پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قىزىلوردا وبلىسىنا ارنايى ىسساپارىمەن كەلدى. ۇكىمەت باسشىسى مىنگەن ۇشاق بايقوڭىر قالاسىنداعى «كرايني» اۋەجايىنا تۇسكە تامان قوندى.
مارتەبەلى مەيماندى وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ كۇتىپ الىپ, جۇلدىزدى قالاشىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىردى. سول كۇنى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان جاڭا سيپاتتاعى «سويۋز مس» كولىكتىك باسقارىلاتىن عارىش كەمەسى بار «سويۋز-فگ» زىمىران-تاسىعىشى كوككە ءساتتى كوتەرىلگەن ەدى. بورتىنا رەسەيلىك عارىشكەر اناتولي يۆانيشين, جاپون تاكۋيا ونيشي مەن ناسا-دان كەتلين رۋبينس سەكىلدى استروناۆتاردى مىنگىزگەن عارىش كەمەسى ستانسامەن 9 شىلدە كۇنى تۇيىسەدى.
بىلتىردان باستاپ بايقوڭىر قالاسىنداعى 6 مەكتەپ قازاقستاندىق ستاندارتپەن ءبىلىم بەرۋگە كوشكەن بولاتىن. پرەمەر-مينيستر «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان №277 مەكتەپكە ارنايى باردى. مەكتەپ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى ەسەبىنەن پاندىك كابينەتپەن جابدىقتالعان. وندا 57 وقۋ كابينەتى, 3 كومپيۋتەر سىنىبى, 13 لابوراتوريالىق-پراكتيكالىق كابينەت, 2 وقۋ زالى بار كىتاپحانا, 640 ورىنعا ارنالعان اكت زالى, 100 ورىندىق كونفەرەنتسيا زالى مەن مۇراجاي, 320 بالاعا لايىقتالعان اسحانا, 2 سپورت زالى بار. نەگىزى بايقوڭىر قالاسىندا 14 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ التاۋى قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەدى. سونىمەن قاتار, مۇنداعى 14 بالاباقشادا 2789 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. وسى 14 باقشانىڭ بىرەۋى عانا قازاقستاندىق ستاندارتتارعا كوشكەن. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى باقىتجان سايلىباەۆ سىر وڭىرىندەگى, ونىڭ ىشىندە بايقوڭىر قالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى جايىندا بايانداما جاسادى. ۇكىمەت باسشىسى مۇنان سوڭ قالالىق پەرزەنتحانا عيماراتىندا ورنالاسقان 100 ادامعا ارنالعان دياگنوستيكالىق كەڭەس بەرۋ جانە كوپسالالى 120 توسەكتىك اۋرۋحانا جۇمىسىمەن تانىستى. تاعى دا اتاپ وتەيىك, بايقوڭىرداعى مەديتسينا سالاسى دا بىلتىردان باستاپ قازاقستاندىق ستاندارتتارعا كوشكەن ەدى. قىزىلوردا وبلىستىق مەديتسينا ورتالىعىنىڭ فيليالى رەتىندە جۇمىس ىستەيتىن مەكەمەنى قاجەتتى قوندىرعىلارمەن جابدىقتاۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 606,3 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, 112 بىرلىك مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار الىندى. ستاتسيوناردىڭ اشىلۋى ارقىلى وفتالمولوگيا جانە وتورينولارينگولوگيا بويىنشا جاڭا مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر. دياگنوستيكالىق كەڭەس بەرۋ ەمحاناسى بار جاڭا كوپسالالى ستاتسيونار قارماقشى جانە قازالى اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن بولادى. الداعى ۋاقىتتا 336 ادامعا ارنالعان جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الەكسەي تسوي مەن وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اقمارال ءالنازاروۆا مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ جۇمىسى تۋرالى بايان ەتتى. جۇمىس ساپارى بارىسىندا كارىم قاجىمقان ۇلى بايقوڭىر قالاسىنىڭ باس جوسپارىمەن دە تانىستى. بايانداماشىلار ۇكىمەت باسشىسىنا بايقوڭىر قالاسىمەن جاپسارلاس جاتقان تورەتام جانە اقاي ەلدى مەكەندەرىمەن قوسا, قالانىڭ بولاشاقتاعى دامۋ بارىسى جايىندا ءمالىم ەتتى. سونداي-اق, كەڭەسكە قاتىسۋشىلار بايقوڭىر قالاسىن قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قارجىسى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن دە تالقىلادى.
