زىليحا جانبولاتقىزى تامشىباەۆا

وبلىس جۇرتشىلىعى ورنى تولماس قايعىعا دۋشار بولدى. ۇستىمىزدەگى جىلعى 12 قاراشادا سوتسياليستىك ەڭ­بەك ەرى, الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى زىليحا جانبولاتقىزى تامشىباەۆا 75-كە قاراعان شاعىندا ومىردەن ءوتتى. زىليحا تامشىباەۆا 1936 جىلى 5 قازاندا تا­ل­­دىقورعان وبلىسى, گۆارديا, قازىرگى كەربۇلاق اۋدانى, شانحاناي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1954 جىلى قوعالى ورتا مەكتەبىن, 1965 جىلى الماتى مالدا­رىگەرلىك ينستيتۋتىن زووتەحنيك ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردى. ەڭبەك جولىن قوعالى اۋىلىندا كىتاپحانا مەڭ­گەرۋشىسى بولىپ باستادى. 1955-1963 جىلدارى وسى وڭىردەگى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كولحوزدىڭ ساۋىنشىسى, بريگادير, تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. جاس كەزىنەن-اق ەڭبەك سۇيگىش­تىگىمەن, جوعارى جاۋاپ­كەر­شىلىگىمەن, ۇيىمداستىرۋ­شى­لىق قابىلەتىمەن كوزگە ءتۇستى. 1963-1969 جىلدارى گۆارديا اۋدانىنداعى شانحاناي اۋىلدىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى. 1969-1970 جىلدارى كيروۆ اۋداندىق حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسى اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. ال 1970 جىلى “ەڭبەكشى” كەڭشارى پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىلىعىنا سايلانىپ, 1971 جىلدان ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن وسى ۇجىمدى بىلىكتىلىكپەن باسقاردى. زىليحا تامشىباەۆا جەتەكشىلىك ەتكەن قىرىق جىلعا جۋىق جىلدىڭ ىشىندە “ەڭبەكشى” شارۋاشى­لى­عىنىڭ كەلبەتى ادام تانىماستاي وزگەردى. ەلدى مەكەننىڭ ينفراقۇرىلىمى, ءوندىرىس سالاسى جان-جاقتى دامىپ, ونىڭ داڭقى وبلىستان تىس وڭىرلەرگە دە تانىلدى. اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ءال-اۋقاتى كوتەرىلىپ, حالىقتىڭ ىنتى­ماعى ارتتى. زىليحا جانبولاتقىزىنىڭ اۋىل شارۋا­شى­لىعىنداعى وسىنداي ەرەن ەڭبەگى مەملەكەت تارا­پى­نان لايىقتى باعالاندى. 1981 جىلى ەلىمىزدىڭ ەڭ جو­عا­رى ناگراداسى – سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعى بەرىلدى. سونداي-اق ەكى مارتە لەنين وردەنىمەن, ەڭبەك قىزىل تۋ, “وكتيابر رەۆوليۋتسياسى”, “پاراسات”, “قۇرمەت” وردەندەرىمەن ماراپاتتالىپ, “قازاق سسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرى” قۇرمەتتى اتاعىنا يە بولدى. كەڭەس وداعى جانە قازاقستان كومپارتياسىنىڭ بىرنەشە سەزدەرىنە دەلەگات, رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنىڭ ءتورت مارتە دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. حالقىنا قىزمەت ەتۋدى باستى ۇستانىمى ەتكەن, ءوز ىسىنە شىنايى بەرىلگەن, ءبىر ءۇيدىڭ ەمەس, ءوڭىردىڭ انا­سى­نا اينالعان زىليحا جانبولاتقىزىنىڭ قازاسى جەتى­سۋ­­لىق­تار ءۇشىن اۋىر قايعى بولىپ وتىر. اياۋلى تۇل­عانىڭ ارداقتى بەينەسى ءاردايىم جادىمىزدا ساقتالادى. س.