تەڭگە • 09 قاراشا, 2023
تەڭگە مەن دەنگي توركىندەس تەرميندەر مە؟
ءبىز باسقا تىلدەن ءبىراز ءسوز الدىق. ارينە, الەمدىك دەڭگەيدەگى تاۋار نەمەسە ءونىمدى ءوزىمىز كوپ شىعارماعاننان كەيىن امالسىز وزىق ەلدەردىڭ بىزگە بەرگەن تەرمينىن پايدالانامىز نەمەسە كورشى ورىس ءتىلى قابىلداعان ءسوزدى قولدانىسقا كىرگىزەمىز. ال بۇدان بۇرىنىراق زاماندا كورشى تىلدەرگە كوبىرەك ءسوز بەرەتىن ەدىك, ويتكەنى ولاردى كوبىنە ءوزىمىز وندىرگەن بولاتىنبىز. ماسەلەن, دەنگي (تەڭگە), توۆار (تابار ءسوزى بۇرىن «ۇساق مال» ماع.), شاتەر (شاتىر), ۋتيۋك, كيرپيچ, ستاكان, سۋندۋك, بۋلات, كولپاك, كارانداش, شتانى ء(ىش تون), مالاحاي, ۋريۋك (ورىك), كۋراگا (قۇرعاق), يزيۋم ء(جۇزىم), كۋمىس, كۋرت, يوگۋرت (ۇيىت), سەرگي (سىرعا), جەمچۋگ ء(ىنجۋ), باشماك, شاشلىك, چەبۋرەك (شي بورەك), كاباچوك (اسقاباق) ت.ب. ەندى قازىرگى كەزدە كەيبىر تاعام اتاۋلارى مەن ۇلتتىق دۇنيەتانىمعا بايلانىستى سوزدەر عانا بولماسا, كورشى تىلدەرگە لەكسيكالىق جاعىنان اسەر ەتىپ جاتقانىمىز شامالى.
قۇقىق • 08 قاراشا, 2023
تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق تۇعىرناماسىنىڭ قالىپتاسۋىنا, دامۋىنا ۇلەس قوسقان ازاماتتار از ەمەس. ولاردىڭ ءبىرازى ورتامىزدا ءجۇر. ولار ەلىمىزدى قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ايانباي ەڭبەك ەتتى. اسىرەسە سوت, قۇقىق قورعاۋ جانە زاڭ سالالارىندا تۇپكىلىكتى رەفورمالاردىڭ قالىپتاسۋىنا سەبەپكەر بولدى. سولاردىڭ ءبىرى – وڭالسىن جۇمابەكوۆ.
تانىم • 08 قاراشا, 2023
2023 جىلدىڭ 10-25 قىركۇيەگى ارالىعىندا ساۋد ارابياسىنىڭ استاناسى ەر-رياد قالاسىندا يۋنەسكو-نىڭ 45-وتىرىسى ءوتتى. وندا الەمنىڭ ءبىراز ەلىندەگى مادەني-رۋحاني مۇرالاردى يۋنەسكو-نىڭ تىزىمىنە الىپ, قورعاۋ ماسەلەسى قارالعان. الىپ التاي, وڭتۇستىك ءسىبىر, سولتۇستىك-باتىس موڭعوليا جەرىندە ەجەلگى سكيفتەردىڭ (سكۋز) مادەني مۇراسى عىلىمي ادەبيەتتەردە «بۇعىتاس» دەپ اتالسا, بايىرعى تۇركى جازبا دەرەكتەردە «سىنتاس» دەپ اتالعان. وسى مۇرالاردىڭ 80%-ى موڭعوليا جەرىندە. موڭعول بيلىگى اتالعان مۇرالاردى يۋنەسكو-نىڭ تىزىمىنە ەنگىزىپ, قورعاۋىنا الۋ ماسەلەسى وسى جيىندا قاراستىرىلدى. سىنتاستار (بۇعىتاس) يۋنەسكو-نىڭ قورعاۋىنا الىنىپ, قىتايدىڭ ۇلى قورعانىمەن, ءۇندىستاننىڭ ءتاج-ماحالىمەن تەڭ, الەمدىك ءبىرىنشى دارەجەلى تاريحي مۇرا دەپ باعالاندى. بۇل مۇرانىڭ ساقتاۋشىسى موڭعول مەملەكەتى بولعانىمەن, مۇرانىڭ تۇپكى يەسى – ونى جاساپ قالدىرۋشىلار تۇركىلەر. بەلگىلى تۇركىتانۋشى عالىم ەجەلگى سكيفتەردەن قالعان وسى قۇندىلىق تۋرالى ءسوز ەتەدى.
