ءبىلىم • 15 ناۋرىز, 2021
جوعارى وقۋ ورىندارى نەلىكتەن جابىلادى؟
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ساپاسىز ءبىلىم بەرىپ جاتقان جوعارى وقۋ ورىندارى جابىلىپ جاتىر. بىراق سوڭعى ۋاقىتتا اتالعان ماسەلەگە قاتىستى قوعامدا داۋلى پىكىرلەر كوبەيىپ كەتتى. وسىدان كەلىپ كوكەيگە كۇمان ۇيالاتقان سۇراقتار تۋادى. قىسقارتۋدىڭ كەسىرىن كورىپ قالمايمىز با؟ جالپى, ۋنيۆەرسيتەتتەردى جابۋ قالاي جۇرگىزىلىپ جاتىر؟ ناقتى قانداي كريتەريلەر ىقپال ەتەدى؟
رۋحانيات • 05 ناۋرىز, 2021
عىلىم جولى – اۋىر جول. سەبەبى بۇل اسقان ىجداعاتتى, زور ىقىلاستى, سارقىلمايتىن كۇش-جىگەر مەن مىقتى ميسسيانى قاجەت ەتەدى. ال وسىنداي جاۋاپتى جولدى تاڭداۋ ايەل قاۋىمىنا جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ەكى ەسە اۋىرلاتقانمەن بىردەي. سودان دا بولار الەمنىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندە عىلىمداعى ايەلدەر سانى از. اقش, ەۋروپا جانە اۋستراليانىڭ 38 ەلىندەگى 541 ۋنيۆەرسيتەت پەن عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىنەن الىنعان مالىمەتتەر نەگىزىندە زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. Cell Stem Cell عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ قورىتىندىسىنا قاراعاندا, دوتسەنتتەردىڭ 42 پايىزى, تولىق دەڭگەيلى پروفەسسورلاردىڭ 23 پايىزى عانا – ايەلدەر. بىراق قازاقستاندا سوڭعى ۋاقىتتا عالىم ايەلدەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى.
ءبىلىم • 23 اقپان, 2021
بىلىمگە مۇقتاج ەرەكشە بالالارعا كارانتيننىڭ كەسىرى ءتيىپ وتىر
جاھاندىق ءبىلىم ساراپشىلارى پاندەميا جايلاعالى بىلىمدەگى داعدارىستىڭ باستالعانىن ايتىپ, دابىل قاعىپ جاتىر. جاقىندا جاريالانعان PISA – ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جەتىستىگىن حالىقارالىق باعالاۋ باعدارلاماسىنىڭ كورسەتكىشتەرى قاشىقتان وقىتۋدىڭ 3 ايداعى ناتيجەسى بويىنشا دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە ءبىلىم ساپاسىنىڭ ايتارلىقتاي ناشارلاپ كەتكەنىن كورسەتتى. ماسەلەن, الەمدە ءبىلىم بەرۋ ساپاسى جونىنەن الدىڭعى قاتاردان تۇسپەيتىن اۋستراليا وقۋشىلارىنىڭ ماتەماتيكالىق ساۋاتتىلىعى 16,7%, ال وقۋ ساۋاتتىلىعى 11,5%-عا تومەندەپتى. الپاۋىت اقش-تا 2019-2020 جىلدار بويىنشا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ كورسەتكىشى ماتەماتيكادان 30%, وقۋ ساۋاتتىلىعىنان ءتىپتى 50%-عا ناشارلاپ كەتكەن.
قوعام • 17 اقپان, 2021
«جىرتقىش جۋرنالدارعا» جەم بولا بەرەمىز بە؟
جاقىندا عىلىم مەتريكاسىمەن اينالىساتىن الەمدەگى جەتەكشى جۋرنالداردىڭ ءبىرى Scientometrics باسىلىمىندا كولەمدى زەرتتەۋ ماقالا جاريالاندى. وندا 2015-2017 جىلدار ارالىعىندا Scopus بازاسىندا جاريالانعان عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرىنە جۇرگىزىلگەن ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى بەرىلىپتى. اتالعان ناتيجە بويىنشا قازاقستان «جىرتقىش جۋرنالدارعا» ماقالا جاريالاعىش 20 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلعان. شىن مانىندە بۇل – مەملەكەتىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىنە دەگەن وڭ كوزقاراسقا نۇقسان كەلتىرەتىن جاعداي. ناشار كورسەتكىشتەرمەن العا شىعىپ كەتۋىمىزدىڭ سەبەبى نەدە؟ مۇنداي ماسەلەنىڭ شەشىمى قانداي؟
تەحنولوگيا • 17 اقپان, 2021
زىمىران اپاتتارىنىڭ زاردابىن زەرتتەدى
عالىمدار «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان ۇشىرىلعان زىمىراندار اپاتىنىڭ ەكولوگيالىق زاردابىن زەرتتەدى. زەرتتەۋگە 1999-2018 جىلدار ارالىعىنداعى 6 اپات ارقاۋ بولعان. زەرتتەۋدىڭ قورىتىندى مالىمەتتەرى Environmental Pollution عىلىمي جۋرنالىنا جاريالاندى.
مەديتسينا • 17 اقپان, 2021
جاڭا تەست-جۇيە كوروناۆيرۋستى 15 مينۋتتا انىقتايدى
قازاقستاندىق جاس عالىم, بيولوگ بولات سۇلتانقۇلوۆ جارتى جىل بۇرىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا اعزاداعى ۆيرۋسقا قارسى انتيدەنەنى ەمەس, سينتەتيكالىق نانودەنەنىڭ نەگىزىندە ناق كوروناۆيرۋستىڭ ءوزىن انىقتايتىن ەكسپرەسس تەست-جۇيەسىن جاساۋعا بولاتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ وسى مالىمدەمەسى جان-جاقتى قولداۋعا يە بولدى. كەيىپكەرىمىز 6 اي تىنىمسىز ەڭبەك ەتىپ, ناتيجەسىندە قانداي دا ءبىر قۇرال-جابدىقسىز-اق COVID-19-دى 15 مينۋتتىڭ ىشىندە انىقتايتىن تەست-جۇيەنى ازىرلەپ شىقتى.
ءبىلىم • 02 اقپان, 2021
بالا شاقتان بولاشاقتى بارلاساق
ۇرپاعىمەن مىڭجاسايتىنىن ۇعىنعان ادامزات قاي زاماندا دا بولاشاعى بولاتۇعىن بالالاردىڭ قامىن ويلاپ كۇن كەشكەن. وسى يدەولوگيا ءار مەملەكەتتىڭ ساياساتىندا كورىنىس تابادى. سونىڭ ءبىر ايعاعى, قازىردە دامىعان ەلدەر مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. ويتكەنى بارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ىرگەتاسى, بۇلاقتىڭ باستاۋى – بالاباقشادا.
رۋحانيات • 01 اقپان, 2021
ءالى تاۋەلسىزدىك الماي تۇرعاندا شىققان «ەگەمەندى قازاقستاننىڭ» 20 مىڭىنشى ءنومىرىن قولعا الدىق. نازارىمىز بىردەن ۇلكەن جازۋمەن جازىلعان گازەت اتاۋىنىڭ توبەسىندەگى «ازاتتىق. تەڭدىك. تۋىستىق!» دەگەن ۇرانعا ءتۇستى. ال وسى ۇران ازاتتىق اڭساعان ەلدىڭ اسقاق ءۇنى ەمەي نەمەنە؟!
عىلىم • 29 قاڭتار, 2021
وتاندىق ۆاكتسينا وڭ كورسەتكىشتەرگە يە
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاقىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا وتاندىق ۆاكتسينانى سالدىراتىنىن مالىمدەدى. بۇل – وتاندىق عالىمداردىڭ ەڭبەگىنە دەگەن سەنىمدىلىك. دەسەك تە قوعام اراسىنداعى ءوز ونىمىمىزگە قاتىستى كەيبىر پىكىرلەرگە قاراپ ۇمىتتەن گورى كۇدىك باسىم ەكەنىن كورەمىز. عىلىم مەن الەۋەتى شەتەلدىكتەرمەن تەڭدەي عالىمدارىمىزدىڭ ناسيحاتى جەتپەي جۇرگەن شاعىندا ولاردىڭ تاجىريبەسىنە دەگەن سەنىمسىزدىكتىڭ تۋىنا تۇسىنىستىك تانىتقان دا ءجون شىعار. ال وسىنداي ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ كوكەيدەگى كوپ ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋدەن باستالادى. سوندىقتان ءبىز كلينيكالىق زەرتتەۋدىڭ سوڭعى ساتىسىندا سىناقتان وتكىزىلىپ جاتقان QazCOVID-in ۆاكتسيناسىن ازىرلەۋشى توپتىڭ جەتەكشىسى, بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى كۇنسۇلۋ زاكاريانى از-كەم سوزگە تارتتىق.
عىلىم • 29 قاڭتار, 2021
كارانتين كەزىندە اۋا تازاردى ما؟
الەمدى جايلاعان قاۋىپتى ىندەت ەلىمىزگە جەتىپ, جاعداي ۋشىققاندا ءبارىمىز «ىنگە تىعىلعان تىشقاننىڭ» كۇيىن كەشتىك. ۇيدە وقشاۋلانۋدى الەمدە لوكداۋن (lockdown – ادامدار نەمەسە قوعامداستىقتىڭ وزىنە ياكي وزگەلەرگە قاۋىپ توندىرمەس ءۇشىن ءوز ورنىندا بولۋىن تالاپ ەتۋ, بولماسا قاتەرلى ايماقتارعا ەمىن-ەركىن كىرىپ-شىعۋىن شەكتەۋ ساياساتى) دەپ اتايدى. سول لوكداۋندا ءبىز ۇيدەن شىقپاي وتىرساق, عالىمدار زەرتحانادا ءجۇرىپ, كوشەدە كولىك پەن ادام اياعىنىڭ ازايۋىنان اۋانىڭ قانشالىقتى تازارۋى مۇمكىن ەكەنىن زەرتتەپتى.
