Egemen Qazaqstan
13964 ماتەريال تابىلدى

الەم • 28 قازان، 2020

اركتيكانىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەدى

«Egemen Qazaqstan» باسىلىمى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن الەمدەگى ماڭىزدى دا وزەكتى تاقىرىپتار جونىندە بىرەگەي كونتەنت دايىندايتىن Project Syndicate جوباسى ماقالالارىن جاريالاۋدى جالعاستىرادى. وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان ەكى ماقالا دا قازىرگى تاڭدا وزەكتى ەكەنى ءسوزسىز. بۇعان دەيىنگى نومىرىمىزدە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ماريو مولينانىڭ بۇكىل الەمگە ءتونىپ تۇرعان قاتەر – جاھاندىق جىلىنۋ تۋرالى ماقالاسىن جاريالاعان ەدىك. وندا اۆتور اركتيكانىڭ ەرۋىن جەر-جاھاننىڭ ءدال توبەسىندە تۇرعان «بومباعا» تەڭەپ، سولتۇستىك پوليۋستەگى ءار مۇزدىق ەرىگەن سايىن «بومبانىڭ» جارىلاتىن ۋاقىتى جاقىنداپ كەلە جاتقانداي اسەر قالدىرادى دەپ وي تۇيىندەگەن ەدى. م.مولينانىڭ ماقالاسىنىڭ جالعاسى ىسپەتتى بۇگىن اركتيكا ماسەلەسىنە قاتىستى ەكىنشى ماقالانى ۇسىنىپ وتىرمىز. شۆەتسيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان كارل بيلدت ءوز ماقالاسىندا اركتيكا مۇزىنىڭ ەرۋى ايماقتاعى احۋالدى كۇردەلەندىرە تۇسەتىنى تۋرالى وي قوزعايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ماڭگىلىك مۇز جابىنىنىڭ جويىلۋىمەن مۇنداعى مول رەسۋرستارعا تالاس باستالۋى ابدەن مۇمكىن. بىرىنشىدەن، اركتيكانىڭ استىندا قازبا-بايلىق كوپ. قازىرگى تاڭدا بۇل وڭىرگە اركتيكا كەڭەسىنە مۇشە 8 مەملەكەت يەلىك ەتسە، كەلەشەكتە سولتۇستىك پوليۋسكە قىزىعاتىندار سانى ارتپاسا، كەمىمەيدى. ك.ءبيلدتتىڭ پايىمداۋىنشا، ەكىنشى ماسەلە – اركتيكا ارقىلى وتەتىن تەڭىز جولىنىڭ قىسقالىعى دا ماڭىزعا يە. بۇل دا كەلەشەكتە داۋعا اينالۋى مۇمكىن.  

رۋحانيات • 28 قازان، 2020

حاكىم تۇلعاسى – حالىق جۇرەگىندە

جۋىردا اقپارات جانە قو­عامدىق دامۋ مينيسترلىگى جانە ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جاس اقىن­­­دار اراسىندا وتكەن رەس­­­پۋب­لي­كالىق ءمۇشاي­را­نىڭ قو­رىتىندىسى بەل­گىلى بولدى.

قوعام • 27 قازان، 2020

ايىنا 400 مىڭ دانا بەتپەردە تىگەدى

پاندەميا كەزىندە تاپتىرماس زاتتاردىڭ ءبىرى قورعانىش قۇرالدارى بولدى. الماتى وبلىسىندا اتالعان جابدىقتاردى شىعاراتىن تسەح جۇمىس ىستەيدى. كاسىپورىن اتاۋى – «تەحنو اۆيا گرۋپ» جشس. ءساۋىر ايىندا وبلىس ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىنان اشىلعان ەدى. ەندى ورىستەرى كەڭەيىپ، تەكەلى قالاسىنان ورىن تەۋىپ وتىر.

