ۇلى ءانشى ەرمەك سەركەباەۆ حاقىندا سىر-تولعاۋ
قازاق حالقىن بۇكىل الەمگە تانىتقان, حالىق اندەرى مەن حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ ماڭگى جاسايتىن ءىنجۋ-مارجان شىعارمالارىنا تابىنىپ, قۇلشىنا شىرقاۋدان تانباعان, سونداي-اق, ورىس جانە باتىس كلاسسيكالىق تۋىندىلارىن كەلىمىنە كەلتىرىپ, كەمەل ورىنداۋمەن ەرتە تانىلعان ەرمەك سەركەباەۆ 80-ءنىڭ جۋان ورتاسىنان اسىپ, 90-عا تاياپ باقيعا وزسا دا, كوپ قىر-سىرى جەرىنە جەتە اشىلماي, كوزى تىرىسىندە كورگەن-بىلگەن, سەزىنىپ-تۇيسىنگەن قىرۋار ءجاي-تۇيلەر ارعى دۇنيەگە بىرگە كەتپەدى مە ەكەن دەگەن وكىنىشتى وي-نالا ءجيى مازالايتىن. جاسى 80-گە جاقىنداعاندا تاعدىر ناسىبىمەن جاقىنداسىپ-تابىسىپ, ءبىر جىلدان استام ۋاقىت اڭگىمەلەسىپ-سىرلاسىپ, بىرگە تۋماساق تا, تۋعاننان ارتىق بولعان شاقتار قيماستىقپەن ەسكە تۇسەدى. سول كەزدەسۋلەر ناتيجەسىندە جازىلعان ەسسە-ديالوگ كىتاپ العاش جارىق كورگەن بويدا بىردەن تاراپ, ودان كەيىن ەكى رەت قايتا باسىلدى.
اتالمىش ەسسە-ديالوگ كىتاپتىڭ جازىلىپ, تۇڭعىش رەت جاريالانۋىنا سەبەپكەر مارقۇم جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, «پاراسات» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى باققوجا مۇقاەۆ بولاتىن. ونى دا ايتا كەتەيىك, العاشقى ماقسات جۋرنال ءۇشىن ەتەك-باسى جيناقى, كەڭ-مول ءبىر اڭگىمە-سۇحبات جازۋ ەدى. بىراق, سوڭىنان ءوز-وزىنەن جالعاس تاپقان جازبالار ءنومىر سايىن جاريالانا كەلە كىتاپقا اينالىپ, باققوجا باستىرىپ شىعاردى دا, ەرەكەڭ, ەرمەك سەركەباەۆتىڭ ءدال 80 جىلدىق مەرەيتويى كۇنى تارتۋ ەتىلدى. ودان كەيىن ەكى جىل وتەر-وتپەستە باققوجانىڭ كۋرستاس دوسى, «انا ءتىلى» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, جازۋشى جاقاۋ داۋرەنبەكوۆ ءوز قارجىسىنا 2 مىڭ دانا ەتىپ (اۆتورعا 150 مىڭ قالاماقى بەرىپ) ەكىنشى رەت شىعاردى.
سول شاقتاردا قازاق ءتىلدى باسىلىمداردىڭ ءبىرازى كىتاپتان ۇزىندىلەر جاريالاپ, الىس-جاقىنداعى وقىرماندار قۇلاقتانىپ جاتتى. «ەگەمەن قازاقستاندا» تۇتاس ءبىر بەتتە جاريالانعان ءۇزىندىنى وقىعان بويدا تەلەفوندا پىكىر ايتقان تىلەكتەس ازامات مۇحتار قۇل-مۇحاممەد اڭگىمەمىز بىتەر-بىتپەستە: «قازىر كىتاپ شىعارۋدىڭ احۋالىن بىلەسىز, تيراج از, وقىرمانعا جەتە بەرمەيدى, سوندىقتان, مەنىڭ ساۋعام بولسىن, مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن ءۇشىنشى رەت شىعارايىق», – دەپ ول جولى دا «انا ءتىلى» باسپاسىنان «جىلدار سىرى» دەگەن اتپەن جارىق كوردى.
