ەرەكشە بالالارعا ەرەكشە ءبىلىم كەرەك, ال ەرەكشە ءبىلىم بەرەتىن ارنايى پەداگوگ, ياعني كادر ماسەلەسىن شەشپەي, ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى قيىن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 2020 جىلدان باستاپ مەكتەپتەرگە ءاۋتيزمى بار بالالاردى وقۋ پروتسەسىندە سۇيەمەلدەيتىن پەداگوگ-اسسيستەنت لاۋازىمىن ەنگىزدى.
ارنايى جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىمدى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايكەرىم مەرەكەقىزى بىزگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا پەداگوگ-اسسيستەنتتىڭ اۋتيست بالالاردىڭ ورتاعا بەيىمدەلىپ, ساۋ بالالاردىڭ اراسىندا ءبىلىم الۋىنا كومەكتەسەتىن مامان ەكەنىن ايتتى.
«اۋتيست بالالار باسقا دا ءبىلىم الۋشىلارمەن بىردەي مەكتەپتە وقۋعا قۇقىلى. الايدا ولار مەكتەپكە كەلگەندە بىردەن ساباققا تولىق قاتىسىپ كەتە المايدى. ولارعا ارنايى پەداگوگ ماماننىڭ كومەگى كەرەك. سوندىقتان ءبىز مۇعالىمگە سونداي ەرەكشە بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ ارقىلى كومەكتەسەتىن اسسيستەنت لاۋازىمىن قاراستىردىق. ول ارنايى پەداگوگيكانىڭ ءادىس-تاسىلدەرىمەن اۋتيست بالانى وقىتادى, ورتاعا بەيىمدەيدى. سونىمەن قاتار پەداگوگ-اسسيستەنت ەرەكشە وقۋشىنىڭ اتا-اناسىمەن تىعىز بايلانىستا بولىپ, بالاعا بولەك, ءوزىنىڭ دەڭگەيىنە ساي تاپسىرمالار بەرىپ وتىرادى. اتالعان لاۋازىم اۋتيست بالانىڭ اقىل-وي قابىلەتىنە, دامۋ ەرەكشەلىگىنە قاراي مۇعالىمنىڭ مەكتەپ باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن تاقىرىپتارىن بالانىڭ يگەرىپ كەتۋىنە كومەكتەسەدى», دەيدى.
دەگەنمەن جاڭا ەنگىزىلگەن لاۋازىم يەسىنە دە كومەك كەرەك. وسىنى ەسكەرگەن جوعارىدا اتالعان ورتالىق لاۋازىم يەلەرىنە ارناپ اۋتيست بالالارمەن جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتىڭ 8 ءتۇرىن ازىرلەپ, ورتالىقتىڭ سايتىنا جۇكتەگەن ەكەن. ءاۋتيزمنىڭ دە تۇرلەرى كوپ قوي, وسى تۇرعىدا ورتالىق كوزدەگەن مامانعا ماقساتىنا قاراي ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىق ءتۇرىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرگەن كورىنەدى. ويتكەنى ءبىر بالانىڭ اقىل-ويىن, ەكىنشىسىنىڭ ءتىلىن دامىتۋ كەرەك.
جاقسى, پەداگوگ-اسسيستەنت بار دەلىك, بىراق پاندەميا جايلاعالى بىلىمنەن بەرەكە قاشتى عوي. ەرەكشە بالالار تۇگىل, قاراپايىم وقۋشىلاردىڭ ءوزىن وقىتۋ پروبلەماعا اينالدى. وسىنداي جاعدايدا اۋتيست بالالار قالاي ءبىلىم الىپ ءجۇر؟ بۇل سۇراققا ا.مەرەكەقىزى:
«بىرىنشىدەن, ارناۋلى مەكتەپتەرگە شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەن. دەمەك, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالار ارناۋلى پەداگوگتەرىنەن بەتپە-بەت, بۇرىنعىداي ءبىلىم الىپ جاتىر. ەكىنشىدەن, اتا-انالارعا تاڭداۋ بەرىلگەن. ياعني ولار بالاسىنىڭ مەكتەپكە باراتىن-بارمايتىنىن وزدەرى شەشەدى. ەگەر كوروناۆيرۋستان ساقتانىپ, بالاسىنىڭ ءۇي جاعدايىندا ءبىلىم العانىن قالاسا, ارنايى پەداگوگتەر ەرەكشە وقۋشىنى قاشىقتىقتان وقىتادى», دەپ جاۋاپ بەردى.
ءيا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى ورتالىقتىڭ باسشىسى ا.مەرەكەقىزىنىڭ ءسوزىن ەلورداداعى №88 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ پەداگوگ-اسسيستەنتى ارايلىم قاجىمۇقانقىزى دا راستاپ وتىر. ويتكەنى ول كارانتين كەزىندە ءوز تالىمگەرلىگىندەگى اۋتيزمگە شالدىققان وقۋشىلارىن قاشىقتىقتان وقىتتى.
