اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتپەن استانادا كەزدەسۋ كەشى ءوتتى
كەشتى «كيىز كىتاپتىڭ كيەسى» دەپ اتاعان ەكەن. نەگە دەسەڭىز, ۇلىقبەك اقىننىڭ ەلىمىزدىڭ ەڭ مارتەبەلى مەملەكەتتىك ادەبي سىيلىعىن «كيىز كىتاپ» اتتى جىر جيناعى ءۇشىن العانىن جاماعات جاقسى بىلەدى. كىتاپتىڭ العىسوزىندە ابىز ءابىش كەكىلباەۆ ونىڭ قازاق پوەزياسىنداعى ايماڭداي ورنىن دا ايشىقتاپ ايتىپ بەرگەنى ەسىمىزدە. ال كوش باستاعان كورنەكتى اقىن تەمىرحان مەدەتبەكتىڭ بەرگەن باعاسى مىناداي: « ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆ – ءوز تۇستاستارىنان ادەبيەتكە الدەقايدا ەرتە كەلىپ, جۇرت كوزىنە ەرتە ىلىككەن جىگىت. ول شاكىرتتىك مەكتەپتەن شۇعىل تۇردە ءوتتى دە, ولەڭدەگى ءوز جولىن, ءوز ءۇنىن ءبىردەن-اق بەلگىلەپ الدى. ۇنەمى ءىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن بۇل اقىن ولەڭدەرى بۇگىندە بۇرىنعىدان دا اۋقىمىن كەڭەيتىپ, بۇرىنعىدان دا تەرەڭدەي ءتۇستى. ونىڭ ولەڭدەرى ەندى قازىرگى قازاق پوەزياسىنىڭ پرينتسيپتەرى, ساتتىلىكتەرى مەن پەرسپەكتيۆتى تەندەنتسيالارىنا ارنالعان ەڭبەكتەردە ءسوز بولا الاتىنداي دەڭگەيگە كوتەرىلدى دەي الامىز».
شىنىمەن دە, الپىسىنشى جىلداردىڭ سوڭى, جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا ولەڭ-جىرلى, ونەرلى, ادەبي الماتىعا ءالى مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن ۇلىقبەكتىڭ وزىنەن بۇرىن ولەڭى جەتىپ ەدى. سوندا ءبىز, جۋرفاكتىڭ 1-2-كۋرس ستۋدەنتتەرى, قازمۋ مەن كونسەرۆاتوريا ورتاسىنداعى قازاقستاننىڭ بارلىق گازەتتەرى ىلىنەتىن اللەيادا ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆتىڭ وقتا-تەكتە شىعىپ تۇراتىن ولەڭدەرىن جاپا-تارماعاي وقيتىنبىز. ءبىر-بىرىمىزگە: « ۇلىقبەكتىڭ ولەڭى شىعىپتى», دەپ بەينەبىر ونى بۇرىننان بىلەتىن ادامداي سويلەيتىنبىز. اسىرەسە, قايتىس بولعان سىرنايشى اعاسى باقىتقا ارنالعان «بايان» اتتى ولەڭ قاتتى اسەر ەتكەن بولاتىن.
وسى ءسوزىمىزدىڭ راستىعىن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن كەزدەسۋ كەشىنىڭ مەيماندارى ايقىنداپ اجارلاي ءتۇستى. «شۋ قاراكوك» دەپ تىزگىندى قولعا العان ايتىسكەر اقىن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى كەشتى جۇرەمەلەتىپ ادەمى ءجۇرگىزىپ وتىردى. كەشتىڭ باس قوناعى: «ادەبيەت بار جەردە ادەپ بار. كىتاپ – تاربيەشى», دەپ كوپشىلىكپەن امانداسۋ شاراسىن جاساي كەلە, ءوزى ەرتەرەكتە عاشىق بولعان ءبىر جانعا ارنالعان «كىتابي رومان» اتتى ولەڭىن وقي جونەلگەن. جيىندا ءوزىنىڭ جان جارى بەيسەنكۇل دە وتىر. «ويپىرماي!» دەپ قويامىز ىشتەي. ماحاببات, سۇيىسپەنشىلىك سىرىن شەرتكەن ۇلىقبەكتىڭ عاجاپ ولەڭى «قۇشاقتاپ ولسەم ارمان جوق, عاشىعىم مەنىڭ كىتاپ-اي!» دەپ اياقتالعاندا پوەزيا قۇدىرەتىنە تاعى ءبىر ءتانتى بولىپ شاتتانىسىپ قالدىق.
ادەبيەتشى عالىم تۇرسىن جۇرتباي ۇلىقبەكتەي ءىنى دوسىنىڭ اقىندىعى مەن ازاماتتىعى حاقىندا ۇلكەن ويلار تولعادى. شەرحان مۇرتازا مەن ورالحان بوكەي «لەنينشىل جاستا» باسىپ شىعارعان ولەڭدەر ارقىلى ۇلىقبەكتىڭ ۇلى جولى باستالعانىن بايان ەتتى. اقىننىڭ ءبۇرشىكتەي جاس كەزدەگى ىشكى تۇنىق سەزىمى ومىردە دە, ولەڭدە دە لايلانباس, كىر جۇقتىرماس تازالىقپەن كەلە جاتقانىن باسا ايتتى. «قازاقتا ولەڭىنە سىن ايتىلماعان ەكى اقىن بار. ونىڭ بىرەۋى – ولجاس, ەكىنشىسى – ۇلىقبەك. ءارينە, سىنشىلار سىن ايتپايمىز دەمەيدى, تەك بۇل ەكەۋىنەن كەمشىلىك تابا المايدى. ۇلىقبەك سونداي, شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمايتىن, جامان ولەڭ جازا المايتىن اقىن», دەپ تۇيىندەدى ت.جۇرتباي.
اقىنمەن ونەردە بىرلەسكەن كۇيشى-سازگەر سەكەن تۇرىسبەك ۇلىقبەك دوسىنىڭ ولەڭىمەن ۇيلەسىم تاپقان دۇنيە-جالعان جايىنداعى جاڭا ءانىن اسەم قوڭىرلاتىپ ورىنداپ بەردى. ءيا, بۇل اقىننىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەردىڭ دە تاعدىرلى, تالايلى بولىپ كەلەتىن ءبىر سيقىر جۇمباعى بار. سەكەن جاڭا ءاندى اياقتاعاندا ءبىز سونىڭ اسەرىنەن ارىلا الماي: «اياقتالادى ءبارى دە ەرتە مە, كەش پە, ارمانىم عانا ەشقاشان اياقتالمايدى», دەپ ءاننىڭ سوڭعى قايىرىمىن ىشتەي قايتالاي بەرگەنبىز.
ۇلىقبەك پوەزيادا قىزىعارلىقتاي باقىتتى عۇمىر كەشىپ كەلەدى. ونىڭ العاشقى قادامدارىنا, العاشقى كىتاپتارىنا بىردەن-اق قۋاندىق شاڭعىتباەۆ, مۇزافار الىمباەۆ, قادىر مىرزا ءالى سياقتى مارعاسقالار جىلى پىكىر ايتىپ, قۋانا قول سوققان. قازىردە اقىننىڭ پوەزياسى, بەس تومدىققا ءبىر جيناقتالعان بۇتىندەي شىعارماشىلىعى كانديداتتىق, دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالاردىڭ تولىمدى تاقىرىبىنا اينالۋى دا ءبىر عانيبەت.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى ءوز بۋىنىنىڭ ادەبيەتكە قۇلاش ۇرعان جاس تالاپتارىنا ۇلىقبەك اقىننىڭ ولەڭدەرى «ءابىلحايات» سۋىنداي اسەر ەتكەنىن ادەمى ەستەلىكپەن ارلەي باياندادى. «قىزداردىڭ ماحابباتىن ۇعۋ ءۇشىن, قىز بولىپ تۋ كەرەك!» – دەپ ەسداۋلەتوۆ جىرلارىن ەسكەكتەتە قول سەرمەپ وقۋشى ەدىك دەپ جاستىق شاقتارىن ەسكە الدى. قازاق قوعامىندا بولىپ جاتاتىن قايبىر وقيعاعا ءۇن قاتپاي قالمايتىن اقىننىڭ قازىردە باسقا ەلدەردە, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە تانىمالدىققا جەتۋى, البەتتە, قازاق ادەبيەتىنىڭ مەرەيى دەۋىمىز كەرەك. بۇعان مىسال رەتىندە ش.قۇرمانباي ۇلى ۇلىقبەكتىڭ جۋىردا عانا «اتاتۇرىك» مەدالىمەن ماراپاتتالعانىن كەلتىردى.
جازۋشى جولتاي ءالماش ۇلى, كوسەمسوزشى نۇرتورە ءجۇسىپ, عالىم ءناۋبات قاليەۆ جىرلارى ۇلت جۇرەگىنەن ورىن العان ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ اقىندىعى مەن ازاماتتىعى قوس ورىمدەي استاسقان ءبىتىم-بولمىسى حاقىندا پايىمدى ويلارىن ءبىلدىردى. اقىن ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر شىرقالدى.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات