مۇحتار كۇمىسبەك
مۇحتار كۇمىسبەك«Egemen Qazaqstan»
1263 ماتەريال تابىلدى

ادەبيەت • 17 ماۋسىم, 2021

قيماس كوزدەردىڭ قاراشىعىندا...

بىزدىڭشە ەڭ مىقتى اقىن – قالپاعىن قايدا جانە قالاي ىلەتىنىن بىلەتىن اقىن. قالعانى كەلەسى ءبىر اڭگىمەنىڭ باسى عانا. ءدال قازىر پوەزياعا پايدام ءتيسىن دەپ جازۋدىڭ قاجەتى جوق. جۇرەكتەگى ءجۇزى جىلى ويلار كەلەسى ءبىر جۇرەككە جۇپ بولعاننان ارتىق ءسات بار ما ءوزى؟! ادەتتەگى ولەڭدى ءومىردىڭ وزىمەن تۇتاستىرىپ, جۇرەكتى شىمشىلاتىپ كەز كەلگەن ادام جازا الادى. ادەتتەگى ولەڭ – جاقسى ولەڭ بولۋى دا مۇمكىن, بىراق سۇلۋدىڭ ءبارى سۇلۋ ما؟ ونى دا ويلانىڭىز. سوندىقتان دا شىعار ونىڭ ولەڭى ءومىردى, ءومىرى ولەڭدى ەسكە سالادى. ءبىزدى دە ەلىتەتىنى سول.

ونەر • 17 ماۋسىم, 2021

شارىن شاتقالى

قىزعىلت قۇم. الىپ اڭعار. ەرتەگى ءپىشىندى قامالدار. ەلدىڭ كوزىنە تۇسۋگە قورقاتىن عاجايىپ سايلار. اڭىزعا جۇك بولعان الىپ مەكەننىڭ ءبىر بۇرىشى. اقيقاتىن ەشكىم ارشىپ الا الماسى انىق. سەبەبى ميلليون جىل بۇرىن جەردى جارىپ شىققان تابيعاتتىڭ كوركەم سۋرەتى ادامزاتتان ايلاسىن اسىرىپ تۇر. كەر دالانىڭ ءتوسىن قانشا كەمىرسە دە ەندى پەندە اتاۋلى مۇنداي تۋىندى تۋدىرا الماسى اقيقات.

رۋحانيات • 16 ماۋسىم, 2021

ەينشتەينمەن ەرەگىسۋ

ەينشتەيننىڭ فوتوسىن توڭازىتقىشقا جابىستىرىپ قويىپتى. اجەم عوي باياعى, ىرىمشىل. كورشى ءۇيدىڭ بالاسى بەرلينگە بارىپ كەلگەلى اپام وسى ءبىر «وقىمىستى شالدى» اينالسوقتاپ شىقپايدى. نەمەرەنىڭ تۇڭعىشى بولعان سوڭ با, ايتەۋىر بولا­شاعىما نەمكەتتى قارامايتىن ادەتى. ونىسىن جاتقا بىلەمىن. ايتسە دە ءتىلىن يەگىنە دەيىن سوزعان «شالدى» ماعان نەسىنە ۇلگى ەتەدى ەكەن. تۇسىنسەم بۇيىرماسىن. ەندى قاراپتان قاراپ وتىرماي, ەينشتەيننەن اجەمدى قىزعاناتىن بولدىم. ءارى-بەرى وتكەندە قۇلاعىمدى ەكى جاققا قاراي سوزا تارتىپ, مەن دە ءتىلىمدى شىعارامىن. ءاي, سودان عالىم بولعانىمدى قايدام, قالقان قۇلاق بولا جازداعانىم ەسىمدە.

ونەر • 14 ماۋسىم, 2021

كۇي قۇدىرەتى

كۇي ونەرى – قازاق حالقىنىڭ ەڭ قۇندى, باعالى مۇراسىنىڭ ءبىرى. قانى مەن جانىندا كۇي ويناعان ۇلتىمىز تۋما تالانتتارعا كەندە ەمەس. سونداي دارىن يەلەرىنىڭ ءبىرى – قازاق ونەرىندە ءوزىنىڭ وشپەس ءىزىن قالدىرعان كۇيشى, كومپوزيتور دينا نۇرپەيىسوۆا. بيىل داڭقتى تۇلعانىڭ تۋعانىنا 160 جىل تولىپ وتىر. سوعان بايلانىستى «قازاقكونتسەرتتە» سۇڭعىلا ونەر يەسىنىڭ مەرەيتو­يىنا ارنالعان ۇلكەن كونتسەرت ءوتتى.

تاريح • 14 ماۋسىم, 2021

كىشكەنتاي يمپەراتور

تاسباقا تىرلىك. قازاقتىڭ تىرلىگىنە قاتتى ۇقسايدى. ميمىرت تا جايباسار. باعىتى بار, بىراق ءجۇرىسى باياۋ. ۋاقىتتىڭ ۇيىتقىپ سوققان جەلى توڭكەرىپ تاستاسا ەكەن دەپ تىلەيسىڭ. اۋزىنا تىستەگەن ءشوبى ارمانىنا جەتكىزە قويار ما ەكەن؟! ونى دا ويلايسىڭ. ۇزدىكسىز اۋىر, شابان ءجۇرىس ءالى اياقتالعان جوق. قازاق تاسباقانىڭ ۇستىندە ۇيىقتاپ جاتىر. استىنداعى ساۋىت قاتتى بولعانىمەن, ۇيقىسى ءتاتتى.

