ءبىلىم • 04 ءساۋىر, 2021
اۋتيست بالالار قالاي ءبىلىم الىپ ءجۇر؟
بۇۇ-نىڭ شەشىمىمەن 2008 جىلدان بەرى 2 ءساۋىر بۇكىلالەمدىك اۋتيزم ماسەلەسى تۋرالى اقپارات تاراتۋ كۇنى رەتىندە اتالىپ وتەدى. وتكەن اپتادا وسىعان وراي اقپارات تاراتىلدى. بىراق ءبىزدى مازالايتىنى – جىل سايىن قايتالاناتىن دەرەكتەردى تاراتۋ ەمەس, «اۋتيست بالالار قالاي ءبىلىم الىپ ءجۇر؟» دەگەن سۇراق. ويتكەنى بۇل – ەلىمىزدەگى اۋتيزمگە شالدىققان 6 مىڭ بالانىڭ ءبىلىمى مەن بولاشاعىنا, تاربيەسى مەن تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلە.
عىلىم • 02 ءساۋىر, 2021
ناۋقاستى اياققا تۇرعىزاتىن عالىم
ءوز زامانىنان وزا تۋعان اباي قازاققا «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەپ وسيەت قالدىردى. ال مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ عۇلاما تۋرالى «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا: «عىلىمداعى جاڭالىقتار ادامدى العا جەتەلەيدى. اقىل-ويمەن عانا وزاتىن كەزەڭ كەلدى», دەگەن ەدى. ءيا, عىلىم – قۋاتتى كۇش. وسىنى تەرەڭنەن تۇسىنگەن ەلدەر ءاردايىم عىلىمعا كوڭىل ءبولىپ وتىرادى, سالاعا كولەمدى ينۆەستيتسيالار سالىپ, تۇراقتى دامۋىن ءاردايىم نازاردا ۇستايدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستاننىڭ دا وتاندىق عىلىمعا دەگەن قولداۋى مەن سالانى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان شارالارى ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. كوبىمىز باعامداي بەرمەيتىن تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعى ءبىر تابىسى – توقىراۋ جىلدارىنداعى جانە ودان كەيىنگى قيىن-قىستاۋ كەزەڭگە قاراماستان وتاندىق عىلىمدى ساقتاپ قالۋىمىز. بۇگىندە قازاقستاندىق عالىمدار الەمدەگى ءىرى مەملەكەتتەردىڭ ماماندارىمەن يىق تىرەسە الاتىن الەۋەتكە يە. باس باسىلىم تۇراقتى تۇردە شىعارىلىپ وتىراتىن «عىلىم» بەتى ارقىلى وتاندىق عىلىمنىڭ ءاربىر وڭ قادامىن قالت جىبەرمەي, قازاقستاندىق عالىمداردىڭ جەتىستىكتەرىن ۇدايى ناسيحاتتاپ كەلەدى. وسى جولى دا «Egemen Qazaqstan» گازەتىن ءساۋىر ايىندا وتاندىق عىلىمنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اشقان جاڭالىقتارىمەن, عىلىمداعى جاڭا ەسىمدەرمەن تانىستىرماق.
ءبىلىم • 01 ءساۋىر, 2021
ءوز زامانىنان وزا تۋعان اباي قازاققا «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەپ وسيەت قالدىردى. ال مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ عۇلاما تۋرالى «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا: «عىلىمداعى جاڭالىقتار ادامدى العا جەتەلەيدى. اقىل-ويمەن عانا وزاتىن كەزەڭ كەلدى», دەگەن ەدى.
قوعام • 31 ناۋرىز, 2021
ولجاس جاقىپباەۆ قىلشىلداپ تۇرعان جاس كۇنىندە اسكەري قىزمەتتە ءجۇرىپ جارىلىستان جارالاندى. سونىڭ سەبەبىنەن وردا بۇزار جاسقا جەتپەي زەينەتكە شىعىپ قالدى. الايدا ول قاراپ وتىرا المادى. ءىى توپتاعى مۇگەدەك ەكەنىنە قاراماستان, اۋىلدا جاتتىعۋ زالىن اشتى, قازىر وندا جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر تەگىن جاتتىعىپ ءجۇر. وعان وسى باستاماسىن ىسكە اسىرۋعا Zhasproject جوباسى سەپتىگىن تيگىزدى.
قوعام • 19 ناۋرىز, 2021
مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ جالاقىسى ارتادى
بىلتىردان باستاپ پەداگوگتەردىڭ, مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى رەتىندە وبلىستىق, قالالىق كىتاپحانالار كىتاپحاناشىلارىنىڭ جالاقىسى كوبەيدى. وسىدان كەيىن ەكى ساناتقا دا جاتقىزىلماي, الەۋمەتتىك مارتەبەسى انىقتالماي كەلگەن مەكتەپ كىتاپحاناشىلارى جاينايقايىن جەتكىزدى. ولاردىڭ ءۇنى ءتيىستى ورىندارعا جەتكەن سىڭايلى. سەبەبى بيىل مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپپاق. بۇل تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ جاقىندا وتكەن مينيسترلىكتىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا ايتتى.
ءبىلىم • 16 ناۋرىز, 2021
ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ الدىندا جاڭا مىندەتتەر تۇر
بۇدان بىلاي مۇعالىمدەر جۇمىسقا كونكۋرس ارقىلى قابىلدانادى. پەداگوگتەرگە جانە پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردا وقيتىن ستۋدەنتتەرگە قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى وقىتىلادى. جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارىنىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جالعاسادى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جىل سايىن 500 جاس عالىم شەتەلدەردەگى ۇزدىك عىلىمي مەكەمەلەردە تاعىلىمدامادان وتۋگە جىبەرىلەدى. ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى وسى جانە وزگە دە وزگەرىستەر, اتقارىلعان ىستەر, الداعى مىندەتتەر جونىندە جاۋاپتى مينيسترلىكتىڭ القا وتىرىسىندا ايتىلدى.
ءبىلىم • 15 ناۋرىز, 2021
جوعارى وقۋ ورىندارى نەلىكتەن جابىلادى؟
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ساپاسىز ءبىلىم بەرىپ جاتقان جوعارى وقۋ ورىندارى جابىلىپ جاتىر. بىراق سوڭعى ۋاقىتتا اتالعان ماسەلەگە قاتىستى قوعامدا داۋلى پىكىرلەر كوبەيىپ كەتتى. وسىدان كەلىپ كوكەيگە كۇمان ۇيالاتقان سۇراقتار تۋادى. قىسقارتۋدىڭ كەسىرىن كورىپ قالمايمىز با؟ جالپى, ۋنيۆەرسيتەتتەردى جابۋ قالاي جۇرگىزىلىپ جاتىر؟ ناقتى قانداي كريتەريلەر ىقپال ەتەدى؟
رۋحانيات • 05 ناۋرىز, 2021
عىلىم جولى – اۋىر جول. سەبەبى بۇل اسقان ىجداعاتتى, زور ىقىلاستى, سارقىلمايتىن كۇش-جىگەر مەن مىقتى ميسسيانى قاجەت ەتەدى. ال وسىنداي جاۋاپتى جولدى تاڭداۋ ايەل قاۋىمىنا جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ەكى ەسە اۋىرلاتقانمەن بىردەي. سودان دا بولار الەمنىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندە عىلىمداعى ايەلدەر سانى از. اقش, ەۋروپا جانە اۋستراليانىڭ 38 ەلىندەگى 541 ۋنيۆەرسيتەت پەن عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىنەن الىنعان مالىمەتتەر نەگىزىندە زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. Cell Stem Cell عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ قورىتىندىسىنا قاراعاندا, دوتسەنتتەردىڭ 42 پايىزى, تولىق دەڭگەيلى پروفەسسورلاردىڭ 23 پايىزى عانا – ايەلدەر. بىراق قازاقستاندا سوڭعى ۋاقىتتا عالىم ايەلدەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى.
ءبىلىم • 23 اقپان, 2021
بىلىمگە مۇقتاج ەرەكشە بالالارعا كارانتيننىڭ كەسىرى ءتيىپ وتىر
جاھاندىق ءبىلىم ساراپشىلارى پاندەميا جايلاعالى بىلىمدەگى داعدارىستىڭ باستالعانىن ايتىپ, دابىل قاعىپ جاتىر. جاقىندا جاريالانعان PISA – ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جەتىستىگىن حالىقارالىق باعالاۋ باعدارلاماسىنىڭ كورسەتكىشتەرى قاشىقتان وقىتۋدىڭ 3 ايداعى ناتيجەسى بويىنشا دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە ءبىلىم ساپاسىنىڭ ايتارلىقتاي ناشارلاپ كەتكەنىن كورسەتتى. ماسەلەن, الەمدە ءبىلىم بەرۋ ساپاسى جونىنەن الدىڭعى قاتاردان تۇسپەيتىن اۋستراليا وقۋشىلارىنىڭ ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىعى 16,7%, ال وقۋ ساۋاتتىلىعى 11,5%-عا تومەندەپتى. الپاۋىت اقش-تا 2019-2020 جىلدار بويىنشا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كورسەتكىشى ماتەماتيكادان 30%, وقۋ ساۋاتتىلىعىنان ءتىپتى 50%-عا ناشارلاپ كەتكەن.
قوعام • 17 اقپان, 2021
«جىرتقىش جۋرنالدارعا» جەم بولا بەرەمىز بە؟
جاقىندا عىلىم مەتريكاسىمەن اينالىساتىن الەمدەگى جەتەكشى جۋرنالداردىڭ ءبىرى Scientometrics باسىلىمىندا كولەمدى زەرتتەۋ ماقالا جاريالاندى. وندا 2015-2017 جىلدار ارالىعىندا Scopus بازاسىندا جاريالانعان عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرىنە جۇرگىزىلگەن ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى بەرىلىپتى. اتالعان ناتيجە بويىنشا قازاقستان «جىرتقىش جۋرنالدارعا» ماقالا جاريالاعىش 20 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلعان. شىن مانىندە بۇل – مەملەكەتىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىنە دەگەن وڭ كوزقاراسقا نۇقسان كەلتىرەتىن جاعداي. ناشار كورسەتكىشتەرمەن العا شىعىپ كەتۋىمىزدىڭ سەبەبى نەدە؟ مۇنداي ماسەلەنىڭ شەشىمى قانداي؟