مەديتسينا • 27 قازان، 2020

باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەككە ارنالادى

2020 جىلعى 27-28 قازان ارالىعىندا قاراعاندى قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «Primary Health Care» ۇلتتىق قاۋىمداستىعى «قاراعاندى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى» كەاق-پەن بىرلەسىپ، ددۇ مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك كورسەتۋ بويىنشا ەۋروپالىق ورتالىعىنىڭ قاتىسۋىمەن مساك جونىندەگى الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ 42 جىلدىعىنا، اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ 90 جاسقا تولۋىنا جانە قاراعاندى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان «COVID-19 – مساك ءۇشىن ۇلكەن ساباق» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزەدى.

پىكىر • 27 قازان، 2020

ماقسات – حالىق سەنىمىن اقتاۋ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ «پوليتسيانىڭ حالىق ساناسىنداعى وبرازى – ول مەملەكەتتىڭ كۇشتىك قۇرالى» دەگەن ويدان ارىلىپ، شىن مانىندە حالىققا شىنايى قىزمەت كورسەتەتىن، سەرۆيستىك مودەلگە كوشە وتىرىپ، ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ورگانعا اينالۋى قاجەت دەگەن تاپسىرماسىنا سايكەس، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى باسشىلىعى 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ كەيبىر قۇرىلىمدارىن زامان تالابىنا ساي قايتا قۇرۋ ءىس-شارالارىن جۇيەلەندىرۋ جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتتى.

رۋحانيات • 27 قازان، 2020

ءوز ەلىڭدەي ەل بولماس

قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوستاردىڭ تاريحىنا كوز جۇگىرتسەڭىز، ءارتۇرلى تاعدىرلار مەن ءومىر يىرىمدەرىن كورەسىڭ. ماسەلەن، وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارىنىڭ سوڭى مەن الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا كسرو-نىڭ ءار تۇكپىرىنەن جاستاردى ەلىمىزدەگى تىڭ يگەرۋ جۇمىسىنا تارتقان بولاتىن. قاسيەتتى قازاق جەرىنە كەلگەن ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تامىرىن تەرەڭگە جايدى. ولاردىڭ ۇرپاقتارى بۇگىندە بىرلىگى مەن تاتۋلىعى جاراسقان ەلىمىزگە تاستاي باتىپ، سۋداي ءسىڭدى. ۇلتتىق ۇلان قا­تا­رىندا دا مۇنداي ازاماتتار بارشىلىق. ەلىنە ادال قىز­مەت اتقارۋدا. اعا لەيتەنانت ياروسلاۆ انيكاەۆ – سولاردىڭ ءبىرى.

تاريح • 27 قازان، 2020

مۇرات موڭكە ۇلى مۇراسى: توپونيميكالىق دەرەكتەر

ۇلت ادەبيەتىنىڭ التىن عاسىرىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان ۇلى سۋرەتكەر مۇحتار اۋەزوۆ: ء«بىزدىڭ قازاق جەر اتى، تاۋ اتىن ءاماندا سول ورتانىڭ سىر-سيپاتىنا قاراي قويا بىلگەن جۇرت. قايدا، قانداي ءبىر ولكەگە بارساڭ دا، جەر، سۋ، جاپان تۇزدە كەزدەسكەن كىشكەنە بۇلاق اتىنىڭ وزىندە قانشاما ءمان-ماعىنا، شەشىلمەگەن قۇپيا سىر جاتادى»، دەگەن ەدى. زار زامان اقىندارىنىڭ كوشىن باستاعان مۇرات موڭكە ۇلىنىڭ شىعارمالارىنداعى جەر-سۋ اتتارىنىڭ ءتۇپ توركىنىنە ۇڭىلە قاراپ، ءبىر ساۋلەلى دۇنيەنى اڭعارعانداي بولدىم. 

