ونەر • 25 شىلدە، 2021

تاڭعاجايىپ تاس ءمۇسىن

144 رەت كورسەتىلدى

قوستاناي وبلىسى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە پيكەتاج ءادىسىن قولدانۋ ارقىلى تەگىستەلىپ جاسالعان اتاقتى ءمۇسىن بار. ول 1976 جىلى توبىل وزەنىنىڭ وڭ جاعاسىنان تابىلعان. جالاڭاش كۇيدە اسپانعا قاراپ وتىرعان ادامنىڭ بەينەسى ارحەولوگتەردى تاڭعالدىرعان. ونى قالا ماڭىندا ورنالاسقان «ميچۋرين» اۋىلىنىڭ مەحانيزاتورى شارۋاشىلىقتىڭ ورتالىق مەكەنىنەن وڭتۇستىك-باتىسقا قاراي ەكى شاقىرىم جەردە بۋلدوزەرمەن جەر جىرتۋ كەزىندە قازىلعان دوڭەس جەردەن تاپقان ەكەن.

كوپ ۇزاتپاي بريگادير ۆ.م.ەليسەەۆ ولجانى قوستاناي وبلىسىنىڭ تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە تاپسىرعان. ارحەولوگتەر گ.ب.زدانوۆيچ پەن ا.ا.پلەشاكوۆ جەدەل تۇردە ءمۇسىن تابىلعان جەرگە بارادى. جەرگىلىكتى جەردىڭ توپوگرافياسىن ەسكەرە وتىرىپ، مادەني قاباتقا ءتان ولجالاردىڭ بولماۋىن جانە جاقىن جەردە قوسىمشا زەرتتەۋ كەزىندە تابىلعان لاديا ءتارىزدى تاس ۇككىش بولعانىن ەسكەرە كەلە، ولار بۇل جەردە قورىم نەمەسە قۇربان شالاتىن توبەشىك بولعان دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن.

تابىلعان ولجا ازيانىڭ ورماندى دالا انتروپومورفتى (ادامدى بەينەلەيتىن) مۇسىندەر شەڭبەرىنە جاتادى جانە ج.س.د. III مىڭجىلدىقتىڭ سوڭى مەن II مىڭجىلدىقتىڭ باسى بولىپ مەرزىمدەلەدى. ءمۇسىن سۇرقوڭىر ءىرى تۇيىرشىكتى تاستان جاسالعان (ارحەولوگتەر گ.ب.زدانوۆيچ پەن ا.ا.پلەشاكوۆتىڭ باستاپقى انىقتاماسى بويىنشا – گرانيتتەن، كەيىننەن «سەۆكازگەولوگيا» بىرلەستىگىنىڭ اعا گەولوگى يۋ.ي. رىلوۆ – قۇمداقتان دەپ انىقتاما جاسادى). ءونىمنىڭ بيىكتىگى 20،2 سانتيمەتر، سالماعى 4 كيلوگرامم. كەيبىر زاقىمدانۋلار تەك زاتتىڭ تومەنگى بولىگىندە عانا بار – مۇندا بىرقاتار ۇساق سىنىقتار جانە وڭ اياقتىڭ نەگىزى قاعىلعان.

ءمۇسىن وتىرعان ەر ادامدى بەينەلەيدى، ونىڭ ءىرى، العا سوزىلعان باسى قىسقا جانە جۋان، مويىنعا تومەن ورناتىلعان. بەتى اسپانعا قاراتىلعان. جوعارى قاراي ورنالاسقان مۇرىنى ۇلكەن، يەگى اۋىر، جىگەرلى كەلەدى. ال ەرىندەرى تىعىز تۇيىقتالعان، تومەنگى جاعىنىڭ استى سىزىلعان سىزىق سالدارىنان ءىرى كورىنەدى. ءمۇسىننىڭ تۇپنۇسقا بولىگى – كوزدىڭ بەينەسى. ولار بەتتىڭ جارتىسىن الادى جانە دوڭەس شەتى بار ەكى دوڭگەلەك ويمالارمەن كورسەتىلگەن. ويىق قيسىقتىعىنىڭ ورنالاسۋى سونداي، ءتىپتى كۇندىزگى ءتۇزۋ جارىقتا جارتىلاي اشىق كوز يلليۋزياسى پايدا بولادى. كولەڭكە اسەرىنەن كوزقاراسى وزگەرەدى. كوزقاراس باعىتى جارىقتاندىرۋدى وزگەرتسە دە وزگەرە بەرەدى. بارلىق بەينەدە پروپورتسيالارى ادەيى ساقتالماعان. بىراق بارلىق اسيممەتريا وتە جاقسى تەڭدەستىرىلگەن: مىسالى، باسى ءبىر جاققا قاراي ءسال قيسايعان، ال بەتتىڭ ءوزى ەكىنشى جاققا ازداپ اشىلعان.

تاس فاكتۋراسى ەرەكشە ءرول اتقارادى. جىنىستىڭ ءارتۇرلى سورتتى داندەرى، ونىڭ ىشىندە شاعىلىستىراتىن كۆارتسيت، تەگىستەۋ كەزىندە تەگىس ەمەس، جارقىرايتىن بەت ءتۇزىپ بويالعان، بۇل فيگۋرانىڭ جاسىرىن قوزعالىسىنىڭ يلليۋزياسىن ودان اسا كۇشەيتەدى.

ەجەلگى ءمۇسىنشىنىڭ جۇمىسىندا اناتوميانى تەرەڭ ءبىلۋ، تاس وڭدەۋ شەبەرلىگى جانە بەينەنى ازىرلەۋدە كەرەمەت كاسىپقويلىق سەزىلەدى.

بۇگىندە تاڭعاجايىپ تاس ءمۇسىندى قازاق حالقى «توبىل ويشىلى» دەپ اتايدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • كەشە

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • كەشە

جالعىزدىق ارالى

كينو • كەشە

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • كەشە

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • كەشە

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار