پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميتتە «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىن ۇسىنۋى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قولداۋ تاپتى. ونى شەتەلدىك ساراپشىلار دا قۋاتتاپ وتىر.
بۇل رەتتە ءبىز بەلگيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ميتچەل پەتەرمانستى سوزگە تارتىپ, مانيفەست تۋرالى پىكىرىن بىلگەن ەدىك.
– ەلشى مىرزا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىنىڭ ءرولىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– مەن قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ, سونىڭ ىشىندە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى, جالپى بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالايمىن. سوندىقتان دا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريا ەتكەن مانيفەست جالپىنىڭ نازارىنا لايىق جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتار تاراپىنان جان-جاقتى قاراستىرىلۋى ءتيىس قۇجات دەپ ەسەپتەيمىن.
بەلگيانىڭ دا قازاقستان سياقتى يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ ماقساتىن ۇستانعان ەل ەكەنىنە سەندىرگىم كەلەدى. ارينە, بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ۇدەرىسىندە يادرونى باقىلاۋ ارقىلى بىرتىندەپ قىسقارتۋعا مۇمكىن بولارىن ايتا كەتسەم دەيمىن. ەكى ەل دە يادرولىق قارۋدى قولدانۋ سالدارىنان تۋىندايتىن گۋمانيتارلىق اپاتقا الاڭدايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قازاقستان ليدەر-ەلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە يادرولىق قارۋسىزدانۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالىپ كەلەدى.
يادرولىق قارۋدى جويۋ ادامزاتتىڭ ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى كۇمانسىز. سوندىقتان دا بەلگيا قاشاندا ءتيىمدى قارۋسىزدانۋعا باعىتتالعان ناقتى ۇسىنىستار جاعىندا. بۇل ورايدا ءبىز يادرولىق قارۋى بار بارلىق مەملەكەتتەردى وزدەرىنىڭ يادرولىق ارسەنالدارى كولەمىن ازايتۋعا, ساياسي قاۋىپسىزدىك پەن اسكەري دوكترينالارىنداعى يادرولىق قارۋدىڭ ءرولىن كەمىتۋگە, سونداي-اق, يادرولىق قارۋ جۇيەسىنىڭ جەدەل ازىرلىگىن تومەندەتۋگە شاقىرامىز.
يادرولىق قارۋى بار بارلىق ەلدەر ءوز ارسەنالدارى جونىندەگى اشىقتىقتى ارتتىرۋى قاجەت. سوندىقتان دا ءبىز قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ ءجونىندەگى باستامالارىن قوش كورەمىز. ونىڭ ۇستىنە, يادروسىز ايماق مارتەبەسىن العان, يادرولىق قارۋدان باس تارتقان ەل رەتىندەگى قازاقستاننىڭ ەرەكشە جاعدايى وعان يادرولىق قارۋسىزدانۋ پايداسىنا ءۇن قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. يادرولىق سىناقتاردى وتكىزۋگە تىيىم سالۋدى ءمىندەتتەۋ ۇسىنىسى دا ۇلكەن قۇرمەتكە لايىق. وكىنىشتىسى سول, سەمەي جەرىندەگى يادرولىق سىناقتاردان قازاقستان كوپ زارداپ شەكتى. سىناقتاردان كەيىن اراعا وتىز جىل سالسا دا جاعدايدى جاقسى دەۋدەن اۋلاقپىن.
– ارينە, ءبىز دە ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزبەن كەلىسە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ وسى باعىتتاعى باستامالارى قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن بىلگىمىز كەلەدى.
– تاۋەلسىز ەل بولعاننان كەيىن قازاقستان حالىقارالىق ءارىپتەستەرىمەن قاتىناستاردىڭ ۇدەمەلى دامۋى ساياساتىن تاڭداپ الدى. ونىڭ سىرتقى ساياساتى ارقاشان بەيبىتشىلىك پەن ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن. قازاقستاننىڭ وسىنداي كەلىسىمدى ساياسات جۇرگىزۋى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان دۇرىس قابىلدانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ 25 جىل بويى حالىقارالىق ساحنادا كونسترۋكتيۆتى ءرول اتقارۋعا تىرىسۋى, وسى ەلگە الەمدىك ساحناداعى ىنتىماقتاستىق پەن بەيبىتشىلىكتى قورعاۋدا جاڭاشىل ۇسىنىستاردى العا جىلجىتۋعا قوماقتى ءمۇمكىندىكتەر بەرىپ كەلەدى.
– قارۋسىزدانۋ باعىتىندا جاعداي قالاي قالىپتاسىپ وتىر دەي الاسىز؟
– بەلگيا قارۋ-جاراقتى تاراتپاۋ جونىندەگى شارت يادرولىق قارۋسىزدانۋ ماسەلەسىنىڭ ىرگەتاسى بولىپ قالا بەرەتىندىگىنە سەنىم ارتادى. شارت وتكەن كەزەڭدە ءبىزدىڭ ىسىمىزگە جاراسا, بولاشاقتا دا كادەمىزگە جارايدى دەگەن ويدامىن. ول الەمدى يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرىلىمدالعان قۇرال بولىپ تابىلادى. ەڭ باستىسى, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت امبەباپ ءارى بارشا مۇشە-مەملەكەتتەر ۇستاناتىن قۇجات بولۋى ءتيىس.
يادرولىق قارۋسىزدانۋعا تولىقتاي قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءالى دە تالاي جۇمىستار اتقارىلۋى كەرەك, ايتسە دە ءبىز قۋانارلىقتاي كەيبىر ناتيجەلەر دە جوق ەمەس, مىسالى, يران مەن «التىلىق» (اقش, فرانتسيا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, قىتاي جانە رەسەي) اراسىنداعى يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى ءجونىندەگى كەلىسىمگە كەلۋى.
– ءبىز دە وسىنداي بەيبىت كەلىسىمدەر كوپ بولا بەرسىن دەگەن نيەتپەن اڭگىمەڭىزگە راحمەت ايتامىز.
اڭگىمەلەسكەن
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميتتە «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىن ۇسىنۋى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قولداۋ تاپتى. ونى شەتەلدىك ساراپشىلار دا قۋاتتاپ وتىر.
بۇل رەتتە ءبىز بەلگيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ميتچەل پەتەرمانستى سوزگە تارتىپ, مانيفەست تۋرالى پىكىرىن بىلگەن ەدىك.
– ەلشى مىرزا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىنىڭ ءرولىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– مەن قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ, سونىڭ ىشىندە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى, جالپى بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالايمىن. سوندىقتان دا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريا ەتكەن مانيفەست جالپىنىڭ نازارىنا لايىق جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتار تاراپىنان جان-جاقتى قاراستىرىلۋى ءتيىس قۇجات دەپ ەسەپتەيمىن.
بەلگيانىڭ دا قازاقستان سياقتى يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ ماقساتىن ۇستانعان ەل ەكەنىنە سەندىرگىم كەلەدى. ارينە, بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ۇدەرىسىندە يادرونى باقىلاۋ ارقىلى بىرتىندەپ قىسقارتۋعا مۇمكىن بولارىن ايتا كەتسەم دەيمىن. ەكى ەل دە يادرولىق قارۋدى قولدانۋ سالدارىنان تۋىندايتىن گۋمانيتارلىق اپاتقا الاڭدايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قازاقستان ليدەر-ەلدەردىڭ ءبىرى رەتىندە يادرولىق قارۋسىزدانۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالىپ كەلەدى.
يادرولىق قارۋدى جويۋ ادامزاتتىڭ ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى كۇمانسىز. سوندىقتان دا بەلگيا قاشاندا ءتيىمدى قارۋسىزدانۋعا باعىتتالعان ناقتى ۇسىنىستار جاعىندا. بۇل ورايدا ءبىز يادرولىق قارۋى بار بارلىق مەملەكەتتەردى وزدەرىنىڭ يادرولىق ارسەنالدارى كولەمىن ازايتۋعا, ساياسي قاۋىپسىزدىك پەن اسكەري دوكترينالارىنداعى يادرولىق قارۋدىڭ ءرولىن كەمىتۋگە, سونداي-اق, يادرولىق قارۋ جۇيەسىنىڭ جەدەل ازىرلىگىن تومەندەتۋگە شاقىرامىز.
يادرولىق قارۋى بار بارلىق ەلدەر ءوز ارسەنالدارى جونىندەگى اشىقتىقتى ارتتىرۋى قاجەت. سوندىقتان دا ءبىز قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ ءجونىندەگى باستامالارىن قوش كورەمىز. ونىڭ ۇستىنە, يادروسىز ايماق مارتەبەسىن العان, يادرولىق قارۋدان باس تارتقان ەل رەتىندەگى قازاقستاننىڭ ەرەكشە جاعدايى وعان يادرولىق قارۋسىزدانۋ پايداسىنا ءۇن قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. يادرولىق سىناقتاردى وتكىزۋگە تىيىم سالۋدى ءمىندەتتەۋ ۇسىنىسى دا ۇلكەن قۇرمەتكە لايىق. وكىنىشتىسى سول, سەمەي جەرىندەگى يادرولىق سىناقتاردان قازاقستان كوپ زارداپ شەكتى. سىناقتاردان كەيىن اراعا وتىز جىل سالسا دا جاعدايدى جاقسى دەۋدەن اۋلاقپىن.
– ارينە, ءبىز دە ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزبەن كەلىسە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ وسى باعىتتاعى باستامالارى قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن بىلگىمىز كەلەدى.
– تاۋەلسىز ەل بولعاننان كەيىن قازاقستان حالىقارالىق ءارىپتەستەرىمەن قاتىناستاردىڭ ۇدەمەلى دامۋى ساياساتىن تاڭداپ الدى. ونىڭ سىرتقى ساياساتى ارقاشان بەيبىتشىلىك پەن ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن. قازاقستاننىڭ وسىنداي كەلىسىمدى ساياسات جۇرگىزۋى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان دۇرىس قابىلدانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ 25 جىل بويى حالىقارالىق ساحنادا كونسترۋكتيۆتى ءرول اتقارۋعا تىرىسۋى, وسى ەلگە الەمدىك ساحناداعى ىنتىماقتاستىق پەن بەيبىتشىلىكتى قورعاۋدا جاڭاشىل ۇسىنىستاردى العا جىلجىتۋعا قوماقتى ءمۇمكىندىكتەر بەرىپ كەلەدى.
– قارۋسىزدانۋ باعىتىندا جاعداي قالاي قالىپتاسىپ وتىر دەي الاسىز؟
– بەلگيا قارۋ-جاراقتى تاراتپاۋ جونىندەگى شارت يادرولىق قارۋسىزدانۋ ماسەلەسىنىڭ ىرگەتاسى بولىپ قالا بەرەتىندىگىنە سەنىم ارتادى. شارت وتكەن كەزەڭدە ءبىزدىڭ ىسىمىزگە جاراسا, بولاشاقتا دا كادەمىزگە جارايدى دەگەن ويدامىن. ول الەمدى يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرىلىمدالعان قۇرال بولىپ تابىلادى. ەڭ باستىسى, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت امبەباپ ءارى بارشا مۇشە-مەملەكەتتەر ۇستاناتىن قۇجات بولۋى ءتيىس.
يادرولىق قارۋسىزدانۋعا تولىقتاي قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءالى دە تالاي جۇمىستار اتقارىلۋى كەرەك, ايتسە دە ءبىز قۋانارلىقتاي كەيبىر ناتيجەلەر دە جوق ەمەس, مىسالى, يران مەن «التىلىق» (اقش, فرانتسيا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, قىتاي جانە رەسەي) اراسىنداعى يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى ءجونىندەگى كەلىسىمگە كەلۋى.
– ءبىز دە وسىنداي بەيبىت كەلىسىمدەر كوپ بولا بەرسىن دەگەن نيەتپەن اڭگىمەڭىزگە راحمەت ايتامىز.
اڭگىمەلەسكەن
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
جاڭبىر,نايزاعاي,قاتتى جەل: ەرتەڭ اۋا رايى كۇرت وزگەرەدى
اۋا رايى • كەشە
ەمدەۋ مەن ءدارى-دارمەك تولەمدەرىنە جاڭا تالاپ ەنگىزىلەدى
مەديتسينا • كەشە
مۋزىكا مۇعالىمدەرى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتالدى
مادەنيەت • كەشە
شىمكەنتتە مادەنيەت جانە ونەر ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلادى
ايماقتار • كەشە
ەلىمىزدە 103 سۋارۋ كانالى اۆتوماتتاندىرىلادى
شارۋاشىلىق • كەشە
شىمكەنتتە كورتەج جاساعان جۇرگىزۋشىلەر جازاعا تارتىلدى
ايماقتار • كەشە
«AMANAT» پارتياسى جاڭا جوبانى ىسكە قوستى
پارتيا • كەشە
جاس عالىمدار پرەزيدەنت تابىستاعان پاتەرلەرگە قونىستاندى
پرەزيدەنت • كەشە
الماتى زووباعىندا قونجىقتارعا ات قويۋ ناۋقانى باستالدى
تابيعات • كەشە
استانا اۋەجايىندا رەيستەر كەستەسى ۋاقىتشا وزگەرەدى
ەلوردا • كەشە
استانادا قۇرىلىس كرانىنىڭ كابيناسى ورتەندى
وقيعا • كەشە