تۇلعا • 08 قاراشا, 2023
اللا تاعالا حالقىن جارىلقايىن دەسە, كەلەشەكتە ۇلت قامىن جەيتىن ەكى ۇلىن ءبىر-بىرىنە تىرەك, سۇيەۋ, جاناشىر ەتىپ جاراتاتىن بولسا كەرەك. قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى تۇلعالارىنا اينالعان كەرەكۋ ءوڭىرىنىڭ تۋمالارى, اقىن قاليجان بەكقوجين مەن قابدىكارىم ىدىرىسوۆ تۋرالى وسىلاي تولعانۋعا بولادى. قالەكەڭ اعا بولىپ جىر ايدىنىندا كۇركىرەپ تۇرعان تۇسىندا سوڭىنان ەرگەن بالاڭ تالاپكەر قابدىكارىم ءىنىسىن قولتىقتان سۇيەگەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. ءتىپتى عۇمىر بويى پوەزياداعى اياق الىسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, جاناشىرلىق تانىتقانىنا تەك سۇيسىنۋگە بولادى. بيىل قاليجان بەكقوجيننىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە 110 جىل تولسا, ق.ىدىرىسوۆتىڭ تۋعانىنا – 95 جىل. سوندىقتان ءبىراز ۋاقىتتان بەرى كوكەيدە جۇرگەن, ادامگەرشىلىكتى التىن ارقاۋ ەتكەن وسىناۋ دۇنيەنى اق قاعازعا توگىلتىپ ۇسىنار كەز جەتكەندەي.
ساراپتاما • 08 قاراشا, 2023
جەر شارىنداعى وزگەرىپ جاتقان كليمات, ياعني جاھاندىق جىلۋ, تابيعي ەكوجۇيەنىڭ بۇزىلۋى, وزون قاباتىنىڭ جۇقارۋى, اتموسفەرانىڭ, الەمدىك مۇحيتتىڭ لاستانۋى, قوقىستىڭ كوبەيۋى – قازىر الەمدەگى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن وزەكتى تاقىرىپتار. بۇل ماسەلەلەر بويىنشا ءتۇرلى زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ, ەسەپتەر جازىلدى. سولاردىڭ ءبىرى – قولدانۋشىلارعا كاسىبي باعىتتا پايدالى بولا الاتىن «LinkedIn» كومپانياسى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ.
تەڭگە • 08 قاراشا, 2023
قازاقستان ۇلتتىق بانكى 1992 جىلدىڭ 27 تامىزى كۇنى تەڭگە كۋپيۋراسىنىڭ ۇلگىلەرىن بەكىتتى. وندا ۇلى تۇلعالاردىڭ پورترەتتەرى بار-تىن. ەرتەسىنە قازاق ۆاليۋتاسىنىڭ ديزاينىن جاساعان تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, مەڭدىباي الين, اعىمسالى دۇزەلحانوۆ, قايروللا عابجالەلوۆتەر انگلياعا اتتاندى. تەڭگە ۇلىبريتانيادا باسىلىپ شىقتى. 1993 جىلدىڭ 12 قاراشاسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ۇلتتىق ۆاليۋتا ەنگىزۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى.
اۋىل • 08 قاراشا, 2023
ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى شالعاي اۋىلدارداعى وقۋشىلاردى تاسىمالداۋعا مەملەكەت بيۋدجەتىنەن 488 سۋ جاڭا مەكتەپ اۆتوبۋستارى بەرىلدى.
پىكىر • 08 قاراشا, 2023
تمۇ ءسامميتى – تۇركى ءداۋىرىنىڭ جاڭعىرۋى
ەلوردامىزدا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ (تمۇ) استانا ءسامميتى وتكەنى بەلگىلى. ءىس-شاراعا ۇيىمعا مۇشە ەلدەر مەن باقىلاۋشى مەملەكەتتەردىڭ پرەزيدەنتتەرى جانە ۇكىمەت باسشىلارى قاتىسىپ, ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويدى. تۇراقسىزدىق كەزەڭدە ۇيىمداستىرىلعان ىرگەلى جيىن قازاقستانعا دا, تۇركى الەمىنە دە زور ماڭىزعا يە.
قوعام • 07 قاراشا, 2023
ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا «قارتى بار ءۇيدىڭ قازىناسى بار» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. بىراق كۇردەلى قوعامدا ءبارى تاپ-تۇيناقتاي, جۇيەلى بولا دا بەرمەيدى. ونىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار. بۇگىنگى اڭگىمەمىز تاعدىر سىنىنان سۇرىنبەي كەلە جاتقان 66 جىلدىق ۇستازدىق, عالىمدىق ءوتىلى بار جولمۇحان تۇرىكپەن ۇلى تۋرالى.
قارجى • 07 قاراشا, 2023
ەل اقشاسى اينالىمعا ەنگەندە...
ۇلتتىق ۆاليۋتا – كەز كەلگەن تاۋەلسىز ەلدىڭ ءتول نىشانى. اڭساپ كۇتكەن ازاتتىقتىڭ ارنايى اتريبۋتتارىنىڭ ءبىرى. بۇل – ەگەمەن ەلدىڭ ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ونى باسقارۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى. كەز كەلگەن ەلدىڭ شەجىرەسى ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ تاريحىنا تىكەلەي بايلانىستى بولىپ كەلەدى. تالاي مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتا تاريحى عاسىرلار بويى قالىپتاسقانى دا بەلگىلى. وعان سارعايعان تاريح پاراقتارى كۋاگەر. ال ەندى ءتول تەڭگەمىزدىڭ تاريحى تۋرالى از-كەم ءسوز الساق.
