قارقارادا ۇلان-اسىر توي ءوتتى
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ۇلى دالاداعى وسىناۋ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ 100 جىلدىعى رايىمبەك اۋدانىندا اتالىپ ءوتتى. «تاريحقا تاعزىم» اتتى اۋقىمدى شارا اياسىندا اۋدان ورتالىعى كەگەندەگى كۇرەجول بويىنداعى ەسكەرتكىش بەلگىدە دوعا ءتارىزدى تاقىرىپتىق بەس بارەلەف ورناتىلىپتى. وندا قازاق حالقىنىڭ مامىراجاي زامانى, اق پاتشانىڭ جارلىعىمەن قارا جۇمىسقا جەگۋ ءۇشىن اسكەرگە ادام الۋىنا قارسى نارازىلىق, پاتشا جەندەتتەرىنىڭ سالعان ويرانى, 1986 جىلعى وقيعا جانە تاۋەلسىزدىك اياسىنداعى ءومىر بەينەلەنگەن. سىنتاستىڭ بيىكتىگى – 17 مەتر, بارەلەف تاقتانىڭ ۇزىندىعى – 32 مەتر, بيىكتىگى – 4,5 مەتر گرانيت تاس.
نەگىزى, ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا وراي 1916 جىلى 25 ماۋسىمداعى اق پاتشانىڭ قارا جۇمىسقا قازاق دالاسىنان, ورتالىق ازيادان جانە ءىشىنارا سىبىردەن 19-43 جاس ارالىعىنداعى ەر ازاماتتاردى شاقىرۋ جونىندەگى جارلىعى كوتەرىلىستىڭ شىعۋىنا ءتۇرتكى بولعانى ءمالىم. تاريحي دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, قازاقستان مەن ورتالىق ازيادان 400 مىڭ, سونىڭ ءىشىندە جەتىسۋدان – 87 مىڭ ادام شاقىرىلىپتى. توسىن ءارى جايسىز حابار بۇرىنعى جەتىسۋ وبلىسىنىڭ جاركەنت ۋەزىنە قارايتىن ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ايگىلى حالىقارالىق جارمەڭكەگە دە جەتەدى. حانتاڭىرىنىڭ ەتەگىندەگى قارقارا جايلاۋىنداعى 16 بولىستان تۇراتىن البان رۋىنىڭ جامەڭكە قاريا, ۇزاق باتىر جانە تۇرلىعوجا, اۋباكىر, جاڭاباي, سەرىكباي باستاعان ەل اعالارى دەرەۋ جينالىپ, پاتشا جارلىعىن ورىنداماۋعا باتالاسادى. ارادا ون كۇن وتكەندە كازاك-ورىس جاساعى «ەرەۋىلتوبەدە» بولعانداردى تۇگەلگە جۋىق تۇتقىنداپ, قاراقول قالاسىنداعى ءتۇرمەگە قامايدى.
تۇرمە باسشىلارى ەرەۋىلشىلەردىڭ اقىلگوي اقساقالى جامەڭكە مامبەت ۇلىن ۋ بەرىپ ولتىرەدى. قالعان تۇتقىندار قاراقول ۋەزى باسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن 8 تامىز كۇنى اتىلادى.
كوتەرىلىسشىلەردىڭ ءبىر توبى قايقى اسۋىندا جازالاۋشىلار قولىنان مەرت بولادى. بىراق, جازالاۋ شارالارى كوتەرىلىستى بىردەن باسا المايدى. تامىزدىڭ ورتاسىنا قاراي جاركەنت ۋەزى تولىق كوتەرىلەدى. كوتەرىلىسشىلەر 11 تامىزدا جالاڭاش ستانساسىن باسىپ الىپ, قونىس اۋدارۋ باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن جانە بىرنەشە ادامىن ولتىرەدى. 16 تامىزدا موناي ۇزاقباي ۇلى باسقارعان توپ قارقارا جارمەڭكەسىن باسىپ الادى. 15 قىركۇيەككە دەيىن نارىنقول – شارىن پريستاۆىنا قارايتىن ءوڭىر كوتەرىلىسشىلەر قولىندا بولادى. ۆەرنىي ۋەزىنە قارايتىن قىزىلبورىك بولىسىنىڭ تۇرعىندارى دا اتقا قونىپ, 3 تامىز كۇنى اسى جايلاۋىندا ۋەزد باستىعىنىڭ كومەكشىسى باسقارعان جازالاۋشىلاردى ۆەرنىيعا قۋىپ تىعادى. جەتىسۋ وبلىسىنىڭ بەس ۋەزىندە 84 854 ءتۇتىن بولسا, كوتەرىلىستەن كەيىن 53 مىڭ عانا ءتۇتىن قالىپ, 31 854 ءتۇتىن جويىلادى نەمەسە قىتايعا اۋىپ كەتەدى. مۇراعات دەرەكتەرى بويىنشا قارقارا كوتەرىلىسى كەزىندە جەتىسۋداعى قازاق پەن قىرعىزداردىڭ جۇزگە جۋىق ەلدى مەكەنى جازالاۋشىلاردىڭ شابۋىلىنا ۇشىراپ, 373 ءۇي ورتەنگەن, 1905 ادام وققا ۇشقان, 684 ادام جارالانىپ, 1105 كىسى تۇتقىندالىپ, كەيىننەن ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان. ال پاتشا جازالاۋشىلارىنان نەبارى 171 ادام عانا شىعىن بولعان. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قيلى زامان» پوۆەسىنە ارقاۋ بولعان ايگىلى قارقارا كوتەرىلىسىن ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا 1926 جىلى وراز جاندوسوۆ, ىدىرىس كوشكىنوۆ, اۋباكىر جۇنىسوۆتەردىڭ باستاماسىمەن قارۋلى اسكەردىڭ قولىنان شەيىت بولعان الاشتىڭ اياۋلى پەرزەنتتەرى – اتالارىمىز بەن انالارىمىزعا, ناقاقتان قىرىلعان بالا-شاعاعا ارناپ تاس ءۇيىپ, ونى «ەرەۋىلتوبە» دەپ اتايدى.
وسىناۋ تاريحي ماڭىزى زور شاراعا جەتىسۋلىقتار جان-جاقتى دايىندالىپتى. رايىمبەك اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا ەلگە بەلگىلى ازاماتتار التىنبەك قورازباەۆ, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, رايىمبەك اۋدانىنىڭ اكىمى جانات تاجيەۆ باستاعان ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىنا اۋەلى الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقتيار ونەرباەۆ شىعىپ: «قارقارا – ەرەۋىل» قورىنىڭ باستاماسىمەن سالىنعان وسىناۋ تاريحي ەسكەرتكىش تاۋەلسىزدىككە تالپىنعان بابالارىمىزدىڭ رۋحىنا قۇرمەت دەپ بىلەمىن. جەردىڭ بۇتىندىگى, ەلدىڭ اماندىعى ءۇشىن جاندارىن پيدا ەتكەن بابالار رۋحىنا تاعزىم ەتۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ءبىر پارىزى. الاشتىڭ ايبىنىن تانىتقان قارقارا كوتەرىلىسىندە مەرت بولعان بابالارىمىزدىڭ ەسىمىن ارداقتاپ, لايىقتى قۇرمەت كورسەتۋ ماقساتىندا نارىنقول – قارقارا جول ايرىعىندا بۇل نىساننىڭ بوي كوتەرۋى تەگىن ەمەس. ول ەل تاريحىنان ەرەكشە ورىن العان ەلەۋلى وقيعانىڭ بەلگىسى ىسپەتتى. اۆتورلار ەسكەرتكىشتەگى تاقىرىپتىق بارەلەفتەرگە قازاق تاريحىنىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىزدىككە دەيىنگى سان سالا سيپاتىن سىيعىزا بىلگەن. ەسكەرتكىشتى ورناتۋعا دەمەۋشىلىك جاساعان «قارقارا – ەرەۋىل» قوعامدىق قورىنا جانە سوعان ءوز ۇلەسىن قوسقان بارشا