«بۇل مەكتەپ – قاتارداعى وقۋ وشاعى. وسى مەكتەپتە «بولاشاق» كورپوراتيۆتى قورى ارناۋلى ينكليۋزيانى قولداۋ كابينەتىن (ارناۋلى كابينەت) اشقان. سول كابينەتكە 10 اۋتيست بالا كەلەدى. ءار بالا جاس ەرەكشەلىگىنە, دەڭگەيىنە ساي ءتۇرلى سىنىپتارعا بولىنگەن. قاراپايىم بالالار ءبىلىم الاتىن 1 سىنىپقا 1 عانا ەرەكشە وقۋشىنى قوسادى. اۋەلى بالالاردى اتا-انالارىنان ارناۋلى كابينەتتە قابىلداپ الىپ, كەيىن كادىمگى سىنىپتارداعى ساباقتارعا بىرگە وتىرىپ قاتىستىرامىز. بىراق ولار ساباقتا قاراپايىم وقۋشىلار سەكىلدى 40-45 مينۋت وتىرا المايدى. 5-10 مينۋت نەگىزگى تاقىرىپ وتكىزىلگەن ۋاقىتتا قاتىسۋىن قاداعالاپ, كەيىن ارناۋلى كابينەتتە ۇيرەنگەنىن بەكىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزەمىز. ال كارانتين كەزىندە بالالاردى ۇيدە وقىتتىق. ساباقتى ZOOM باعدارلاماسىمەن وتكىزدىك. اتا-انالارمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ ارقىلى وقۋ-تاربيە جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن تومەندەتپەۋگە تىرىستىق», دەيدى ول.
نەگىزى پەداگوگ-اسسيستەنتتىڭ جۇمىسى وتە جاۋاپتى جانە كۇردەلى. سەبەبى بۇل مامان الدىمەن بالانىڭ دەڭگەيىن انىقتاۋ بويىنشا ارنايى تەست الادى. سودان سوڭ پەداگوگ-اسسيستەنتتىڭ كۋراتورى تەست قورىتىندىسىنا سايكەس, بالانى دامىتۋ مەن وقىتۋدىڭ جەكە باعدارلاماسىن قۇرادى. ءبىر جىلدا تۋعان بالالار بولسا دا, دامۋىندا وزگەشەلىگى بار ەرەكشە وقۋشىلاردىڭ ارقايسىسىنا بولەك ماقسات پەن جوسپار كەرەك. سەبەبى ءبىر بالادا ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن دامىتۋ كەرەك بولسا, ەكىنشى اۋتيست بالا زەيىنىن تۇراقتاندىرۋدى قاجەت ەتۋى مۇمكىن. ال پەداگوگ-اسسيستەنت سىنىپتاعى نەگىزگى مەكتەپ باعدارلاماسىنان بولەك وسىنداي ەرەكشە باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەيدى.
ء«بىز ءار وقۋشىنىڭ جەكە باعدارلاماسىنا بايلانىستى دامىتۋ مەن وقىتۋ جۇمىستارىن اۋتيست بالالارعا ارنالعان قۇم, اتكەنشەك, ويىنشىقتار, باتۋت, تانىمدىق كورنەكىلىكتەر بار ارناۋلى كابينەتتە ەرەكشە بالانىڭ كوڭىلىن كوتەرە ءجۇرىپ جۇرگىزەمىز. ەرەكشە بالالار ۇزاق ۋاقىت وتىرىپ ساباق وقي المايدى. سوندىقتان ولاردى دامىتۋعا مۇنداي سىنىپتىڭ پايداسى وتە زور. بۇل زەيىنى تەز تۇراقتالا قويمايتىن ەرەكشە بالالارعا ويناپ ءجۇرىپ وقۋىنا جىلدام ۇيرەنىپ, بەيىمدەلىپ كەتۋىنە كومەكتەسەدى. شىنى كەرەك, مۇنداي ارناۋلى جابدىقتالعان سىنىپتار ءبىز سەكىلدى ارنايى پەداگوگتەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە دە سەپتەسەدى. سەبەبى 5 مينۋت تۇگىل, ورىندىققا وتىرماي, پەداگوگ-اسسيستەنتتىڭ وزىنە قول كوتەرىپ, باعىنباي كەتەتىن بالالار بولادى. نەگىزى, بۇل جۇمىسقا اسقان شىدامدى, بالانى دامىتۋ ماقساتىنا تاباندىلىق تانىتاتىن ادام كەرەك. كوپ ارىپتەسىمىز شىداماي شىعىپ كەتەدى», دەيدى ا.قاجىمۇقانقىزى.
مەملەكەتتىڭ ەرەكشە بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىن قامتاماسىز ەتۋدى جولعا قويىپ, جاڭا شتات اشىپ, پەداگوگ-اسسيستەنتتەرگە جالاقى قاراستىرىپ وتىرعانى وڭ شىعار, بىراق جالاقى ماردىمسىز. ءتىپتى ارنايى پەداگوگتەردىڭ ەڭبەگىنە تاتىمايدى دەرسىز. 90 مىڭ تەڭگەگە ايىنا جۇيكەسىن جۇقارتىپ جۇمىس ىستەۋ كىمگە وڭاي دەيسىز؟! ءبىر بالانى عانا الىپ جۇرەدى عوي دەپ تە ويلارسىز, الايدا ولار 2-3 ەسە كوپ وقۋشىمەن جۇمىس ىستەگەندەي بولادى. ويتكەنى كوبىنە كوممۋنيكاتسيا جاعىنان قينالاتىن اۋتيست بالالاردىڭ جاڭا ادامعا ۇيرەنۋى ءۇشىن پەداگوگ-اسسيستەنتتەر تالىمگەرلىگىنە العان وقۋشىلارىن اۋىستىرىپ وتىرادى ەكەن.
وسىندايدا اتقارۋشى ورگانداردىڭ ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىن جولعا قويىپ جاتىرمىز دەگەنىنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز ەكەنىنە كوزىڭىز جەتەدى. ويتكەنى ينكليۋزيۆتى بىلىممەن ەرەكشە بالالاردى قامتۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋدى قالاي ما, ءايتاۋىر, رەسمي ۇيىمداردىڭ دەرەگى بەيرەسمي مالىمەتتەردەن وزگەرەك كەلەدى. ماسەلەن, رەسمي دەرەكتەردە اۋتيست بالالاردىڭ سانى ەلىمىزدە 6 مىڭ ەكەنى كورسەتىلسە, بەيرەسمي دەرەكتەر بويىنشا ءاۋتيزمى بار بالالاردىڭ سانى 30 مىڭنان اسادى. جوعارىدا پەداگوگ-اسسيستەنت اتاپ وتكەن «بولاشاق» قورى بەيرەسمي دەرەكتەردەگى بالالاردىڭ بولاشاعىنا باسا نازار اۋدارعان سەكىلدى. سەبەبى قور ەرەكشە بالالاردى بەيىمدەيتىن ارناۋلى ينكليۋزيانى قولداۋ كابينەتتەرىن اشىپ قانا قويماعان. قوردىڭ ينكليۋزيا بويىنشا ۇيلەستىرۋشىسى جازيرا ەسكەندىروۆا: ء«ار بالا مەكتەپكە بارۋعا لايىقتى» جوباسى اۋتيزم جانە باسقا دا دامۋ ەرەكشەلىكتەرى بار بالالارعا ارنالعان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ مودەلىن ازىرلەۋگە جانە قازاقستاننىڭ جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرى مەن مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارىندا ەنگىزۋگە باعىتتالعان. 2015 جىلدان باستاپ قوردىڭ قولداۋىمەن قازاقستاننىڭ 17 وڭىرىندە 43 ينكليۋزيانى قولداۋ كابينەتى اشىلدى. اۋتيزم جانە باسقا دا مەنتالدى بۇزىلىستارى بار 500-دەن اسا بالا كۇندەلىكتى مەكتەپكە بارۋعا مۇمكىندىك الدى. جوبا ەلىمىزدىڭ 34 مەكتەبىن جانە 2 استانالىق بالاباقشانى قامتىدى. بالالارىندا ەرەكشە ءبىلىم الۋ قاجەتتىلىكتەرى بار 1500-دەن اسا وتباسىنا كونسۋلتاتسيا بەرىلدى. 2 مىڭ مامان ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جانە مىنەز-ق ۇلىقتى قولدانبالى تالداۋ بويىنشا وقۋدان ءوتتى, 400-دەن اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. قور ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ بويىنشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە 70 تۇزەتۋ ەنگىزدى» دەيدى.
«بولاشاق» قورى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى دينارا ءشايجۇنىسوۆانىڭ ايتۋىنشا, ء«ار بالا مەكتەپكە بارۋعا لايىقتى» جوباسىن ىسكە اسىرىپ كەلە جاتقان 6 جىل ىشىندە جوباداعى سويلەمەيتىن بالالاردىڭ 90%-ى سويلەپ ۇيرەندى, 19 ۇل جانە قىز بالا ءوز بەتىنشە وقۋعا كوشتى, دامۋ ەرەكشەلىكتەرى بار 50 بالا مەكتەپ, قالالىق, وبلىستىق جارىستار مەن وليمپيادالاردىڭ جۇلدەگەرلەرى اتاندى.