ادەبيەت • 13 ماۋسىم, 2021

پۋشكيندى كىم كوپ وقيدى؟

بارىمىزگە ايان, 6 ماۋسىم ورىستىڭ الىپ اقىنىنىڭ تۋعان كۇنى. ءيا, ءيا, الەكساندر پۋشكيندى ايتىپ وتىرمىز. ۇلى شايىردىڭ وتانى سوعان بايلانىستىرىپ حالىقارالىق ورىس ءتىلى كۇنىن اتاپ ءوتۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ول ەندى تاڭسىق دۇنيە ەمەس. ەڭ قىزىعى مىنادا: الەمدىك Storytel اۋديوكىتاپ قىزمەتى پۋشكيننىڭ تانىمالدىلىعىن تەكسەرىپ كورگىسى كەلىپتى. ناتيجەسىندە, تۇرىكتەر تاڭداي قاقتىرعان.

ونەر • 10 ماۋسىم, 2021

كومبات

كەڭەستىك رەپورتاجدىق فوتو­گرا­فيا­نىڭ نەگىزىن قالاۋشى ماكس ال­پەرت­تىڭ فوتوسى سوعىستىڭ سيمۆو­لىنا اينالارىن كىم بىلگەن؟! ەسكى وبەك­تيۆ قولىنا تت تاپانشاسىن ۇستاعان كومانديردىڭ ساربازداردى شابۋىلعا شاقىرعان ءساتىن قاعىپ العان. ءتىپتى سول تۇستا بىرنەشە امەريكالىق جۋر­نال مۇقاباسىن وسى سۋرەتپەن بەزەن­دىردى. ول ول ما, 1985 جىلى كونگو رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پوشتا مار­كا­­سى­نا تاڭ­بالاندى. وسى­لايشا, جاۋ وعى­­نىڭ استىندا العا ۇمتىلعان كوماندير «كومبات» دەگەن اتقا يە بولدى.

رۋحانيات • 06 ماۋسىم, 2021

تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعىلىمدى تاماشاسى

ازاتتىقتىڭ قۇسى اسپانىمىزدا قالىقتاعانىنا 30 جىل. تاۋبە,  ءتاي-ءتاي باسقان تاۋەلسىزدىك وردا بۇزار جاسقا كەلىپ ەركىندىكتىڭ سامالىن ەركىن قۇشىپ ءجۇرمىز. ءاربىر وتانداستىڭ جۇرەگىندە بوستاندىق ۇرانى بۇلقىنىپ جاتىر. بۇل مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلى وتكەلدەردى ەڭسەرىپ, ءاربىر سالادا ءوزىنىڭ قولتاڭباسىن قالدىرعانىن ايعاقتايتىنداي. وعان «تاۋەلسىزدىك كوكجيەگى» اتتى كورمە تاعى ءبىر دالەل.

رۋحانيات • 06 ماۋسىم, 2021

ءداۋىردىڭ ءدىلمار شەجىرەسى

تاريحقا ءتىل بىتىرەتىن بابالار سوڭىندا قالعان اسىل قازىنالار. سالقار دالا توسىندە جاتقان ءاربىر زات: ءتۇپ جۋسان, ءتۇيىر تاسقا دەيىن تاريحتان سىر شەرتەدى. تۋعان جەرىنىڭ بەدەرلى بەلدەرى مەن قازىنالى قىرلارىندا شەجىرەمىزدىڭ شەرلى شاناعىنان كۇي بولىپ توگىلگەن, القام-سالقام قىزىقتى داۋرەنىمىزدى ايعاقتاپ, دالەلدەيتىن دۇنيەلەر جەتەرلىك. ءبىز سونىڭ ءبارىن «مۇرا» دەپ دارىپتەيمىز.

ونەر • 04 ماۋسىم, 2021

اقىننىڭ ارۋ اسپانى

ناركەس تە ناركەسكەن اقىننىڭ ءدال وسى كەيپىنە اۋەلدە موديلياني سۇيسىنگەن ەدى. ءتىپتى ولەڭگە ءومىرىن ارناعان ارۋدىڭ اسقاق قالپىن, جان تولعانىسىن قارا قارىنداشپەن قاعاز بەتىنە ءتۇسىرىپ, ماڭگىلىك مۇسىنگە اينالدىرعان. بۇگىندە سول ەستەلىككە تولى ەسكيزدەر ماحاببات ەسكەرتكىشىندەي كوڭىلگە نۇر توگەدى. ورىس حالقىنىڭ ايگىلى اقىن قىزى قانشا جۇرەكتى جارالادى, ءوزى دە سەزىمنەن قانشاما مارتە سوققى جەدى؟ ونىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى عۇمىرى سودان حابار بەرەتىندەي.

ياندەكس.مەتريكا