جەكسەمبەك ەركىمبەكوۆ اعامىزدىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ءجۇز جىلدا ءبىر تۋى مۇمكىن ەرەن ونەرپاز ەرمەك سەركەباەۆ جاستاي تانىلىپ, جاسى ۇلعايىپ, كونسەرۆاتوريادا ءدارىس وقيتىن قارت ۇستاز دارەجەسىنە جەتكەن كەزگە دەيىن قازاق قانا ەمەس, بۇكىل جەر ءجۇزى مەملەكەتتەرىنىڭ تەاترلارىندا جارقىراي كورىنىپ, تۋعان حالقىنىڭ داڭقىن اسىردى, ءوزىن دە تانىتتى دەپ. ءوز باسىم ەرەكەڭنىڭ اتى-ءجونىن سوناۋ 50-جىلداردىڭ ورتا شەنىندە تاشكەنتتە وقىعان ستۋدەنتتىك جىلداردا ەستىپ, الماتىعا قىزمەتكە كەلگەن سوڭ ساحنادان ءجيى كورىپ جۇرەتىن بولدىق. 1958 جىلى قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ماسكەۋدە وتكەن ەكىنشى ونكۇندىگىنەن 34 جاسىندا سسسر حالىق ءارتيسى بوپ ورالعان سوڭ, الماتىداعى مەرەكەلىك كونتسەرتىنە قاتىسۋ باقىتىنا يە بولدىق. و, ءماسكەۋ, الماتىدا وتەتىن پارتيالىق سەزد, فورۋم, جيىنداردا تۋليكوۆتىڭ «رودينا» اتتى ءانىن ءبىرىنشى بوپ شىرقايتىن ەرمەك بەكمۇحامبەت ۇلى قازاق وپەرالارىندا دا باستى پارتيالار ورىنداپ, كونتسەرتتەردە توپ باستاپ, ساحنانىڭ ءسانى, كوركى بولمادى ما؟! جالعىز ەرمەك ەمەس, وپەرا, دراما, كينو سالاسىنداعى دارا تۇلعالاردىڭ بارلىعى وزدەرىنشە ءبىر-ءبىر الەم, سىرلى ارال ىسپەتتى ەمەس پە ەدى؟
ەندەشە, سولاردىڭ ارتتارىندا تەاتر, ەكراندا سومداعان ءرولدەردەن بولەك نە قالدى, نە بار, نە جوق, و جەر, بۇ جەردە ايتىلاتىن اۋىزەكى داقپىرت سوزدەردەن بولەك ءىلىپ الارىڭ قايسى؟ سوناۋ ورىستىڭ ۇلى انشىلەرى شالياپين, ۆەرتينسكي, ۋتەسوۆ, بالەت ءبيشىسى پاۆلوۆا, ۋلانوۆا, ساحنا مەن ەكران جۇلدىزدارى چەركاسوۆ, ورلوۆا, لادىنينا, لاۆروۆ, ۋليانوۆ, تيحونوۆ, مورديۋكوۆا, گۋرچەنكو سىندى ەكى كۇننىڭ ءبىرىندە ەفير ارقىلى ءبىر نە ەكى ساعات ناسيحاتتاۋ, ارعى-بەرگى ءومىر سوقپاقتارىن جۇرت نازارىنا ۇسىنۋ, زەرتتەۋ ەڭبەكتەر, كىتاپتار بار ما؟ بۇل تۇرعىدان وكىنىش كوپ. بۇرىن دا, قازىر دە. ەسكە الۋ, سانادا ساقتاۋ, ناسيحاتتاۋ ارقاسىندا الگى اتالعان ورىستىڭ ۇلى تۇلعالارى قاتاردا جۇرگەندەي كورىنسە, بىزدە الدەقاشان باقيعا وزعان قۋانىشباەۆ, جانداربەكوۆ, بايسەيىتوۆ, بايسەيىتوۆا, ءومىرزاقوۆ, سالمەنوۆ, قوجامقۇلوۆ سىندى تولىپ جاتقان ەرەكشە دارىن يەلەرى مۇلدە ۇمىتىلدى دەمەسەك تە, سونىڭ ار جاق, بەر جاعى ەكەنىنە كىم تالاسادى؟
مۇنىڭ ءبارى تەگىن ەمەس. ساعىنىش. ونەردى ساعىنۋ. ارداقتاۋ. ارمان. الىپتاردى ارداقتاۋ. ۇمىتىلماسا دەگەن ارمان. ەرمەك سەركەباەۆ جونىندە قۇرساعان قالىڭ وي وسىلاي يەكتەپ, وسىلاي تولعانتىپ وتىرسا, امال نەشىك؟! تىم بولماسا, ۇلى ءانشىنىڭ بيىل 90-عا تولاتىنى نەلىكتەن الدىن-الا حابارلانىپ, قام جاسالمادى؟ ءتىپتى, مەنىڭ ءوزىم وسى جازباعا كىرىسەر الدىندا بىلگەنىمدى جاسىرمايمىن.
ەرمەك سەركەباەۆ الىپ تۇلعا. ازىرگە تىم قۇرىسا, ەرەكەڭ ءجونىندە سىر الدىرا بەرمەي تۇرا تۇرايىق. ءبارى الدا دەپ قارايىق.
مەن بىلگەن ەرمەك ەرەكشە ەموتسيا ادامى بولعانمەن, شىن مانىندە قاي-قاي جاقتان دا سىپايى, ۇستامدى, بايىپتى, ىشكى دە, سىرتقى دا مادەنيەتى جوعارى, قايىرىمدى, قاراپايىم, كىشىپەيىل, سىرتتاي سۇستى كورىنىپ, ءبىر قاراعاندا, اپىل-عۇپىلداۋ سويلەگەنمەن, مىنەزى دە جايلى, ەمەن-جارقىن, اشىق ءاڭگىمەلەسۋگە بەيىل, زيفا بولاتىن. وعان سان رەت كوزىم جەتىپ, كۋا بولعانىم وزىمە ايان. قايتا كەيدە مەن وعان الدەنەنى تىكسىنە ايتىپ, شىتىرلىق, «كىرپيازدىق» كورسەتەتىن كەزدەر بولىپ ءجۇردى. وندايدا بەتىمە تاڭدانا قاراپ, قارق-قارق كۇلەتىن ماەسترو: «ءاي, سەن تەنتەك ەكەنسىڭ», دەيتىن دە قوياتىن. جۇرە كەلە مۇنىڭ سوڭى كادىمگىدەي باۋىر باسقان تۋىستىق سەزىم, قيماستىققا ۇلاسقانىن دا بايقاپ ءجۇردىم. ءتورت-بەس ساعاتتىق اڭگىمەدەن سوڭ ءبىر-ەكى شىنىدان كوفە ءىشىپ, كەتۋگە جينالا باستاعانىمدا سونشالىق ىستىق ىقىلاس, مۇڭدى كوزبەن سۇزىلە قاراپ, كوڭىل-كۇيى قۇلازىپ وتىرىپ قالاتىنداي كورىنەتىن. «شاۋ!» – دەيتىنمىن ەسىكتەن شىعىپ بارا جاتىپ سەرپىلتۋ ءۇشىن.
سوزدەن ءسوز تۋادى دەگەندەي, كەيدە الدىن الا ازىرلەپ, قاعازعا جازىپ اپارعان سۇراقتار بىلاي قالىپ, اڭگىمەمىز مۇلدە باسقا اۋانعا اۋىسىپ كەتەتىنىن ەكەۋمىز دە اڭعارماي, كۇتپەگەن جەردەن الدەبىر قاجەت جايلاردىڭ بەتى اشىلاتىنىن سەزبەي دە قالاتىنبىز. «وسى ءسىز «قورلاندى» ساحنادا ورىندادىڭىز با؟» – دەدىم بىردە. سول-اق ەكەن, ەرەكەڭ «قورلان» ءانى, ونىڭ اۆتورى ەستاي جونىندە شۇرايلى اڭگىمە تيەگىن اعىتىپ قويا بەرسىن. «ءاربىر ءانشىنىڭ قولايىنا كەلەتىن اندەرى بولادى, – دەپ باستادى. – سەن بىلەسىڭ بە, «قورلاننىڭ» ءۇش ءتۇرى بار ەكەنىن. «قورلان», «قۇسني-قورلان», ونان سوڭ ول ەكەۋىنەن ءبىر مىسقال كەم ەمەس, اتى دا «ءبىر مىسقال» ءۇشىنشى «قورلان». «ءبىر مىسقال» العاشقى ەكەۋىنەن اسىپ تۇسپەسە, تومەندىگى جوق. ونى اعا دوسىم شاكەن ايمانوۆپەن بىرگە پاۆلودارلىق قارت ءانشى بايعابىل جىلقىباەۆتىڭ ورىنداۋىندا تالاي تىڭدادىق. جارىقتىق بابىمەن, بيپازداپ, بەرىلىپ ايتاتىن. اتتەڭ, بۇگىندە ونداي انشىلەر جوق. بار, بىراق, بايعابىلداردىڭ شاڭىنا ىلەسپەيدى. قالي بايجانوۆ, عابباس ايتباەۆ, ءبىسمىللا بالابەكوۆ, قوسىمجان باباقوۆ سەكىلدى انشىلەردى ءوز اكەم دە جاقسى كورەتىن. ماعان بۇلاردى ءبىلىپ ءجۇر, ءان شىرقاۋ مانەرىنە كوڭىل اۋدار, ولاردىڭ ارقايسىسى ءبىر-ءبىر مەكتەپ دەيتىن دە, ءوزى دە دومبىراعا قوسىلىپ, جاي داۋىسپەن حالىق اندەرىن شىرقايتىن. ادەتتە, مەن بىرەۋلەردىڭ اكە-شەشەڭ ونەر ادامدارى ما دەيتىندەرىنە «جوق» دەيمىن دە, ەكەۋىنىڭ داستارقان باسىندا ءاۋ دەيتىندەرىن اۋىزعا المايمىن. شىن مانىندە, اتا-انام ونەر قادىرىن جاقسى بىلەتىن, انگە ىڭكار جاندار ەدى. شەشەم قانى تاتار بولعانمەن, جانى قازاق, حالىق اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ, تامىلجىتا ورىندايتىن. ۇزاق جاساعان اكەم ۇلى ابايدىڭ «تۋعاندا دۇنيە ەسىگىن اشادى ولەڭ, ولەڭمەن جەر قوينىنا كىرەر دەنەڭ» دەگەنىندەي, باقيعا اتتاناردا كوزىنەن ءمولت-ءمولت جاس تامشىلاپ, «قىزىل بيدايدى» ايتىپ جاتىپ قايتىس بولدى. عاجاپ ەمەس پە؟ اكەم ماعجان جۇماباەۆپەن ءارى جەرلەس, ءارى ۋفادا بىرگە وقىعان دوس بولعان. انامنىڭ اتى زىليقا, ماعجاننىڭ ايەلىنىڭ اتى دا زىليقا, ونىڭ ۇلتى تاتار ەدى. اكە-شەشەممەن ولە-ولگەنشە سىيلاستى, ارالاستى. ءجا, ول مۇڭلىقتىڭ بىزدەن بولەك سۇيەنەر جاناشىرى دا جوق ەسەبى ەدى. ءبىردى ايتىپ, بىرگە كەتتى دەمە. «ەر تارعىن» دەپ پە ەدىك؟ ءيا, «قورلاننىڭ» ءبىرىنشى ءتۇرى «ەر تارعىن» وپەراسىندا ۋۆەرتيۋرا رەتىندە حورمەن ورىندالادى. اريا تۇرىندە دە بار. ەندەشە, ەر تارعىن ءرولىندە «قورلاندى» قالاي ايتپايىن, ايتتىم. بىراق, ساحنادا جەكە سالعان ەمەسپىن. ماعان قول ەمەس. «قورلان» مەن «قۇسني-قورلان» ريشاتتىڭ باسىرەسى. ولاردى ودان اسىرىپ ورىندايتىن ءانشى بولعان ەمەس, قازىر دە جوق. اسىرەسە, ريشات شىرقايتىن «قۇسني-قورلاندى» راحاتتانا تىڭداۋدان جالىقپايمىن. ال, ەندى «قورلاندى» شىعارعان ەستاي 1943 جىلى الماتىدا وتكەن اقىندار سلەتىنە قاتىسقان دەپ ەستيمىن. سونىڭ ءوز ورىنداۋىندا «قورلان» نەگە جوق؟ تىم بولماسا, سول جولى نەگە جازىپ المادى ەكەن؟ قاراشى, امىرەنىڭ اتى بار, تاسپادا ءسۇيسىنىپ تىڭدايتىن ءانى جوق ەسەبى. يسا بايزاقوۆ ءبىزدىڭ ۇيگە ءجيى كەلەتىن, كەرەمەت ءانشى ەدى, ونىڭ دا داۋسى ساقتالماعان. «قورلاننىڭ» اۆتورى ەستاي ءانشى دە سولاي. نەگە؟ تۇسىنسەم بۇيىرماسىن. ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ارتىن ويلامايتىن اڭعالدىعى باسىم عوي. جايباراقاتتىق, پارىقسىزدىق پا, بىلمەيمىن. بالكىم, كۇندەردىڭ كۇنىندە مىنا مەنىڭ ورىنداۋىمداعى ءان, اريا, رومانستاردى تابا المايتىن حالگە دە جەتەمىز بە, كىم ءبىلسىن؟ سوندىقتان, ماسكەۋدەگى ءوز ۇلىم بايعالي جەتەكشىلىك ەتەتىن «ا-ستۋديوعا» بارىپ, اسا قاجەت ءبىراز اندەر مەن اريالاردى جازدىرىپ, ۇيدە ساقتاپ وتىرمىن. قازىر تىڭدايسىڭ». (ەرەكەڭ اپپاراتتى قوسىپ, الگى شىعارمالاردىڭ بارلىعىن تىڭدادىق. داۋسى قويۋ, انىق, اشىق, تارتىمدى).
ادەتتە, ونەر ادامدارى بەرىلگەن سۇراقتاردان اۆتوماتتى تۇردە اۋىتقىپ, وزگە ارناعا ءتۇسىپ كەتەتىن ساتتەردە ايتىلاتىن اڭگىمەلەردىڭ كوبى تاسپاعا جازىلىپ نە قاعازعا تۇسسە دە, كىتاپقا ەنبەيدى. بىراق, جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ كوبى كىتاپتا بار. ولار ەرمەكتىڭ قازاق ونەرى, ءان قازىناسىنان حابارى مولدىعىن ايعاقتايتىن جادىگەر رەتىندە قوسىلدى. وعان ءوزى دە ريزا بولىپ: «مىنا جوسپاردا جوق, لاعىپ ايتا سالعان سوزدەردىڭ كىتاپتان ورىن العانى دۇرىس بولعان ەكەن, ساعان راحمەت», دەگەن-ءدى.
سونداي-اق, اعايىندى ريشات جانە ءمۇسىلىم ابدۋلليندەر, انۋاربەك ۇمبەتباەۆ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ تۋرالى «قوساق اراسىندا» ايتقان سوزدەرىنىڭ دە ءبىرازى كىتاپقا ەندى. ماسەلەن, ۇنەمى اعالىق اقىلىن ايتىپ, قازاقتىڭ ەسكى ءسوزدەرىنىڭ ماعىناسىن ءتۇسىندىرىپ, قامقورلىق جاساپ جۇرەتىن قۇرمانبەك جانداربەكوۆ اشۋى كەلگەن تۇستاردا ەرمەككە ۇنەمى «موينىڭدى ج ۇلىپ الامىن» دەيدى ەكەن. بۇل ءسوز بۇكىل ۇجىمعا تاراپتى. ءبىر جولى اۋەجايدا بيلەت تىركەتىپ جاتقاندا قول جۇگىنىڭ سالماعى ارتىق بولعان انۋاربەك ۇمبەتباەۆ ءبىر سوم تولەۋ كەرەك بوپ, تولەمەيمىن دەپ قيعىلىق سالىپتى. سوندا: «ءبىر سوم دەگەن نە, تولەي سالمايسىڭ با؟» دەگەن ەرمەككە جىنى قوزعان باتىر تۇلعالى انۋاربەك تاپ بەرىپتى. ەرمەك قاشا جونەلىپتى. سوڭىنان قۋىپ جەتكەن انۋاربەك القىمىنان الا تۇرىپ: «موينىڭدى ج ۇلىپ الايىن با؟» دەگەندە, ەرمەك اسىپ-ساسپاستان: «جۇلا المايسىڭ, بۇل قۇرەكەڭنىڭ مويىنى», – دەپتى. ءسوز توركىنىن ۇعا قويعان انۋاربەك ك ۇلىپ جىبەرىپ: «ءاي, قۋ-ءاي, تاۋىپ كەتتىڭ, جارايدى», دەپ جونىنە جۇرە بەرىپتى.