وسىدان كەيىن پرەمەر-مينيستر ارال اۋدانىنا جول تارتى. وندا «ارالتۇز» اق كاسىپورنىندا بولدى. كارىم ءماسىموۆ دايىن ءونىم تسەحىن, وراۋ جانە شيكىزاتتى وڭدەۋ تسەحتارىن كورىپ, تۇز ءوندىرۋدىڭ تەحنولوگيالىق ۇردىسىمەن تانىستى. «ارالتۇز» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى داۋرەن مۇقاشەۆ پرەمەر-ءمينيستردى كاسىپورىن قىزمەتى تۋرالى اقپاراتتاندىرىپ, دايىن ءونىم ۇلگىلەرىن كورسەتتى. «ارالتۇز» اق تۇز ءوندىرۋ كاسىپورنى 2014 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن, تاياۋ جىلدارى مۇندا ەكىنشى ءوندىرىس تسەحىن اشۋ جوسپاردا بار. جوبا قۋاتتىلىعى جىلىنا 320 مىڭ توننا ءونىمدى قۇرايدى. ەكىنشى تسەحتى ىسكە قوسۋدىڭ ارقاسىندا ءوندىرىس قۋاتتىلىعى ودان ءارى ارتا تۇسپەك. بۇگىندە «ارالتۇز» ءوز ءونىمىنىڭ 57 پايىزىن شەتەلگە ەكسپورتتايدى. سونىمەن قاتار, ۇكىمەت باسشىسى ءوندىرىس ورنىنداعى كالتسيلەندىرىلگەن سودا زاۋىتى قۇرىلىسىنىڭ جوباسىمەن تانىستى. جىلىنا 200 مىڭ توننا ءونىم شىعارادى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعان بۇل زاۋىت «ارالتۇز» اق-تىڭ ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرۋ باستاماسى اياسىندا سالىنباق. زاۋىت جۇمىسىمەن تانىسىپ شىققاننان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى جاقسىقىلىش اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا ايماقتىڭ دامۋىنا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, ەلدى مەكەندەردەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ, جاستاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى مەن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا قاتىستى جاعداياتتار قوزعالدى. «بۇل جەردە ايتىلعان بارلىق پروبلەما ءوزىنىڭ وڭ شەشىمىن تابادى», دەدى كارىم ءماسىموۆ.
ۇكىمەت باسشىسى «قامباش» وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ بازاسىندا سۋارمالى جەرلەردىڭ سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس وتكىزدى. وعان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى, وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى مەن سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ ساراپشىلارى قاتىستى. كەڭەس بارىسىندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ بايانداما جاسادى. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ساۋارمالى جەرلەرگە قاتىستى نەگىزگى پروبلەمالارعا توقتالدى. «وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا ءىرى شارۋاشىلىقتار ۇساق شارۋا قوجالىقتارىنا ءبولىنۋ سالدارىنان گيدرومەليوراتيۆتىك ينفراقۇرىلىمدار يەسىز جانە ءتيىستى تەحنيكالىق كۇتىپ-باپتاۋسىز قالدى. مۇنىڭ ءبارى سۋارۋ جانە درەناج جۇيەلەرىنىڭ توزۋىنا جانە جەرلەردىڭ ەكولوگيالىق-مەليوراتيۆتىك جاي-كۇيىنىڭ ناشارلاۋىنا اكەپ سوقتى. سونىڭ سالدارىنان, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ ەگىستىك كولەمى 1992 جىلمەن سالىستىرعاندا 100 مىڭ گەكتارعا دەيىن قىسقارعان. سۋارمالى جەرلەر اۋىلشارۋاشىلىق اينالىمىنان شىعۋدا. سۋلاندىرۋ جانە قاشىرتقى-درەناجدىق جۇيەلەرىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايىنىڭ ناشارلاۋىنان 60 مىڭ گەكتارعا جۋىق سۋارمالى جەرلەر پايدالانىلماي وتىر», دەدى ايماق باسشىسى.
كارىم ءماسىموۆ سۋارىلمايتىن جەرلەرمەن سالىستىرعاندا, سۋارمالى جەرلەردىڭ ونىمدىلىگى جاعىنان 8-10 ەسە ارتىق بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سايكەسىنشە, ولاردىڭ اينالىمعا ەنگىزىلۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا ىقپالىن تيگىزۋى مۇمكىن ەكەنىن, بۇل ەكونوميكانىڭ بۇگىنگى تاڭداعى نەگىزگى مىندەتى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. پرەمەر-مينيستر يرريگاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن كاسىپكەرلەردى تارتۋ ءۇشىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداتتارىن بارىنشا پايدالانۋ قاجەتتىگىن ايتتى. كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا كارىم ءماسىموۆ ۇلتتىق ەكونوميكا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. سونداي-اق, بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتتىك ورگاندار مەن ايماق اكىمدىكتەرىن اتالعان ىسكە جۇمىلا كىرىسۋگە شاقىردى.
ارال اۋدانىنان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى قازالىداعى «رزا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ تاۋارلى ءسۇت فەرماسىندا بولدى. فەرما بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 79 ميلليون تەڭگەگە 1506,4 توننا شيكى ءسۇت وندىرگەن. سولايشا, وندىرىستىك جوسپار ارتىعىمەن ورىندالعان. كارىم قاجىمقان ۇلى مۇندا شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىسپەن قامتۋدى ارتتىرۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. وسىلايشا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سىر بويىنا جاساعان جۇمىس ساپارى اياقتالدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى