاراجاتتى يگەرمەۋ شقو-دا – 86,3 پايىز, وقو-دا – 61,7 پايىز, قاراعاندى وبلىسىندا – 95,1 پايىز, پاۆلودار وبلىسىندا – 70,7 پايىز, قىزىلوردا وبلىسىندا – 61,3 پايىز. وتىرىستا بەينەبايلانىس ارقىلى ءسوز العان اكىمدەر بۇل ماسەلەنى 1 قىركۇيەككە دەيىن شەشۋگە ۋادە بەردى.
جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اۋىر
قارجىنىڭ ءتيىمدى ءارى دەر كەزىندە يگەرىلۋىن ۇكىمەت باسشىسى باقىلۋدا ۇستايتىنىن ايتتى. «اكىمدەردىڭ نازارىن بولىنگەن قارجىنىڭ تولىق جانە ۋاقتىلى يگەرىلۋى ماسەلەسىنە اۋدارامىن. بۇل اكىمدەردىڭ جانە بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ جەكەلەي جاۋاپكەرشىلىگى», دەدى ارالىق قورىتىندىلارعا باعا بەرگەن, سونداي-اق, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا تيىمدىلىگى جەتكىلىكسىز جۇمىستى اتاپ وتكەن كارىم ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە وڭىرلەردە بولىنگەن قارجىنىڭ يگەرىلۋى جاعدايىنا تالداۋ جاساپ, وسى ءماسەلە بويىنشا جەتەكشىلىك ەتەتىن اكىمدەر ورىنباسارلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاراستىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار, «بايتەرەك» اق پەن «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق-قا كەلىسىمشارت جاسالعان قاراجاتتىڭ يگەرىلۋىن جانە جوسپارلانعان تۇرعىن ءۇي كولەمىن پايدالانۋعا بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى. استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ, وبلىس اكىمدەرىنە ءبىلىم بەرۋ نىساندارى قۇرىلىسىنا ارنالعان قارجىنىڭ دەر كەزىندە جانە ءتيىستى دەڭگەيدە يگەرىلۋىن, سونداي-اق, ولاردى پايدالانۋعا بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار, بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرى بولىنگەن قارجىنىڭ يگەرىلۋىنە اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىپ, اي سايىنعى نەگىزدە اتقارىلعان جۇمىس تۇرعىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىن اقپاراتتاندىرۋى ءتيىس.
كونكۋرستىق شارالار كەدەرگى بولماۋى كەرەك
قارجىنىڭ ۋاقتىلى يگەرىلمەۋىنە قاتىستى ماسەلەگە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى د.نازارباەۆا دا پىكىر ءبىلدىردى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىنداعى كوپتەگەن جۇمىستار مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار جاعدايىمەن بايلانىستى كەش ورىندالىپ جاتاتىنىن ايتىپ, وسى سالادا كورشى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تاجىريبەسىن قولدانۋدى ۇسىندى. سەبەبى, ول جاعىنان رەسەيلىكتەر ءبىرشاما ىلگەرى كەتكەن.
«بۇگىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر. اسىرەسە, مەملەكەتىك ساتىپ الۋدى وتكىزۋ مەرزىمىن كەشىكتىرگەن كەزدە ءتيىستى جۇمىستار تۇرالاپ جاتادى. بۇل – جىل سايىن قايتالانا بەرەتىن ماسەلە. ءبىز ونى ىلعي تالقىلاپ جاتامىز. وسىعان بايلانىستى ءبىر ۇسىنىس بار. قازىرگى كەزدە رەگلامەنت پەن پروتسەدۋرانى قايتا قاراپ شىعۋ قاجەت. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى وتكىزۋدىڭ ناقتى مەرزىمىن ەنگىزۋ كەرەك. سوسىن كونكۋرستىق شارالار جاعىنان قيىندىق بولىپ جاتسا دا, جۇمىستار توقتاتىلماۋى ءتيىس. سونداي-اق, مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا جاۋاپتى اكىمشىلەردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن ەنگىزگەن ءجون», دەدى د.نازارباەۆا.
«رەسەيدە مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جەڭىمپاز اتانعان كاسىپورىننىڭ بانك ەسەپشوتى اشىلادى. سوعان اقشا اۋدارىلادى. بىراق ونى تەك تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ رۇقساتىن العاننان كەيىن عانا جۇمساۋعا بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىن باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بار», دەدى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا, سونداي-اق, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترi ج.قاسىمبەك, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ب.اسىلوۆا, قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ جانە تاعى باسقالار ءسوز سويلەپ, باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى جايىندا ءوز سالالارى بويىنشا باياندادى.
جيىن-تەرىمگە جۇمىلادى
كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا, سونداي-اق, استىق جيناۋ جۇمىستارىنا دايىندىق ماسەلەسى تالقىلاندى. ايماقتارداعى جيىن-تەرىم جايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ق.ايتۋعانوۆ ەسەپ بەردى. ايماقتارداعى استىق جيناۋ ناۋقانىنىڭ بارىسى جايلى بايانداعان ۆيتسە-مينيستر 9 تامىزداعى جاعداي بويىنشا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك جانە باتىس ايماقتارىنداعى وبلىستاردا 703,2 مىڭ گا القاپتان 1 539,3 مىڭ توننا استىق جينالعان. استىق داقىلدارىنىڭ ورتاشا تۇسىمدىلىگى ءبىر گەكتاردان 21,9 تسەنتنەردى قۇرادى, بۇل الدىڭعى جىلدارداعى سايكەس كورسەتكىشتەردەن 4,7 تس/گا ارتىق.
ق.ايتۋعانوۆ ايتىپ وتكەندەي, تامىز ايىنىڭ باسىنا جالپى ەگىس اۋدانى 5,1 ملن. گا بولاتىن 2 567 اوك سۋبەكتىلەرىنەن 58,9 ملرد. تەڭگە سوماعا 1 853 ءوتىنىم قارجىلاندىرىلدى. تەحنيكا مەن استىق قابىلداۋ پۋنكتتەرى جاپپاي استىق جيناۋعا جانە قابىلداۋعا دايىن.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, كۇزگى دالا جۇمىستارىن ءتيىستى جۇرگىزۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن ۇيىمداسقان تۇردە جۇرگىزۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى بيۋدجەت قاراجاتى جانە قازاگرو ۇلتتىق حولدينگىنىڭ قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدادى.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ بەكىتىلگەن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى ءۇشىن وبلىستاردى بەكىتىپ بەرۋ كەستەسى بويىنشا وبلىستاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشىلەرى ءۇشىن جوسپارلانعان 391,6 مىڭ توننا كولەمىندە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وڭىرلەردەگى ديزەل وتىنىنىڭ 1 ءليترى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشىلەر ءۇشىن ورتا ەسەپپەن 92 تەڭگەنى قۇرايدى (جانارماي ستانسالارىندا 1 ءليترى 108 تەڭگە), بۇل نارىقتىق باعادان 15 %-عا ارزان.
بۇدان باسقا, ەنەرگەتيكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىمەن اعىمداعى جىلعى ەگىستىڭ استىعىن ۋاقتىلى كەپتىرۋ ءۇشىن ديزەل وتىنىنىڭ قوسىمشا كولەمىمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ماسەلە پىسىقتالۋدا.
ماسەلەگە وراي ۇكىمەت باسشىسى ناۋقاندى ءوز دەڭگەيىندە وتكىزۋدى ەرەكشە اتاپ, مينيسترلىك پەن اكىمدىكتەرگە ماسەلەنى نازاردا ۇستاۋدى تاپسىردى.
«بارلىعى استىق جيناۋ ناۋقانىن باقىلاۋدا ۇستاۋى ءتيىس. قاجەت بولعان جاعدايدا كەڭەس وتكىزىپ, جۇمىس توپتارىن جيناپ, بايانداڭىزدار, قازىر ءپىسىپ جاتقان الەۋەتى زور استىقتى جيناپ, ساقتاپ جانە تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋىمىز كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ك.ءماسىموۆ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە وبلىستارعا ديزەل وتىنىن ۋاقتىلى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ اعىمداعى جىلعى ەگىستىڭ استىعىن دەر كەزىندە كەپتىرۋدى جۇرگىزۋ ءۇشىن ديزەل وتىنىنىڭ قوسىمشا كولەمىمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»