العاشقى كەلىسىم بويىنشا, قانشا دەگەنمەن ورىسشا وقىعان ەرەكەڭە تەزىرەك جەتىپ, تەزىرەك قابىلداۋ ءۇشىن سۇراقتاردى ورىسشا قوياتىنمىن. انىق ەستۋ ءۇشىن داۋسىمدى كوتەرىڭكىرەپ ءسويلەيتىنمىن. ال قازاقشانى ءجۇز پروتسەنت بىلەتىن ەرەكەڭ مۇدىرمەي جاۋاپ قايىراتىن. جانە ءسوزدەرىنىڭ اراسىنا ارقيلى ماقال-ماتەل, ءتۋابىتتى قىلجاقپاسپىن دەپ الىپ, الدەبىر ءازىل-قالجىڭداردى دا قوسىپ جىبەرىپ وتىراتىن. ولارى ورىندى, قىزىقتى بولعاندىقتان, ماقالاعا قوسىلاتىن. سولاردىڭ ءبىرى...
قىزمەتى ۇلكەن, قالتاسى قالىڭ ءبىر مىقتى مەنى قايتا-قايتا دوستارىمەن باس قوساتىن جيىنعا شاقىرىپ ءجۇردى. ۋاقىت بولماي, ءارى قۇلقىم سوقپاي, ۇنەمى سىلتاۋ ايتىپ, باس تارتاتىنمىن. دەگەنمەن, ءبىر جولى باردىم. تاۋداعى داچاسىنا كىل لاۋازىمى جوعارىلاردى شاقىرعان ەكەن, مەنى دە جىك-جاپار بولىپ قارسى الدى. داستارقان قايىسىپ تۇر, قۇس سۇتىنەن باسقانىڭ ءبارى بار. تاناۋلارىن كوتەرگەن وڭشەڭ سىرباز, ماڭعاز ەركەكتەر, ۇلدە مەن بۇلدەگە بولەنگەن سىلقىم ايەلدەر. اناۋ-مىناۋدى كىسى دەمەيتىن كەردەڭبايلار. مەنى دە تانىماعانسىپ, كوزگە ىلمەگەنسيدى. ءۇي يەسى عانا استى-ۇستىمە ءتۇسىپ, ەلپىلدەپ-جەلپىلدەۋلى. «قالاي, ۇناي ما؟», – دەگەندەي بەتىمە ءموليە قارايدى. «وي, ءبارى تاماشا. تەك مۇندا نيكولاي ۆاسيلەۆيچ گوگولدىڭ جوقتىعى بولماسا!», – دەدىم. نە ۇعىپ, نە قويعانىن ءوزى بىلگەن ءۇي يەسى ىرجاق-ىرجاق كۇلە بەردى. مۇنداي جەردە ءسوز جاراسا ما؟ ءبىر-ەكى ءان ايتىپ ەدىم, ولاردى دا ەشكىم تىڭداپ جارىتپادى. ۇزاماي تايىپ تۇردىم...
شىنى كەرەك, كىتاپتا ەرەكەڭنىڭ وسى تاقىلەتتەس ءازىل-قالجىڭدارى تۇگەل قامتىلدى. ويتكەنى, ولار قاريالىق جاسقا جەتكەن, كورگەن-تۇيگەنى مول, پايىمى پارىقتى, ءبىتىمى قالىپتى, تالعامى دارا, ويى سارا, سارابدال سانا, دارابوز ونەر يەسىنىڭ كوكىرەككە توقىعان تولعامدارى ەدى. ءبىز ءبىر-ەكەۋىن كەلتىردىك. تولىق نۇسقا كىتاپتا, البەتتە.
ساياساتقا بارمايتىن. الايدا, كىتاپتاعى اڭگىمە بارىسىندا قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى قوناەۆ تۋرالى جەتكىلىكتى ايتادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ حاقىندا دا سولاي. اسا تاعىلىمدى, قىزعىلىقتى سىر شەرتەدى. كىتاپتىڭ كەزەكتى تاراۋىنىڭ ءبىرى «نۇرسۇلتاننىڭ ەل باسقارۋى ۇنايدى» دەگەن تاقىرىپپەن بىرنەشە باسىلىمدا جاريالاندى. «جاعىمپاز ەمەسپىن, جوعارى اتاقتىڭ ءبارىن نۇرسۇلتانسىز دا الىپ قويعانمىن. نۇرسۇلتاننىڭ تۇسىندا العانىم – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى ناگراداسى «وتان» وردەنى. نۇرسۇلتان مەنى ۇمىتپايدى, جاعدايىمدى سۇراپ تۇرادى. جاقىندا ماشينادا بارا جاتقانىمدا تەلەفون سوعىپ, تۋعان كۇنىممەن قۇتتىقتادى. ودان ەشقاشان كۇلشە سۇراعان ەمەسپىن, سۇرايتىن دا نيەتىم جوق. تۇراتىنىم – ءۇش بولمەلى پاتەر, ايلىق كۇنكورىس ناپاقام 500 دوللار» دەپ تە قوياتىن.
