سۋرەتتى تۇسىرگەن – جۇماباي مۇسابەك
جاڭارعان جاعالاۋ, زاماناۋي جۇيە
كول جاعاسىندا تولقىنمەن ارپالىسقان جاعالاۋدى قورعايتىن ارنايى بەكىتۋ بوگەتتەرى تۇرعىزىلدى. كەيىنگى جىلدارى قىس مەزگىلىندەگى ءىرى مۇز ماسسالارى مەن قاتتى جەلدەن كوتەرىلگەن تولقىندار جاعالاۋدى شايىپ, دەمالىس ورىندارىنا قاۋىپ توندىرگەن. وسىعان بايلانىستى وبلىس اكىمدىگى الاكول جاعالاۋىنىڭ 13 كم اۋماعىن قامتيتىن اۋقىمدى قورعانىس جوباسىن قولعا الدى. كوكتۇما اۋىلىندا 960 مەتر, اقشي اۋىلىندا 200 مەتر اۋماقتا جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
– جاعالاۋدى نىعايتۋ بوگەتىنىڭ قۇرىلىسى بىلتىر باستالدى, بيىل جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر. قازىر قوسىمشا ادام كۇشى مەن تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. جۇمىسشىلار سانىن 150-گە, تەحنيكا سانىن 300-گە جەتكىزدىك. بۇل – جەلدى كۇندەرى كول تولقىنى ەكپىنىنىڭ جاعالاۋدى شايىپ كەتۋىن بولدىرماۋ تۇرعىسىندا قولعا الىنعان جوبا, – دەيدى قۇرىلىس ۋچاسكەسىنىڭ باستىعى ارمان جۇنىسقاليەۆ.
الاكولدىڭ باستى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولعان كارىز, اعىن سۋ جۇيەسى دە كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. اقشي اۋىلىندا 69 كم كارىز جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالدى. اقشي مەن كوكتۇما اۋىلدارىنان شىعاتىن اعىن سۋلاردى قابىلداپ, تازالاپ, تەحنيكالىق ماقساتتا قايتا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاماناۋي تازارتۋ قوندىرعىلارى سالىنىپ جاتىر. قۋاتى تاۋلىگىنە 6500 تەكشە مەتر بولاتىن نىسان بيىل قازان ايىنا دەيىن تولىق ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قوسىلادى.
– قۇرىلىس جۇمىستارى 2025 جىلى مامىر ايىندا باستالدى. قازىر جۇمىستىڭ 30 پايىزى اياقتالدى. وسى جەردە اقشي مەن كوكتۇما اۋىلدارىنان شىققان كارىز قالدىقتارى تازارتىلادى. جۇمىستى ساپالى ءارى ۋاقتىلى اياقتاۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايمىز, – دەيدى قۇرىلىس ۋچاسكەسىنىڭ باستىعى سامات ىبىراي.
شومىلۋ ماۋسىمى قارساڭىندا كول جاعالاۋىنا قوسىمشا 100 قوقىس كونتەينەرى, 40 كيىم اۋىستىراتىن ورىن, 40 بيودارەتحانا, 40 قۇتقارۋ مۇناراسى, 13 شاقىرىم بۋي جەلىلەرى, 8 پيرس ورناتىلدى.
– بىلتىر الاكولدىڭ جاعالاۋىنداعى بەسكول مەن اقشي اۋىلدارى اراسىندا 57 كم ەلەكتر جەلىسى مەن 2 قوسالقى ستانسانىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. اقشي اۋىلىندا كارىز جۇيەسىن سالۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. 2024 جىلى ءبىرىنشى كەزەڭى جاسالىپ, كارىز قۇبىرلارى تولىق سالىنىپ ءبىتتى. قازىردە كول جاعالاۋىن بەكىتۋ بوگەتى قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلىپ, ەكىنشى كەزەڭى جونىندەگى جوبا مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءوتىپ جاتىر. ءجۇزۋ قۇرالدارىنىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, دەمالۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وبلىستا جالپى سۋ پايدالانۋدىڭ قاعيدالارى بەكىتىلدى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى ب.يساباەۆ.
اينالانىڭ اجارى – تازالىعى
بۇگىندە الاكول جاعالاۋىندا كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم جاڭارىپ, تازالىق جۇمىستارى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. الاكول اۋداندىق اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جاعالاۋدى تۇراقتى كۇتىپ ۇستاۋ ماقساتىندا ارنايى «الاكول تازالىق» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى قۇرىلىپ, ونىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى 21 بىرلىك ارنايى تەحنيكامەن تولىقتىرىلعان. ەندى كول جاعالاۋىنداعى قوقىستى شىعارۋ, قوعامدىق اۋماقتاردى تازالاۋ, جاعاجايلاردى كۇتىپ ۇستاۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىلادى. اۋدان اكىمى الماس ساپارعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كول جاعالاۋىنىڭ كەلبەتى جىلدان-جىلعا جاڭارىپ كەلەدى.
– الاكولگە كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى ارتىپ وتىرعاندىقتان, جاعالاۋداعى قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن دا ۇنەمى جاقسارتىپ كەلەمىز. بيىل «الاكول تازالىق» مەكەمەسى قۇرىلىپ, تازالىق جۇمىستارى ءبىر جۇيەگە ءتۇستى. ەڭ باستىسى, كول جاعالاۋى جىل سايىن جاڭارىپ, دەمالۋشىلارعا قولايلى ءارى قاۋىپسىز ايماققا اينالىپ كەلەدى, – دەيدى اۋدان اكىمى.
ايتا كەتەرلىگى, الاكولگە جەتۋ دە بۇرىنعىدان الدەقايدا جەڭىلدەدى. جالپى ۇزىندىعى 488 كم بولاتىن «تالدىقورعان – ءۇشارال», ء«ۇشارال – دوستىق» اۆتوموبيل جولدارى قايتا جاڭعىرتىلىپ, كولىك قاتىناسى ەداۋىر جاقساردى. ءۇشارال اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى جوندەلىپ, ءىرى اۋە كەمەلەرىن قابىلداۋعا مۇمكىندىك جاسالدى. قازىر اۋەجايدى قايتا جاڭارتۋ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. وتكەن جىلى اۋەجايدان 18 مىڭ ادام ۇشقان. سونىمەن قاتار استانا, الماتى, وسكەمەن, سەمەي, پاۆلودار, قىزىلوردا قالالارىنان الاكول باعىتىنا 12 پويىز قاتىنايدى. 2023 جىلدان بەرى «استانا – دوستىق» باعىتىندا «تالگو» پويىزى جۇرەدى.
– تەمىرجول قاتىناسى دا كەڭەيىپ كەلەدى. بيىل الاكول باعىتىندا 12 تەمىرجول مارشرۋتى جۇزەگە اسىرىلادى. اقشي ستانساسى ارقىلى 6 باعىتتا تۇراقتى پويىزدار قاتىنايدى. بىلتىر تاۋلىگىنە 500-800 جولاۋشىنى قابىلدادىق. بيىل مەيماندار سانى ارتسا دا, ۆاگون جەتكىلىكتى. قاجەت بولسا جاڭا باعىت اشۋعا مۇمكىندىك بار, – دەيدى اقشي ۆوكزالىنىڭ ديرەكتورى جانار ىبىرايحانوۆا.
بۇگىندە الاكول جاعاسىندا 277 تۋريستىك نىسان جۇمىس ىستەيدى. تەك 2025 جىلدىڭ وزىندە 17 جاڭا تۋريستىك نىسان پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل – ءوڭىر ءتۋريزمىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن دالەلى.
قاۋىپسىزدىك – باستى نازاردا
قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان ەمەس. اقشي اۋىلىنداعى قۇتقارۋ بولىمشەسىندە 13 قۇتقارۋشى مەن 11 موتورلى قايىق تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك اتقارادى. جازدىڭ اپتاپ كۇنىندە كولگە اعىلاتىن جۇرتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن قۇتقارۋ مۇنارالارى كوبەيتىلدى.
كول جاعالاۋىنداعى قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ تۇرعىسىندا بيىل جازعى ماۋسىمدا جالپى 50 پوليتسيا قىزمەتكەرى جۇمىلدىرىلىپ, تاۋلىك بويى پاترۋلدىك قىزمەت اتقارادى. ونىڭ ىشىندە اقشي اۋىلىندا 40 پوليتسيا قىزمەتكەرى جۇمىس ىستەسە, كوكتۇما اۋىلىندا 2 مامان جاياۋ پاترۋل, اۆتوپاترۋل, درون ارقىلى باقىلاۋ جۇرگىزەدى. اقشي اۋىلدىق ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتىندە قوسىمشا 8 قىزمەتكەر رەزەرۆتە بولادى. سونىمەن قاتار جاعالاۋ بويىنا ورناتىلعان 39 بەينەباقىلاۋ كامەراسى ارقىلى قاۋىپسىزدىك باقىلاۋى كۇشەيتىلگەن. كامەرالاردان تۇسەتىن بەينەجازبالار وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءموبيلدى بايلانىس كەشەنىنە, قاجەت جاعدايدا جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا تىكەلەي جولدانادى. بۇل دەمالۋشىلار قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا دايىندىق كۇشەيتىلگەن. اقشي, كوكتۇما اۋىلدارىنداعى دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار جازعى ماۋسىمدا تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتەدى. بۇل – تۋريستەر كوپ شوعىرلاناتىن ايماقتا جەدەل مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى قادام, – دەيدى اۋدان اكىمى.
جەتىسۋ وبلىسى قۇرىلعالى بەرى تۋريزم سالاسىنا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلىپ كەلەدى. كەيىنگى جىلدارى ءتۋريزمدى دامىتۋعا بولىنگەن قارجى وبلىستىڭ دامۋ بيۋدجەتىنىڭ شامامەن 30 پايىزىن قۇرادى. قارجى ينفراقۇرىلىمدىق جول, ەلەكتر جەلىسى, ت.ب. ماڭىزدى جوبالارعا باعىتتالدى. بىلتىرعى جىل قورىتىندىسىندا تۋريستىك نىسانداردىڭ سانى 18 پايىزعا ءوستى. تۋريستەر سانى 11 پايىزعا كوبەيىپ, جەتىسۋعا كەلۋشىلەر قاتارى 2 ملن-عا جەتتى. الىس-جاقىن شەتەلدەن كەلەتىن قوناقتاردىڭ سانى 60 پايىزعا ارتتى.
وبلىس اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, 2022–2025 جىلدارى وڭىردە جالپى 60 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسقان. 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان جوسپارعا سايكەس, تاعى 21 ينۆەستيتسيالىق جوبا قولعا الىنادى. بۇل باستامالار الاكول جاعالاۋىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى زاماناۋي تۋريستىك ورتالىققا اينالدىرا تۇسپەك.
جەتىسۋ وبلىسى
