ەگەمەن قازاقستان • 01 تامىز, 2022
ءسوز ەتپەك بولىپ وتىرعان كەيىپكەرىمىزبەن مەنىڭ ەڭ العاش قاشان, قالاي تانىسقانىم ناقتى ەسىمدە جوق. كەيىپكەرىمىز دەپ وتىرعانىم – ارىپتەس ءىنى, 18 جىل «ەگەمەن قازاقستاندا» تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەگەن ازامات ەركىن قىدىر. ونىڭ ءوزىنىڭ ايتۋى بويىنشا 80-جىلداردىڭ باسىندا ول ستاجەر ستۋدەنت, مەن گازەت قىزمەتكەرى «لەنينشىل جاستىڭ» دالىزىندە كەزدەسىپ, سالەمدەسىپ ءجۇرىپپىز. ءيا, بۇل قازمۋ-دىڭ 3-4-كۋرسىندا وقيتىن جۋرفاك قىز-جىگىتتەرىنىڭ جاستار باسىلىمىنا توقسان سايىن توپتالىپ كەلىپ, وندىرىستىك تاجىريبەدەن تولاسسىز ءوتىپ-كەتىپ جاتاتىن كەزى-ءتىن. مىنە, سولاردىڭ قاتارىندا ەركىن دە بولعان ەكەن. اتاپ ايتقاندا رەداكتسياداعى جارىلقاپ بەيسەنباەۆ باسقاراتىن ادامگەرشىلىك جانە تاربيە بولىمىندە ۇيرەنۋشى شاكىرت مىندەتىن اتقارىپتى. ودان جوعارىدا اتالعان فاكۋلتەتتە ديپلوم قورعاۋ... ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرۋ... جولدامامەن شىمكەنتكە اتتانۋ... سونداعى وبلىستىق گازەتكە قىزمەتكە تۇرۋ...
قوعام • 01 تامىز, 2022
جەلىدە جەلوكپە جارناما كوپ: الدانىپ قالۋدان اباي بول!
ەلىمىزدە سوڭعى كەزدە قارجىلىق پيراميدالار تۋرالى جاڭالىقتاردى كوپ ەستىپ ءجۇرمىز. سوڭعىسى كوپشىلىككە تانىمال ۆاينەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن كەڭ جارنامالانىپ, كەيىن «پيراميدا» ەكەنى انىقتالعان سوڭ, يدەيانىڭ اۆتورى شەتەل اسىپ قۇتىلىپ, ەسەسىنە «شەلەك جالاعان» ۆاينەرلەر تۇتىلىپ, قاماۋعا الىنۋىمەن اياقتالدى.
ساياسات • 31 شىلدە, 2022
الەم كەلبەتىن وزگەرتكەن تاقتاتاس رەۆوليۋتسياسى
جاھاندىق گەوساياسات جانە ەكونوميكا سالاسىنىڭ تانىمال تۇلعاسى Daniel Yergin – ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ زەرتتەگەن عالىم-قالامگەر. اۆتوردىڭ The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power («جۇلدە: مۇناي, اقشا جانە بيلىك ءۇشىن كۇرەستىڭ دۇنيەجۇزىلىك تاريحى») اتتى العاشقى كىتابى جارىق كورگەن بويدا بەستسەللەرگە اينالىپ, الەمنىڭ 17 تىلىنە اۋدارىلعان. بۇل زاماناۋي تۋىدىسى ءۇشىن اۆتور پۋليتتسەر سىيلىعىنا يە بولعان-دى.
ونەر • 31 شىلدە, 2022
قازاقتىڭ رۋحاني الەمىندەگى شوقتىعى بيىك ونەر سالاسى – كۇي تۋرالى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن از دەۋگە دە, كوپ دەۋگە دە بولماس. قازاق ونەرتانۋىنىڭ اتاسى, بەلگىلى اكادەميك – احمەت قۋان ۇلى جۇبانوۆتىڭ «قۇرمانعازى», «داۋلەتكەرەي», «عاسىرلار پەرنەسى», «زامانا بۇلبۇلدارى» سەكىلدى شىعارمالارىنان باستاپ, بۇگىنگى سۇبەلى تۋىندى اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆتىڭ «قازاقتىڭ كۇي ونەرى» اتتى كۇيلەر جيناعىنا دەيىنگى ارالىقتا تالاي ەڭبەكتەردىڭ جارىق كورگەنى راس. الايدا ءار زەرتتەۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. ءبىر كىتاپتا تاريحي شولۋ باسىم بولسا, بىرەۋىندە ومىرباياندىق دەرەكتەر مولىراق, ەندى ءبىر اۆتور تاقىرىپتىق تالداۋ جاعىنا ءمان بەرگەن. مۇنىڭ ءبارىن ىزدەنىستىڭ ناتيجەسى دەپ قاراعان ءجون. ۇلتتىق ونەرتانۋ عىلىمى وسىلاي بىرتە-بىرتە جۇيەگە تۇسەدى. بابالارىمىزدىڭ اسىل مۇراسىن دارىپتەۋ, جاڭا تۇرعىدا زەرتتەۋ – بۇگىنگى تاڭداعى كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلەلەردىڭ ءبىرى.
ساياسات • 29 شىلدە, 2022
پارلامەنت دەپۋتاتتارى حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ ايماقتارىن ارالاپ ءجۇر. تومەندە ءبىر توپ سەناتوردىڭ كەزدەسۋلەرى تۋرالى اقپاراتتاردى ۇسىنىپ وتىرمىز, دەپ حابارلادى سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
مەديتسينا • 29 شىلدە, 2022
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەردىڭ جەتەكشى الەمدىك ءوندىرۋشىسى «نوۆو نورديسك قازاقستان» جشس اراسىندا الەۋمەتتىك ءمانى بار ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋلاردى ەمدەۋدەگى ارىپتەستىك ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتالعان ءىس-شاراعا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات پەن «نوۆو-نورديسك قازاقستان» جشس باس مەنەدجەرى الي بەنگي قاتىستى.