تانىم • 27 قازان، 2020

جوشى ۇلىسى

(جالعاسى. باسى 204-نومىردە) باتۋ باستاعان اسكەر وكا وزەنىنىڭ بويىمەن كولومناعا بەتتەدى. ءۆلاديمير­دىڭ ۇلى كنياز يۋري ۆسەۆولودوۆيچتىڭ ۇلى ۆسەۆولود باستاپ كەلگەن قولى ريا­زان قوسىندارىنىڭ قالعان-قۇتقان سى­لەم­دەرىمەن كولومنانى قورعاماق بول­عان ارەكەتىنەن ەشتەڭە ونبەدى. ريازان كنيازى رومان يگورەۆيچ ءولىپ، ۆسەۆولود شاعىن قوسىنىمەن ۆلاديميرگە قاشىپ قۇتىلدى. سودان كەيىن موڭعول قولى، دجۋۆەينيدىڭ ايتۋىنشا «م.ك.س.» دەگەن قالاعا بەتتەدى، ورىس عالىمدارى «م.ك.س.»-ءتىڭ ماسكەۋ ەكەنىنە كۇمان كەل­تىرمەيدى. ول ۆلاديمير كنيازدىگىنە با­عىنىشتى جاڭادان سالىنعان قالا بول­عانمەن، حالقى وتە كوپ ەدى. دجۋۆەيني: «حالقى قۇمىرسقاداي، بولماسا شەگىرت­كەدەي قاپتاعان قالا ەدى، اينالاسى ساز بالشىق جانە نۋ ورمان، ورمانىنىڭ قالىڭدىعى سونشالىق – جىلان جىلجىپ وتە الماستاي ەدى. موڭعول پاتشازادالارى قالانى جان-جاعىنان قورشاپ، اعاشتاردى وتاپ شاۋىپ، قاتارىنان ءۇش-ءتورت اربا وتەتىندەي عىپ جول سالىپ، سول جولمەن تاس اتاتىن قارۋلارىن سۇيرەپ اكەلدى. بىرنەشە كۇننەن كەيىن قالانىڭ ءوزى جوق، اتى عانا قالدى. حانزادالار قولعا ءتۇسىپ تۇتقىن بولعانداردىڭ وڭ قۇلاعىن كەسۋگە جارلىق شىعاردى. 270 مىڭ ادامنىڭ قۇلاعى كەسىلدى»، دەپ حي­كايالايدى (اتا-مالىك دجۋۆايني. تاريح-ي دجاحانگۋشاي // يستوريا كازاحستانا ۆ پەرسيدسكيح يستوچ­نيكاح. ت.IV. ا-تى، 2006. 59-59 بب.). را­شيد-اد-ءديننىڭ مالىم­دەۋىنشە: ماس­كەۋدى «بەس كۇندە جەرمەن جەكسەن ەتتى».

تاريح • 27 قازان، 2020

قازاننان كەلىپ، قازى اتانعان (ىشكى وردا حاندارى تۋرالى كىتاپشا جازعان سابىر حاممادوۆ تۋرالى بىلەمىز بە؟)

1906 جىلى قازان قالاسىنداعى كاريموۆتەر باسپاسىنان شاعاتاي تىلىندە س.حاممادوۆتىڭ «ىشكى وردا قازاق حاندارى تۋرالى» اتتى كىتاپشاسى جارىق كورگەن. اتالعان كىتاپ بۇل كۇندەرى رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىنىڭ قورىندا ساقتاۋلى تۇر. ال ونىڭ اۆتورى سابىر حاممادوۆ دەگەن كىم ەدى؟ بۇرىن بۇل ازامات تۋرالى نەگە ەستىلمەدى؟

قوعام • 27 قازان، 2020

جاتاقحانالار تەكسەرىستەن ءوتىپ جاتىر

بيىل جاسوتاندىق بەلسەندىلەر اقپان ايىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىنداعى 270-تەن استام جوعارى وقۋ ورنى مەن 375 كوللەدجدىن جاتاقحانالارىن تەكسەرۋدى باستاعان-دى.