قازاق كسر جانە كسرو حالىق ءارتيسى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, قازاق كسر جانە كسرو جوعارعى كەڭەسىنە الدەنەشە رەت دەپۋتات بوپ سايلانعان, لەنيندىك سىيلىقتار جونىندەگى كوميتەت مۇشەسى بولعان ماەسترودان بىردە «الەم ءارتيسى» دەگەن اتاعىڭىز بار ما دەگەنىمدە, «ول نە تاعى, سەن دە قايداعىنى شىعارادى ەكەنسىڭ, ونداي اتاقتى قايدا بەرەدى, كىم بەرەدى, ونداي اتاقتى مايلاپ بەرسە دە الماس ەدىم», دەپ ال كەپ تۋلاسىن. كەشىرىم سۇراپ, ارەڭ ساباعا ءتۇسىردىم.
«قازاقتىڭ دراما, وپەرا تەاترىنىڭ باستاۋىندا بولعان, كاسىبي ءبىلىمى جوق تابيعي تالانت يەلەرى كۇلاش بايسەيىتوۆا, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, قانابەك بايسەيىتوۆ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ, ماناربەك ەرجانوۆ, جامال وماروۆا, رابيعا ەسىمجانوۆاداي انشىلەر, جيەنقۇلوۆا, تاپالوۆاداي بيشىلەر مەن وزگە دە دارىندار ۇمىتىلىپ بارادى. سولارعا قازىرگى اباي اتىنداعى تەاتر جانىنداعى اللەيادا ەسكەرتكىش قويسا, كەرەمەت بولماس پا ەدى؟ جۇرت ەسكە الىپ, تاعزىم ەتىپ جۇرەر ەدى. بۇل ەش قيىن ەمەس قوي. نۇرسۇلتانعا جولىقسام, مىندەتتى تۇردە ايتامىن», – دەيتىن. ونان سوڭ...
«كەڭسايعا بارىپ جۇرەسىڭ, ءوزىڭ دە كورەتىن شىعارسىڭ, مەن دە كورىپ جۇرەمىن. ايتشى, سونداعى مايىتتەردى بىرەۋ ءۇي, بىرەۋ كۇمبەز سالىپ, توننالاعان تاسپەن باستىرىپ تاستاعان دۇرىس پا سەنىڭشە؟ بۇل نە؟ بۇل تىراشتىق, تۇككە قاجەتسىز باسەكە, قازاقى مىرقىمبايلىق. ماسكەۋدەگى زيراتتاردى ارالادىم. بىرىندە ونداي جوق. تالليندە گەورگ وتس جەرلەنگەن زيراتتا بولدىم. وندا دا سولاي. قاراپايىم تاس بەلگى قويعان. ءوز اتا-انامنىڭ قابىرىن كوتەرگەنبىز. قاراپايىم. ەشكىمنەن كەم ەمەس. قۇراندا ايتپايتىن با ەدى, مۇسىلماننىڭ قابىرىنە كوك تاس قويسا جەتەدى دەپ. كەڭسايدا باسقاشا. كوز ۇيالادى».
مىنە, اعايىن! كۇنى كەشە ورتامىزدا جۇرگەن ۇلى ءانشى ەرمەك سەركەباەۆ جايلى ازىرشە ورتاعا سالساق دەگەن ازىن-اۋلاق سىر-تولعاۋ جورالعىسى وسى. ارتىق-كەمى بولسا, ءانشىنىڭ رۋحىنان جانە وقىرمانداردان كەشىرىم وتىنەمىز.
رۋحى شات بولسىن!
زاكىر اساباەۆ, جازۋشى
الماتى