«قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى وتە زور. تاسىمالداۋدىڭ نەگىزگى ءتۇرى – تەمىر جولدار بولىپ وتىر. جۇك پويىزدارىنىڭ جۇك اينالىمىنداعى ۇلەسى 90%-دان اسادى. ءترانزيتتىڭ نەگىزگى باعىتى قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتىنا تيەسىلى», دەگەن پرەزيدەنت كەيدە ترانزيتتىك پويىزدار تەكسەرۋدەن ءوتۋ ءۇشىن وتە ۇزاق ۋاقىتقا, ءتىپتى 10 كۇنگە دەيىن توقتاپ قالاتىنىن, وسى رەتتە قاتاڭ كەدەندىك باقىلاۋ قاجەتىن, پروتسەستەردى جەدەلدەتۋ ءۇشىن زاماناۋي ءتيىمدى تاسىلدەردى پايدالانۋ كەرەگىن اتاپ وتكەن-ءدى.
بيىل ەلىمىزدە تەمىر جول ارقىلى جۇك تاسىمالى كولەمىن 420 ملن تونناعا, ترانزيتتىك تاسىمالدى 24,5 ملن تونناعا, ال كونتەينەردەگى جۇك ءترانزيتىن 1,1 ملن جفە-گە (جيىرمافۋتتىق ەكۆيۆالەنت) جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. جالپى, ەلدىڭ ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرلەرى» ۇلتتىق جوباسىندا ايقىندالعان. سوعان سايكەس 2025 جىلعا دەيىن قازاقستاندا ترانزيتتىك تاسىمال كولەمىن 30 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتتا تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىن سالۋ, جىلجىمالى قۇرامدى جاڭارتۋ, جۇكتەردى كونتەينەرلەندىرۋ, بالاما باعىتتار مەن حالىقارالىق دالىزدەردى دامىتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا.
سونىڭ بىرىنە تەمىر جول كولىگى سالاسىندا «تار» جەرلەردىڭ وتكىزۋ الەۋەتىن ارتتىرۋعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى اتاپ وتەر ەدىك. وسى باعىتتا 2025 جىلعا دەيىن ءۇش نەگىزگى جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ءبىرىنشىسى, دوستىق – مويىنتى. بۇل جوبا ىسكە اسقان كەزدە قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى ترانزيتتىك تاسىمال كولەمى, ۋچاسكەنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 5 ەسەگە دەيىن ۇلعايىپ, تاسىمال جىلدامدىعى تاۋلىگىنە 1 500 شاقىرىمدى قۇرايدى دەپ كۇتىلۋدە. ەكىنشىسى, داربازا – ماقتاارال جوباسى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ترانزيتتىك قاشىقتىقتى قىسقارتىپ, قولدانىستاعى وتكىزۋ پۋنكتى ارقىلى وزبەكستانعا شىعۋدى قامتاماسىز ەتپەك. ال الدىڭعى ەكەۋىنەن كەم ەمەس كەلەسى ماڭىزدى جوبا الماتى ستانساسىنىڭ اينالما تەمىر جول جەلىسىنە قاتىستى بولىپ وتىر. بۇل جوبا الماتى تورابىنا تۇسەتىن جۇكتەمەنى 30%-عا ازايتىپ, جۇكتەردى جەتكىزۋ ۋاقىتىن 24 ساعاتقا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلەسى ءبىر ءىس-شارا جىلجىمالى قۇرامدى جاڭارتۋعا باعىتتالعان. بۇل باعىتتا ءبىراز جاعىمدى وزگەرىستىڭ بولاتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ماسەلەن, وتاندىق ۆاگون جاساۋدى قولداۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە شىعارىلاتىن ۆاگونداردى ساتىپ الۋعا نەسيە بەرگەندە, ۆاگون وپەراتورلارى ءۇشىن سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە 3 500 فيتينگىلىك پلاتفورما جانە 2 مىڭنان استام جۇك ۆاگونى ساتىپ الىنعان. سونداي-اق بيىل «قتج» ۇلتتىق كومپانياسى 1 500 جۇك ۆاگونىن ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى جۇك تاسىمالدارىن ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا وتاندىق ەلەكتروۆوزدار مەن تەپلوۆوزداردى ساتىپ العاندا سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ تۇرىندە قولداۋدى زاڭناما شەڭبەرىنە ەنگىزۋدى ۇسىندى.
قازىر الەم ەلدەرى جۇكتەردى كونتەينەرلەرمەن تاسىمالداۋعا قارقىندى تۇردە كوشىپ جاتىر. وسىعان وراي, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىمەن بىرلەسىپ تاسىمال نارىعىنا مۇقيات تالداۋ جۇرگىزىپ, ەكسپورتتىق جۇكتەردى كونتەينەرلەۋدىڭ بولجامدى كولەمىن جانە كونتەينەرلەرگە قاجەتتىلىگىن ايقىنداعان. باستاپقى كەزەڭدە 2 ملن توننا جۇكتى كونتەينەرلەندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قىتايمەن شەكاراداعى كارانتيندىك شەكتەۋلەرگە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ نەگىزگى كاسىپورىندارى, ارسەلور ميتتال, ERG, قازمىرىش, قازحروم, قازمينەرالس جانە YDD ءوز جۇكتەرىن كونتەينەرلەۋگە قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن. ەكسپورتتى تاسىمالداۋ ءۇشىن «قازاقستان تەمىر جولى», يستكومترانس جانە Fesco كولىك كومپانيالارى جەتكىلىكتى كونتەينەرلىك پاركىن قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا. سەريالىق ءوندىرىستى 2022 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا جۇزەگە اسىرىپ, جىلىنا 10 مىڭ كونتەينەرگە دەيىن ءوندىرۋ جوسپارلانعان. ماسەلەن, «قازاقستان ينجينيرينگ», KLMZ «مەيكەر», SMP Group جانە FESCO وتاندىق زاۋىتتار بازاسىندا 20 جانە 40 فۋتتىق كونتەينەرلەر, سونداي-اق رۋلوندى بولات پەن كەن جۇكتەرىنە ارنالعان كونتەينەرلەر ءوندىرىسىن جولعا قويۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. وسى رەتتە «ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى» وتاندىق كونتەينەرلەردى وندىرۋشىلەر مەن ساتىپ الۋشىلار ءۇشىن جەڭىلدىكپەن كرەديت بەرۋ تەتىگىن ىسكە قوسپاق.
جالپى, 22 ملن توننا ەكسپورتتىق جۇكتى كونتەينەرلەرگە قايتا باعدارلاۋ كوزدەلىپ وتىرعان كورىنەدى. بۇل قوسىمشا 117 مىڭعا جۋىق كونتەينەردى قاجەت ەتپەك. ال وتاندىق ءوندىرىستى جولعا قويۋ كونتەينەرلەردىڭ جەتكىلىكتى پاركىن قالىپتاستىرۋعا, تاسىمالداردى كونتەينەرلەۋ ۇلەسىن 30%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
قازىرگى باسەكەگە تولى نارىق زامانىندا ەلىمىزدىڭ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ەكسپورتتىق جانە ترانزيتتىك جۇكتەردى تاسىمالداۋ ءۇشىن بالامالى باعدارلار مەن دالىزدەردى پىسىقتاپ, جۇكتەردى جەتكىزۋدىڭ لوگيستيكالىق تىزبەكتەرىنىڭ بۇزىلۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن جەدەل شارالار قابىلداعان. بۇل تۋرالى ۆەدومستۆو باسشىسى قايىربەك وسكەنباەۆ ءمالىم ەتكەن بولاتىن.
«ەكسپورتتىق جۇكتەر لاتۆيا پورتتارىنا, ياعني ليەپايا, ريگا, ۆەنتسپيلس جانە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىنا باعىتتالادى. كولىك-لوگيستيكالىق كومپانياسىنا ۇقساس ترانسكاسپي باعدارى شەڭبەرىندە ازەربايجان, گرۋزيا جانە تۇركيا ەلدەرىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى», دەگەن ەدى ول.
ترانسكاسپي باعدارى بويىنشا جۇك تاسىمالىن دامىتۋ ماقساتىندا «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا «كونتەينەرلىك حاب» قۇرۋ جوسپارلانۋدا. وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن سينگاپۋرلىق PSA International كومپانياسىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلگەن. سونىمەن قاتار Maersk, MSC جانە Cosco Shipping سياقتى الەمدىك كونتەينەرلىك وپەراتورلارىنىڭ پاركىن تارتۋ كوزدەلۋدە. جەكە بيزنەستى تارتا وتىرىپ, ساۋدا فلوتىن
4 پاروممەن تولىقتىرۋ جوسپارلانۋدا. بيىل شامامەن 4 ملن توننا ەكسپورتتىق جۇكتى قايتا باعدارلاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, اقتاۋ جانە قۇرىق تەڭىز پورتتارى ارقىلى تاسىمال كولەمىن 10 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ مەجەلەنگەن.
تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىن جانە ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋ «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ءۇشىن دە كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلە. ويتكەنى, كومپانيانىڭ نەگىزگى كىرىسى وسى ترانزيتتىك تاسىمالدان تۇسەتىنى بەلگىلى. بىلتىر قازاقستان ارقىلى 1 ملن 066 مىڭ كونتەينەر تاسىمالدانعان. بۇل كورسەتكىش 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 4,3 ەسەگە كوپ. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ەسەبى بويىنشا, قىتاي/وڭتۇستىك شىعىس ازيا جانە ەۋروپا اراسىنداعى كونتەينەر اعىنىنىڭ 5-8%-ى قازاقستانعا تيەسىلى.
نەگىزگى ترانزيتتىك ءدالىز – قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتى. بۇل ارالىقتى قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ تەمىر جول اكىمشىلىكتەرىنەن قۇرىلعان وتلك ەرا بىرلەسكەن كاسىپورنى جۇزەگە اسىرادى. قتج Middle ءدالىزىن دامىتۋ ءۇشىن ازەربايجان مەن گرۋزيانىڭ تەمىر جول اكىمشىلىكتەرىمەن دە ءدال وسىنداي بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلگەن.
بىلتىر جۇك اينالىمى 239,3 ملرد ت/كم جەتتى. بۇل تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ال ترانزيت 39,6 ملرد ت/كم نەمەسە 21 ملن توننانى قۇرادى. ترانزيت وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 2%-عا كوبەيدى. جالپى تابىس 120,6 ملرد تەڭگەگە جەتتى. بۇل الدىڭعى جىلى تۇسكەن پايدامەن سالىستىرعاندا 7,4 ەسە كوپ.
سۇلۋگۇل باكەسوۆا,
جۋرناليست