ەكونوميكا • 28 شىلدە, 2022
ترانزيتتىك تاسىمال – تابىس كوزى
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ترانزيتتىك جۇكتەر ءۇشىن «جاسىل ءدالىز» قۇرۋ ماسەلەسىن قاراۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
ونەر • 28 شىلدە, 2022
ساعىنعاندا اندەرىن تىڭداپ, قۇلاق قۇرىشىن قاندىرامىز. ادامنىڭ جانىن بەسىككە بولەگەندەي تەربەتەتىن ءان دەگەن الەمنىڭ تىلسىمىنا بالا كەزىنەن باتقان كەڭەس دۇيسەكەەۆ وسى ونەردىڭ شىڭىنا شىققان بىرەگەي تۇلعا بولدى. ونىڭ ەسىمىن بىلمەيتىن, ءانىن شىرقامايتىن قازاق جوق. كەڭەس دۇيسەكەەۆ «دومبىرا تۋرالى باللادا», «ويلان, بالام», «سالەم ساعان, تۋعان ەل», «وكىنبە سەن» سەكىلدى العاشقى اندەرىمەن-اق قالىڭ ەلدىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.
رۋحانيات • 28 شىلدە, 2022
ازاعاڭ ءوزىنىڭ قالباتاۋىنا قانىنا بىتكەن قاراپايىمدىلىعىنان دا سان ەسە كىشىرەيىپ, الاسارىپ, اڭعالدانىپ, سابيشە ارسالاڭداپ كەلىپ كەتۋشى ەدى-اۋ. بۇل جولى ءوزى جوق, سانداعان كوزى – وقىرماندارى بار ەدى. الماتىدان ادەيى كەلىپ اتا-بابا رۋحىنا تاعزىم ەتىپ, اس بەرىپ قۇران حاتىم ءتۇسىرتۋ قامىن كۇيتتەگەن ۇلى جاننۇر, كەلىنى عاليا باستاعان ۇرپاقتارىنىڭ – نەمەرەلەرى مەن شوبەرەلەرىنىڭ بۇل تاعزىم عۇرپىنا سۇيسىنگەن جەرگىلىكتى باسشىلار ءوز تاراپتارىنان جوپپەلدەمەدە ويلاستىرىلعان جەدەعابىل ىلكىمدى ءىس-شارالارىمەن جەلپىنتىپ اكەتە قويعانىنا قالايشا سۇيسىنبەسسىڭ. مۇنداي ىڭكارلىك سەزىم وزدەرىنىڭ تۋما تالانتىنا كورسەتىلگەن قوشەمەت, ىقىلاس ەكەندىگى سەزىلىپ, ءدۇيىم جۇرتتىڭ قولداۋ, قولپاشتاۋىنا ۇلاسىپ كەتە بارعانى قانداي جاراستى ەدى, اۋىل بىرلىگىنىڭ ايشىقتى بەرەكەسى ەدى.
رۋحانيات • 28 شىلدە, 2022
«ناما» جانرىن زەردەلەۋگە جول اشقان ادەبيەتتانۋشى
قازاق ادەبيەتىن داۋىرلەۋ, ونىڭ ىشىندە كونە جازبالاردى زەرتتەۋ ءىسى ءبىر عاسىرعا سوزىلعان ۇزاق كەزەڭدى باسىنان وتكەرگەنى بەلگىلى. بۇل كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ قىرىن قاراۋىنىڭ cالدارىنان ارشىلماعان كومبە ءتارىزدى, كوپشىلىك عالىمدار بارا قويماعان تىڭ تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولدى. وتكەن عاسىردىڭ 60-70-جىلدارىنا قاراي عانا قازاق ادەبيەتىنىڭ ەرتە كەزەڭدەرىن زەرتتەۋ جانە جۇيەلەۋ ماسەلەسى بىرتىندەپ قولعا الىنا باستادى. اتالعان سالادا, دالىرەگى ەجەلگى جازبا ەسكەرتكىشتەرىن, باسقا دا كونە جادىگەرلەردى زەرتتەۋدە ن.ساۋرانباەۆ, ع.اي̆داروۆ, ءى.كەڭەسباەۆ, ە.جانپەي̆ىسوۆ, ءا.قۇرىشجانوۆ, ءا.يباتوۆ, م.تومانوۆ, ج.بەكتۇروۆ, م.بالاقاەۆ, س.امانجولوۆ, ر.سىزدىقوۆا, ب.ابىلقاسىموۆ, م.يساەۆ سىندى كوپتەگەن ءتىلشى-عالىم ۇلكەن ۇلەس قوستى. سونىمەن قاتار قازاق ادەبيەتتانۋىندا م.اۋەزوۆ, س.مۇقانوۆ, ءا.قوڭىراتباەۆ, ءا.مارعۇلان, ب.كەنجەباەۆتار كونە مۇرالاردى العاش زەرتتەگەن عالىمدار بولدى. سول ۇلىلاردىڭ ءىزىن جالعاپ, تام تۇمداپ ايتىلا باستاعان تاقىرىپ توڭىرەگىندە ۋاقىتتىڭ قيىندىعى مەن كۇردەلى كەدەرگىلەرگە قاراماستان, التىن وردا تۇسىنداعى ادەبيەتتى زەرتتەگەن عالىمداردىڭ ءبىرى – الما مۇتالىپقىزى قىراۋباەۆا ەدى.
