كەشە اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى, قوعام جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ الدىندا قازاقستان حالقىنا ارناپ ۇندەۋ جاريالادى.
ءبىز ۇندەۋ جاريا ەتىلگەن زالدان شىققان ءبىر توپ ادامعا ميكروفون ۇسىنىپ, ولاردىڭ پىكىرلەرىن بىلگەن ەدىك.
* * *
اكىم تارازي, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى:
– مەن ەلباسىنىڭ رەفەرەندۋم تۋرالى جانە مەرزىمىنەن بۇرىن ءوتكىزىلەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ تۋرالى شەشىمىن الىستان ويلاپ, تەرەڭنەن تولعانعان جانە بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامى ءۇشىن جاسالعان ساياسي ەرلىك دەپ سانايمىن. ارينە, بەس ميلليوننان استام سايلاۋشى قولداپ وتىرعاندا رەفەرەندۋم وتكىزە سالۋعا بولاتىن ەدى, بىراق ەلباسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمىنە قۇلاق اسىپ, دەموكراتيالىق تالاپتىڭ تولىق ورىندالۋىن قاجەت دەپ تاپقان وتە دۇرىس شەشىم قابىلدادى. سوندىقتان دا ءوز باسىم بۇل شەشىممەن قۋانا كەلىسەمىن.
قازاقستان حالقى ءوز پرەزيدەنتىن بۇكىلالەمدىك دەموكراتيالىق ءتاجىريبە جولىمەن سايلاعانى دۇرىس. ءارينە, رەفەرەندۋم دا حالىقتىڭ سايلاۋ قۇقىن بىلدىرەدى, بىراق وندا قارسىلاستىڭ بولماۋى ءتۇرلى ءپىكىرلەر تۋعىزۋى مۇمكىن. ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازىر سايلاۋعا ءتۇسسە, قانداي مىقتى قارسىلاستى دا شاڭ قاپتىرىپ, بايگەنى شاپپاي الارى ءسوزسىز. ويتكەنى, حالىق وعان سەنەدى, وزدەرىن وسىنداي ادامنىڭ باسقارعانىن قالايدى. كەشە رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداپ قولدارىن قويعان بارلىق ادامدار دا ونىڭ پرەزيدەنت بولعانىن قالايتىنى ءسوزسىز.
قازىبەك جيرەنشين, قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:
– مەن بۇگىن قازاقستاندىق دەموكراتيانى العا دامىتۋ جولىندا تاريحي قادام جاسالدى دەپ سانايمىن. بۇگىن پرەزيدەنت ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيا تالاپتارىنىڭ تولىق ساقتالۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن تۇلعا ەكەنىن دالەلدەدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس پارلامەنت قابىلداعان زاڭنىڭ اتا زاڭعا سايكەس ەمەستىگىن ايتقان سوڭ, ول ءوزىنىڭ بۇل شەشىمدى تولىق مويىندايتىنىن كورسەتتى. ول ماسەلەلەردىڭ بارلىق قىرىن ەسكەرىپ, بۇگىن ءوزىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى كوزدەگەن رەفەرەندۋمنىڭ وتكىزىلۋىنەن باس تارتتى.
ارينە, ءوزىن بەس ملن.-نان استام ادام قولداپ تۇرعاندا مۇنداي شەشىمگە بارۋ وڭاي ەمەس ەدى, بىراق پرەزيدەنت بولاشاق ۇرپاققا ۇلگى بولاتىن اسا ماڭىزدى قادام جاساپ, وسىناۋ شەشىمگە ءوز تاڭداۋىمەن باردى. سوندىقتان مۇنداي ادىلەتتى قادامدى بولاشاق ۇرپاق وزىنە ۇلگى ەتىپ, لايىقتى باعالار دەپ ويلايمىن. مۇنداي شەشىمگە تەك وزىنە-ءوزى سەنگەن, ءوز ءىسىنىڭ دۇرىستىعىنا كوزى جەتكەن باسشى عانا بارا الاتىن شىعار. ال ەندى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن بولۋى – حالىقتىڭ بۇگىنگى قالاۋىن جەرگە تاستاماعاندىق دەپ بىلەمىن. ول قانداي قارسىلاستى بولسا دا اشىق, باسەكەلەستى, دەموكراتيالى سايلاۋدا جەڭەتىنىنە سەنىمدى. ءسويتىپ, حالىقتىڭ قولىنان ماندات العان ەلباسى باستاعان جۇمىستارىن باتىل تۇردە جۇزەگە اسىرا بەرەدى دەپ سەنەمىن.
ساپار مۇستافين, تەمىرجولشى, زەينەتكەر:
– مەنىڭشە, پرەزيدەنت حالىقتىڭ رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى تىلەگىن قابىلداۋى كەرەك ەدى. مەن ءوزىم سول قاراپايىم حالىقتىڭ ءبىرى رەتىندە شىن جۇرەگىممەن پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى قالاعان ەدىم. ءبىراق ول كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمىن دۇرىس دەپ تاۋىپ وتىر.
مەن ءوز باسىم نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن اللانىڭ ماڭدايىمىزعا بەرگەن باعى دەپ بىلەمىن. ول قانداي جاعدايدا بولسىن ەلىنە قىزمەت ىستەپ, ءبىزدى باسقارا الادى. ءبىز ول كىسىدەن ءالى دە بولسا ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىز جانە تولىق سەنەمىز. ەل باسقارۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. ءبىز, قازاق ەلى, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا ىرگەلى ەل بولىپ, ءوزىمىزدى بارلىق الەمگە تانىتىپ وتىرمىز. ول كىسىنىڭ بۇگىنگى شەشىمىن مەن قولدايمىن, ايتەۋىر نۇرەكەڭ ورنىندا بولىپ, ەلگە قىزمەت ەتە بەرگەنىن قالايمىن. سوندا ءبىزدىڭ ەلدە تىنىشتىق بولىپ, العا دامي بەرەتىن بولادى. مەن پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا قازاق ەلى كوركەيە بەرەدى دەپ سەنەمىن.
سالمان گەروەۆ, زەينەتكەر:
– مەن بۇگىنگى ۇندەۋدى جاريا ەتۋگە قاتىسقان ادامداردىڭ ءبارى دە ەكىۇداي بولىپ قالدى عوي دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ بەس ميلليون حالقى ول كىسىنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ون جىلعا ۇزارتۋدى قالاپ وتىر ەدى. مۇنداي سەنىمگە ەكىنىڭ ءبىرى قول جەتكىزە المايدى. وتكەن جيىرما جىلداعى ەڭبەك ەلباسىنا دەگەن سەنىمدى ءابدەن بەكىتكەنىن بىلەمىز. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇلتارالىق تاتۋلىق, كونفەسسياارالىق كەلىسىم بەرىك ورناعان. مۇندايعا باسقا ەلدەر قىزىعا قارايدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ حالقىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءالى دە ەلدى باسقارعانىن قالايدى.
بىراق, ءبىز دەموكراتيا تالاپتارىن دا ورىنداۋىمىز كەرەك. ونىڭ ۇستىنە بىلتىر عانا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولىپ, دەموكراتيانى ساقتاۋدى باسقا ەلدەردەن دە تالاپ ەتتىك. مەنىڭشە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسىنى ەسكەرىپ, رەفەرەندۋم ءوتكىزۋدەن باس تارتتى عوي دەپ ويلايمىن. ءوز باسىم بۇل شەشىم وتە دۇرىس بولدى دەپ سانايمىن. ول ءوز وكىلەتتىگىنىڭ ەكى جىلعا ازايۋىنا قاراماستان, رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداپ قولدارىن قويعان حالىقتىڭ سۇرانىسىن اياقسىز تاستاماي, پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل دا وتە دۇرىس شەشىم, مەن قولدايمىن. حالىقتىڭ تىلەگىنە ەلباسى ارقاشان دا قۇلاق اسىپ وتىرۋى كەرەك. مەنىڭشە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سايلاۋدا ءوزىنىڭ قارسىلاستارىن جەڭىپ شىعاتىنى كۇمانسىز.
نادەجدا پەتۋحوۆا, استانا قالالىق №1 بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى, قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى:
– بۇگىن ءبىز پرەزيدەنتىمىزدى كەزەكتى رەت بيىكتەن كوردىك. ول كىسىنىڭ قابىلداعان شەشىمى, مەنىڭشە, وتە دۇرىس شەشىم بولدى. رەفەرەندۋمنان كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمىنەن كەيىن باس تارتۋى ارقىلى ول ءبىزدىڭ ەلىمىزدە زاڭنىڭ ۇستەمدىك ەتۋىن قالايتىنىن كورسەتتى. پرەزيدەنت كونستيتۋتسيانىڭ ساقتالۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن تۇلعا رەتىندە ونى ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزى دە مويىندايتىندىعىن كورسەتتى. مەن الدا بولاتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ونىڭ ءسوزسىز جەڭەتىنىنە سەنىمدىمىن. ءويتكەنى, قازىر ءبىز ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرىندەگى حالىقتىڭ وعان ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايتىنىن بىلەمىز. حالىقتىڭ زور قۇرمەتىنە ول ءوزىنىڭ ىسىمەن قول جەتكىزدى. ءبىز ارقاشاندا ونىڭ قامقورلىعىن سەزىنىپ وتىرامىز. ءاسىرەسە, حالىقتى الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋدا ول كىسىنىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز. ال ءبىزدىڭ الەمگە اتاعىمىزدىڭ شىعۋى, شەت ەلدەردە ءبىزدى تانىپ جاتاتىنى تەگىسىمەن وسى كىسىنىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسى. شەتەلدىكتەر ءبىزدى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىنەن كەلگەن ادامدار دەپ تانىپ, ءبىزدىڭ ەلدى ماقتاي ءجونەلەدى. سوندايدا ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ بارىنشا تانىمال, اتاقتى ءارى بۇكىل الەم مويىندايتىن تۇلعاعا اينالعانىنا كوزىمىز جەتە ءتۇسەدى. مەن كورگەن شەتەلدىكتەردىڭ ءبارى دە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزگە قىزىعۋشىلىقپەن قارايتىنىن جاسىرمايدى. ويتكەنى, كەيبىر ەل باسشىلارىنىڭ دۇرىس ءجۇرگىزبەگەن ساياساتىنىڭ كەسىرىنەن ەكونوميكاسى دامىماي, قوعامدا ءتۇسىنبەۋشىلىكتەر تۋىپ جاتادى. ءتىپتى قانتوگىسكە جول بەرگەن ەلدەر دە كوپ. ال ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ دانا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە تىنىشتىق, ءوزارا تۇسىنىستىك سالتانات قۇرعان. سونىڭ ارقاسىندا ەكونوميكامىز دا قالىپتى دامۋ جولىنا تۇسكەن. بىزگە تەك وسىنداي پرەزيدەنت كەرەك. سوندىقتان مەن ونىڭ كەلەسى سايلاۋدا ءسوزسىز جەڭگەنىن قالايمىن.
جازىپ العان جاقسىباي سامرات.