ازاماتتارعا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. «قولى اشىقتىڭ – جولى اشىق», – دەيدى دانا حالقىمىز. جانبولات جورگەنباەۆ باستاعان ازاماتتار – جەتىسۋدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقتىڭ قامقورشىلارى. سىزدەردىڭ بۇل باستامالارىڭىز جاستارعا ۇلگى-ونەگە! ارعى اتا-بابالارىمىز جاس ورەندى ەلىن, جەرىن سۇيۋگە ۇندەپ, ۇلتتىق سالت-داستۇرمەن سۋسىنداتۋدى ماقسات ەتكەن. سول رۋحاني ۇندەۋ بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزدى. ەلباسى: «وتانىمىزدىڭ باقىتتى بولاشاعى تەك بىرلىكتە», – دەگەن. ەندەشە, وسى بىرلىگىمىزدەن ايىرماسىن. وسىدان 100 جىل بۇرىن بولعان ەرەۋىل توبەدەگى وقيعانى ۇمىتپاي, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرلى بولۋىن پاش ەتەتىن بۇل ەسكەرتكىش بارشامىزدىڭ ءتاۋ ەتەتىن كيەلى ورىنعا اينالادى دەپ سەنەمىن» دەدى ءوڭىر باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
كەلەسى كەزەكتە تەاتر جامپوزدارى ءاسانالى ءاشىموۆ, ەسمۇحان وباەۆ تاريحنامادان سىر تارتا سويلەگەن سوڭ, وسى اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى سوۆەت ورازاەۆ باتا بەردى. بابالار رۋحىنا باس ءيىپ, تاعزىم ەتۋمەن بىرگە توي سالتاناتىن كورۋگە كەلگەن ەلدە ەسەپ جوق. ءبىر عانا دەرەك كەلتىرسەك, جەرگىلىكتى پوليتسيا مالىمەتى بويىنشا سەگىز مىڭنان استام اۆتوكولىك كەلىپتى بۇل كۇنى. سول كولىكتىڭ الدى قارقارا جايلاۋىنا جەتكەندە اششى ىشەكشە سوزىلعان سوڭى 25 شاقىرىم جەردەگى كەگەننەن شىعىپ جاتتى. قازاق ناعىز توي دەپ وسىنى ايتسا كەرەك.
قازاقتىڭ تۇڭعىش ەتنوگروف-عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆ قاشعاريا ساپارىنان قايتقاندا وسى قارقارا جايلاۋىندا ءۇش كۇن ايالداپتى. سوندا «... ءشىركىن, قارقارانىڭ جايلاۋى مەن جاعاسىندا ءۇش مىڭ ءتۇرلى ءشوپ وسەدى ەكەن» دەپ جازعان. قارقارانىڭ قاق تورىندەگى ەرەۋىل توبەنىڭ باسىنداعى بالبالتاستىڭ جانىندا رايىمبەك اۋدانىنىڭ يمامى قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ «حاشر» سۇرەسىنىڭ سوڭعى 3 اياتىن وقىدى. دۇعادان كەيىن ءسوز العان ءال-فارابي اتىنداعى قازمۇۋ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلى قاتپارلى تاريحتان دەرەكتەر كەلتىردى, تانىمال اقىندار ولەڭ وقىدى.
قارقارا تورىندە قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاناربەك ءاشىمجان ءسوز الىپ: «ءبىز وتكەن تاريحىمىز بەن تاعدىرىمىزدى تاسقا قاشاپ قالدىرعان ەلمىز. ءبىلەگىنىڭ كۇشى الاپات, نايزاسىنىڭ ۇشى التىن ابىلاي حان, ءۇيسىن رايىمبەك, قاراكەرەي قابانباي, قانجىعالى بوگەنباي, شاپىراشتى ناۋرىزباي, ەر قاراساي بابالارىمىز وسىناۋ ۇلان-عايىر ۇلى دالانى كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتۋ جولىندا سۇراپىل جورىقتار جاسادى. ىمىراسىز شايقاستارعا شىقتى. وعان دالەل – كەرەگەسىن كەرەي مەن ءجانىبەك كەرگەن, 550 جىلدىعىن كۇنى كەشە عانا بارشا حالىق بولىپ اتاپ وتكەن قازاق حاندىعى. ودان كەيىن دە قازاق حالقىنىڭ باسىنان نەبىر كۇنگەيلى-تەرىسكەيلى كەزەڭدەر مەن زۇلماتتى جىلدار ءوتتى. بىردە باعىمىز ۇستەم بولسا, ەندى بىردە باسىمىز بۇعاۋدا, بارماعىمىز شايناۋدا قالدى. وتارشىلدىق داۋىرىندە دە التاي مەن اتىراۋدىڭ, ارقا مەن الاتاۋدىڭ, سىر مەن شۋدىڭ اراسىنداعى ازاتتىق ءۇشىن ارپالىس توقتاعان جوق.
پاتشالىق رەسەيدىڭ 1916 جىلى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى جەلەۋ ەتىپ, ادىلەتسىز ءھام رەتسىز جاسالعان اسكەري باعىتتاعى ءىس-قيمىلدارىنا قارسى كوتەرىلىس قازاقستان مەن ورتا ازيانى ءتۇگەلدەي قامتىدى. سول ءبىر سۇرقاي شاقتاردا بۇراتانا اتانسا دا باسىن بۇعاۋعا بەرمەي, مويىندارىنا بۇرشاق سالىپ بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن كۇرەسكە شىققان ءوڭىردىڭ ءبىرى – جەتىسۋ ايماعى!
عاسىر بۇرىن ءدال وسى ساتتە تابانىمىز ءتيىپ تۇرعان قاسيەتتى قارقارا, ەل پاتۋالاسقان ەرەۋىل, مىڭ-سان تاريحتىڭ كۋاسى بولعان مىڭجىلقى 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق جولىنداعى كوتەرىلىستەردىڭ ەڭ ءىرى وشاعىنا اينالدى. «بەرسەك – بالا ولەدى, بەرمەسەك – شال ولەدى, بالا ولگەنشە شال ءولسىن» دەپ ۇران تاستاعان ۇزاق باتىر مەن جامەڭكە بي باعزىداعى بابالاردىڭ ازاتتىق اڭسارىن جالعاستىرعان تۇلعالار ەدى. ءبىر كەزدەرى باتىس پەن شىعىستى توقايلاستىرعان, جىبەك جولى بويىنداعى ءىرى ساۋدا ورتالىعى بولعان جارمەڭكە ءبىر-اق ساتتە ادامداردىڭ قانقاساپ قازانىنا اينالدى. الاش قايراتكەرى مۇحامەدجان تىنىشپاەۆ ءبىر دەرەگىندە قارقارا قاسىرەتىنەن بوسقان-قاشقانى بار, ۇزىن-ىرعاسى 35 مىڭ ادامنىڭ قۇربان بولعانىن كەلتىرگەن ەكەن. ەلدىڭ باسىنا ءتۇسكەن اۋىر ناۋبەت جايلى كەزىندە قازاق جىرىنىڭ قۇلاگەرى ءىلياس جانسۇگىروۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ سىندى الاش قايراتكەرلەرى از جازعان جوق. «باسىنا اس قۇيىپ, سابىنا قاراۋىل قويعان» سول ءبىر قيىن كەزەڭدەردە ۇلى سۋرەتكەر مۇحتار اۋەزوۆ «قيلى زامان» پوۆەسىندە حالىقتىڭ قاسىرەتىن كوركەمسوزبەن شەبەر كوركەمدەپ, قازاق حالقىن جارتى الەمگە تانىتتى. جالپى, قارقارا قاسىرەتىن اينالىپ وتكەن قالامگەر نەكەن-ساياق. مۇنىڭ ءبارى تاريح, وتكەندى قۇرمەتتەمەسەڭ, بولاشاق بىزگە قۇشاعىن ايقارا اشپايدى. بۇل ورايدا ەل مەن جەردىڭ تاريحىن بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋ جولىندا جانكەشتى ەڭبەك ەتكەن كەڭەس نۇرپەيىسوۆ, مامبەت قويگەلدى, تالاس وماربەكوۆ, ءنابيجان مۇحامەدحان ۇلى, ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلى, توقتار الىبەك, شامەك تىلەۋباەۆ, راشيد ورازوۆ سىندى تاريحشىلارىمىز بەن ادەبيەتشى عالىمدارىمىزدىڭ ەڭبەگى ەرەسەن.
ءبىز ءۇشىن ەڭ قاستەرلى دە قاسيەتتى ۇعىم – تاۋەلسىزدىك! بابالارىمىز وسى ازاتتىق ءۇشىن قان توكتى, بۇگىنگى ۇرپاق سونىڭ قادىرىنە جەتە ءبىلۋى ءتيىس. بۇگىنگى تاريحىمىزعا تاعزىم جاساپ, بابالار ەرلىگىنىڭ 100 جىلدىعىن ەل بولىپ ەسكە الىپ, رۋحقا قىزمەت ەتىپ جاتساق, قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەمىسى. 1916 جىلى قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىندە تولقۋلار بولدى. بىراق, سول قاستەرلى تاريحقا تاعزىم جاساۋدى ءبىرىنشى بولىپ جەتىسۋ ءوڭىرى جۇزەگە اسىردى. رايىمبەك اۋدانىندا الەۋمەتتىك باعىتتا كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپتى. رۋحاني جاڭارۋ سەزىلەدى. تاريحي ساناعا سىلكىنىس جاساۋدا قىرۋار ەڭبەك اتقارىلعانىن حالىق كوردى. وسى ورايدا الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆقا قالامگەرلەردىڭ اتىنان ايرىقشا العىس بىلدىرەمىز.تاياۋدا «ان-ارىس» باسپاسىنان قارقارا كوتەرىلىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا بايلانىستى الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ءتىكەلەي قولداۋىمەن جەتى توم كىتاپ جارىققا شىقتى. بۇل جوبانىڭ اۆتورى – پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى, كورنەكتى اقىن-دراماتۋرگ نۇرلان ورازالين, جاۋاپتى رەداكتورى – «ان-ارىس» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, اقىن كادىربەك قۇنىپيا ۇلى. بۇل جەتى تومعا ەلىمىزدىڭ ەڭ تاڭداۋلى تاريحشىلارى, ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرى بۇرىن-سوڭدى جاريالانباعان دەرەك-دايەكتەردى جيناقتاپ, ايرىقشا ەڭبەك ءسىڭىردى. سونىمەن قاتار, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قيلى زامان» پوۆەسى, ەل اعاسى سەيدالىم تانەكەەۆتىڭ «1916. قارقارا-البان كوتەرىلىسى» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگى, كورنەكتى جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆتىڭ «ءاي, دۇنيە-اي» اتتى جاڭا رومانى ەنىپ وتىر. بوزبالا شاعىن قارقارانىڭ قاسىرەتىنە قارىپ العان, ودان كەيىنگى ساياسي-الەۋمەتتىك كەزەڭدەردىڭ ءبارىن جانارىنا جاسىرعان, جەلتوقسان كوتەرىلىسىن دە باستان كەشكەن, اقىرى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ 1991 جىلى قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعانىن ەستىپ, «قۇداي بار ەكەن عوي...» دەپ ءۇزىلىپ كەتكەن ءشايى كەيىپكەر ارقىلى ءبۇتىن ءبىر ءداۋىردىڭ ادەبي پولوتنوسىن جاساعان قارىمدى قالامگەردىڭ بۇل رومانى ادەبيەتىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ماراپاتى – مەملەكەتتىك سىيلىقققا ۇسىنىلىپ وتىر» دەدى ول.
قارا توپىراعىن القىزىل, جاسىل, سارى, كوكشىل ءتۇستى گۇلدەر كومكەرگەن قارقارا جايلاۋىنا تىگىلگەن اقشاڭقان كيىز ۇيلەر الىستان كوز تارتادى. اۋقىمدى ساحنانىڭ اۋماعىنا جينالعان كوپشىلىك الماتى وبلىستىق ءسۇيىنباي اتىنداعى فيلارمونيا ارتىستەرىنىڭ جانە دە ارنايى بارعان كوپتەگەن ونەر يەلەرىنىڭ كونتسەرتىن تاماشالاپ, مەرەكەلىك كوڭىل-كۇيمەن قاۋىشتى.
اس پەن تويدىڭ ءسانى بايگە مەن كوكپار. قارقارا وزەنىنىڭ اڭعارىنداعى كەڭ جازىققا ورنالاسقان اتشابارعا جينالعان كوپشىلىكتىڭ قاراسى مول. تەڭىزدىڭ تولقىنىنداي تۋلاعان كوپشىلىك بيىك قاباقتان الدىمەن تەڭگە ءىلۋ, قىز قۋ, كوكپار سەكىلدى جىگىتتىڭ جىگىتى سىنالار, كورگەن جاننىڭ قانىن قىزدىرار تارتىستارعا كۋا بولدى. ودان سوڭ قالىڭ كورەرمەن «قۇنان بايگەگە» قاتىسقان شىن جۇيرىكتەردىڭ ۇشقىرلىعىن بايقادى. قۇنان بايگەدە ءبىرىنشى ورىندى تالاسسىز العان الاكول اۋدانى, ءۇشارال قالاسىنىڭ جۇيرىگىنە مىنگەن شاباندوز «لادا گرانتا» اۆتوكولىگىن يەلەندى.
قارقارا جايلاۋىنا جينالعان كوپشىلىك جورعا جارىسىن تاپجىلماي تاماشالادى. ءبىرىنشى ورىنعا تىگىلگەن «لادا گرانتا» اۆتوكولىگىن قىرعىز ەلىنەن كەلگەن جورعا يەسى قانجىعاسىنا بايلادى. 16 شاقىرىمدىق «توپ بايگەدە ءبىرىنشى ورىندى جامبىل وبلىسى, قورداي اۋدانىنان كەلگەن جۇيرىك جەڭىپ الىپ جەڭىل اۆتوكولىك يەلەنسە, ۇزاقتىعى 25 شاقىرىمدىق كىشى الاماننان ءبىرىنشى كەلىپ جامبىل وبلىسى, قورداي اۋدانى, قاراسۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى «ۋاز پاتريوت» كولىگىن ەنشىلەدى. «جۇيرىكتە دە جۇيرىك بار, قازاناتى ءبىر بولەك...» دەگەن حالىق دانالىعى مىڭ مارتە راس ەكەندىگىن الاكول اۋدانى, ءۇشارال قالاسىنان كەلگەن جۇيرىك دالەلدەدى. ءا, دەگەننەن وزگەلەردەن وق بويى وزىپ شىققان ەرەن جۇيرىك 15 اينالىمدا شابىسىنان تانباي, مارەگە دەيىن تىنباي شاپتى. ءتىپتى, وزا شاپسام دەگەن دامەلى جىلقىلاردى جارتى شاقىرىم ارتقا تاستاعان شاباندوز جول تالعامايتىن «ۋاز پاتريوت» اۆتوكولىگىن يەلەندى.
سونىمەن, توي ءوتتى. ال ەلدىڭ ەسىندە ساقتالىپ, بولاشاق ۇرپاققا قالاتىن نە ىستەلىندى؟ «تاريحقا تاعزىم» اتتى مادەني-كوپشىلىك شارا اياسىندا ەرەۋىل باستاۋىش مەكتەبى عيماراتىن اعىمداعى جوندەۋ جۇمىسى تولىعىمەن اياقتالدى. كەگەن مادەنيەت ۇيىنە كۇردەلى جوندەۋ جاسالدى. ەرەۋىلدەگى اتشابار الاڭىنا سپورتتىق مۇنارا ورناتىلدى. ەرەۋىل اۋىلىنىڭ اۋىزسۋ جۇيەسى جوندەلدى. ەرەۋىلتوبە ەسكەرتكىشى اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, ماڭايى اباتتاندىرىلدى. اتشابار الاڭى تالاپقا ساي دايىندالدى. ەرەۋىل كوشەسىنە جارىق تارتىلدى. ەرەۋىل اۋىلى مەن ەسكەرتكىش اراسىنا جول توسەلدى.
سونداي-اق, مادەني-رۋحاني قۇندىلىقتاردى, ۇلتتىق پاتريوتيزمدى شىڭداۋعا باعىتتالعان «تاريحقا تاعزىم» اتتى وبلىستىق جىرشىلار بايقاۋى, كوركەمسوز وقۋ شەبەرلەرىنىڭ, كاسىپقوي سۋرەتشىلەر تۋىندىلارىنان جيناقتالعان كورمەلەر بايقاۋى, عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى. بابالارىمىزدىڭ ەسىمدەرى ارداقتالدى, لايىقتى قۇرمەت كورسەتىلدى. الاشتىڭ ايبىنى الدا دا اسقاق بولا بەرگەي.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى,
رايىمبەك اۋدانى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
اسلان قاجەكە