الىپ شاھار العا قاراي ادىمدايدى

الماتىدا قالا اكىمى باۋىرجان بايبەك قالانىڭ ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جونىندە حالىق الدىندا ەسەپ بەردى. ازاتتىقتىڭ التىن بەسىگى اتانىپ, وتاندىق ەكونوميكانىڭ ۇيىتقىسى ءارى لوكوموتيۆى, ەلىمىزدىڭ رۋحاني ورداسى, ەل ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ, سپورت پەن كاسىپكەرلىكتىڭ ورتالىعى بولعان الماتى قالاسىنىڭ كەلەشەگى مەن دامۋى تەك الماتىلىقتار ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەندىگىن ايتىپ وتكەن قالا اكىمى باۋىر­جان بايبەك الىپ مەگاپوليستىڭ ەل دامۋىنا قوسىپ وتىرعان ۇلەسى تۋرالى كەڭىنەن باياندادى. ءوزىنىڭ العاشقى ەسەپتىك بايانداماسىندا اكىم وتكەن 2015 جىلدىڭ بارشا ادامزاتقا وڭاي سوقپاعاندىعىن, بىراق الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ قالا دامۋىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشۋعا تۇرتكى بولعاندىعىن ايتتى. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ تەرىس اسەرىنە قاراماستان, قالا 2015 جىل­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءوزىنىڭ دامۋ قارقىنىن ساقتاپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وڭ كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن بارلىق سالىقتىق جانە سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەردىڭ 27 پايىزىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قالا ەل قازىناسىنا 1,36 تريل­ليون تەڭگە قارجى اۋداردى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, 10 پايىزعا ارتىق. بۇگىندە الماتى ەلى­مىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ بەستەن ءبىر بولىگىن بەرەدى. جالپى, وڭىرلىك ءونىمىنىڭ مولشەرى العاش رەت 8,9 تريلليون تەڭگەگە جەتىپ, 3 پايىزعا ارتتى. سوڭعى 5 جىلدا قالا بيۋدجەتى 1,5 ەسەگە ءوسىپ, 486 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى, دەدى ب.بايبەك. قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ال­ماتى 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جانە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ, قالا مەن ەل دامۋىن جاڭا جانە بارىنشا زاماناۋي فورماتقا كوشىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىردەن-ءبىر قارىشتاپ دامۋشى شاھار بوپ قالا بەرەدى. بۇگىنگى تاڭدا الماتى ەل بويىنشا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 5/1 بولىگىن, ەل بيۋدجەتىنە ءتۇسىپ وتىرعان بارلىق ءتۇسىمنىڭ 26,3 پايى­­زىن, شاعىن جانە ورتا كاسىپ يەلەرى شىعارعان ونىمدەردىڭ 24,7 پايىزىن, ءونىمدى جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ 15 پايىزىن, ەلىمىز بويىنشا نەسيەلىك پورتفەلدىڭ 66,3 پايى­زىن, كوتەرمە تاۋار اينالىمىنىڭ 27,5 پايىزىن, سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 17,2 پايىزىن, تۇرعىزىلاتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ 15,4 پايىزىن, سونداي-اق, ەل اۋماعى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى كولەمىنىڭ 9,7 پايىزىن قۇراپ وتىر. قالادا ونەركاسىپ ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 646,3 ميللياردقا, بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 1 754,0 ميلليارد تەڭگەگە, كوتەرمە تاۋار اينالىمى 7782,1 ميلليارد تەڭگەگە, ال بايلا­نىس قىزمەتىنەن تۇسەتىن كىرىس كولەمى 398,0 ميلليارد تەڭگەگە كوتەرىلگەن. مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتكە كىرىس كىرگىزۋ كورسەتكىشى بويىنشا الماتى تاعى دا الدا كەلەدى. الماتىدا بيىلعى جىلى 26 قالالىق مۋنيتسيپالدىق كاسىپورىن جەكەشەلەندىرۋگە شىعارىلادى. ءبىز الدىمەن شاعىن كاسىپورىنداردى شىعارامىز. قالا تۇرعىندارى بۇل شارانىڭ وڭ ءناتي­­جەسىن كورۋى قاجەت. سودان كەيىن بارىپ, ءىرى كاسىپورىنداردى دا ساتىلىمعا شىعارا باستايمىز. بۇگىنگى تاڭدا ال­ماتىدا زاڭداستىرىلعان اكتيۆتەردىڭ كولەمى رەسپۋبليكالىق كولەمنىڭ 60 پايىزىن قۇرايدى. ال بۇل, بيۋدجەتكە 1 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە سالىقتىڭ تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى. ياعني, زاڭداستىرۋ ارقاسىندا الماتىدا قالالىق بيۋدجەتكە 1 ميلليارد تەڭگە قوسىمشا قارجى كەلىپ ءتۇستى, دەدى قالا باسشىسى. الماتىدا 2016 جىلى الەۋمەتتىك سالادا 25 بالاباقشا, 4 مەكتەپ جانە ءبىر ەمحانا سالىناتىن بولادى. بۇعان 34,5 ميلليارد تەڭگە بولىنبەك. سونىمەن قاتار, قالا باسشىسى 2015 جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى دامىعاندى­عىن اتاپ ءوتتى. الماتىدا «نۇرلى جول» ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, جاڭا شاعىن اۋداندار سالىنىپ, قالانىڭ باتىس جاعىنا قوسىلعان جاڭا ايماقتار اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى. 2015 جى­لى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى 3,2 پايىزعا ءوستى. ءبىر جىل ىشىندە 1 373,7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ياعني 3 مىڭعا جۋىق پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. قولجەتىمدى باسپانا كولەمى 1,4 ەسەگە كوبەيدى. الداعى ۋاقىتتا تاعى 4 مىڭعا جۋىق پاتەر سالىنادى, دەدى ب.بايبەك. قالادا بالاباقشا ماسەلەسىنىڭ ءالى كۇنگە كۇن تارتىبىندە تۇرعانىن بايانداي كەلە, اكىم مۇنى الماتى قالاسى مەن قالا ماڭىنا وزگە وڭىرلەردەن كوپتەپ قونىس اۋدارۋشىلار لەگىنىڭ تولاستاماۋى­مەن ءتۇسىندىردى. سوندىقتان دا, بۇل ماسەلە ەشقاشاندا 100 پايىز شەشىمىن تاپپايتىنىن تۇسىندىرە وتىرىپ, قالا بيلىگى بالاباقشا باعاسىن تومەندەتۋ مەن جەكەمەنشىك ۇيلەردەن شاعىن بالا­باقشالار اشۋدى, كەي وتباسىلار وسىنداي كاسىپپەن اينالىسۋدى قولعا الۋ ءۇردىسىنىڭ جولعا قويىلا باستاعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, اكىم مەملەكەت-جەكە­مەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا ال­ماتىدا باسقا دا اۋقىمدى جوبالار قولعا الىناتىندىعىن جەتكىزدى. 2016 جىلى جالپى سوماسى 37,6 ميلليارد تەڭگەگە 16 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. وسى جوبالار ارقىلى 4300 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار, قالا باسشىسى ال­­­­­ماتىدا قالا تۇرعىندارىنىڭ تابىسى 3 پايىزعا وسكەندىگىن جەتكىزدى. جۇمىسسىزدىق 0,2 پايىزعا قىسقارعان. 2015 جىلى قالادا جاڭادان 29 000 جۇمىس ورنى اشىلىپ, قالا اكىمدىگىنىڭ جۇرگىزگەن دۇرىس ساياساتى بارىسىندا 260 000-نان استام جۇمىس ورنى ساقتالىپ قالعان, ياعني قالادا تۇراقتىلىق بار. سونىمەن قاتار, وتكەن جىلى 1 ميلليارد تەڭگەگە 4 300 جۇمىسشى الدىندا جالاقى بويىنشا قارىزدار وتەلگەن. الماتى قالاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس قارقىندى تۇردە دامىپ جات­قاندىعىن جەتكىزگەن قالا باسشىسى بىرقاتار كورسەتكىشتەرگە دە توقتالىپ ءوتتى. 2015 جىلى جۇمىس ىستەيتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 4,7 پايىزعا ءوسىپ, 185 185 بىرلىكتى قۇرادى. بۇل سالادا بۇگىنگى تاڭدا 584,6 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. بۇل قالا حالقىنىڭ 66 پايىزىن قۇرايدى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ماسەلە­لەرى وڭتايلى شەشىلۋى مۇقيات قا­دا­عالاناتىنىن ەسكەرتكەن باۋىرجان بايبەك بارلىق اۋدان باسشىلارىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى.  قانات ەسكەندىر, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.