ۇمبەتوۆ, ا.باتالوۆ, ب.تاكەنوۆ, ت.دوسىمبەكوۆ, س.مۇقانوۆ, ا.مۇساحانوۆ, ە.نۇربەكوۆ, ا.سىدىق, ا.سەيىتوۆ, س.جىلقايداروۆ, ن.جانتىلەۋوۆ, م.وسەرباەۆ, ك.ايتجانوۆا, ت.اقشانوۆ, ە.دالباعاەۆ, ب.ەگىنباەۆ, ن.قىلىشباەۆ, ب.ساقاۋوۆا, ج.مولداسانوۆ. اۋىلدىڭ پاناسى, ءوڭىردىڭ اناسى تامشى عۇمىر ءۇزىلىپ ءتۇستى. كۇ­­رەڭ كۇزدە كۇڭىرەنە جەتكەن قا­رالى حابار كۇللى جەتىسۋ جۇرتشى­لى­عى­نىڭ جۇرەگىنە مۇڭ ۇيالاتتى. جاز­مىش­قا نە شارا. ءبىز كۇنى كە­شە عانا ارامىزدا ءجۇرىپ, اينالا­سى­نا كوپ عيبرات ۇيرەتكەن زى­ليحا اپامىزدان كوز جازىپ قالا بەردىك. ول قارشاداي قىز كەزىنەن قاي­ناعان ەڭبەككە بىلەك سىبانا ارا­لا­سىپ, قاتارداعى ساۋىنشىدان ىرگەلى كەڭشاردىڭ باسشىسى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن اۋىل شارۋاشى­لى­عىنىڭ ەرەسەن بىلگىرى, “دالا اكا­دە­ميگى” اتانعان نۇر­­مولدا الدا­بەر­گە­نوۆ­تىڭ ونەگەلى شاكىرتتە­رىنىڭ ءبىرى ەدى. اناسىنان جاستاي جەتىم قالعان زىليحا جانبولاتقىزى ءومىردىڭ بارلىق وتكەلەكتەرىنەن سۇ­رىن­بەي ءوتتى. بۇ­رىنعى گۆارديا اۋدانىن­دا­عى ش.ءۋا­ليحانوۆ اتىن­داعى ۇجىم­شار­دا 1954 جىلى وقۋ ءۇيىنىڭ مەڭ­­­گەرۋشىسى, 1955-1963 جىل­دارى تا­ۋ­ار­لى ءسۇت فەرماسىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى, 1970-1971 جىلدارى “ەڭ­­­بەكشى” كەڭ­شارى پار­تيا ۇيى­مى­­نىڭ حاتشىسى, ودان كەيىن وسى شا­رۋا­شىلىقتىڭ ديرەكتورى قىز­مەتىن ابىرويمەن اتقاردى. ول ءوزى قالىپ­تاستىرىپ, جان-جاقتى دامىت­قان شارۋا­شىلىعىندا ءومىرىنىڭ سوڭ­ىنا دەيىن, قىرىق جىلعا تاياۋ ۋاقىت جەمىستى جۇمىس ىستەپ, قازاق قىزىنا ءتان ال­عىر­لىعى مەن الىم­دىلىعىن تانىتا ءبىلدى. كوپتەگەن كادر­لار­دىڭ ءوسىپ قاناتتانۋىنا ەلەۋ­لى ىقپال ەتتى. اۋىلدىڭ الە­ۋ­­­مەت­تىك-ەكونومي­كا­لىق, مادەني تۇرعىدان العا با­سۋىنا ايتارلىقتاي قوماقتى ۇلەسىن قوستى. ادامدارمەن قويان-قولتىق ارالاسا, ءتىل تابىسا جۇمىس ىستەۋدەگى ۇلگىسىن اۋىلداس­تا­رى ءاردايىم ماقتانىش­پەن ايتىپ جۇرەتىن ەدى. جاسىنىڭ ۇلعايعانىن ايتىپ, شارۋاشىلىقتى وتكىزىپ بەرەيىن دەپ كەلگەنىندە: ء“سىز بىزگە ءالى دە كە­رەك­سىز, زىليحا اپاي, جۇمىسىڭىزدى جالعاستىرا بەرى­ڭىز. ءسىزدىڭ ونەگەڭىز بەن تاجىريبەڭىزدەن ءوتىپ, ۇيرەنگەن كەيىنگى لەك ەش ۇتىلماق ەمەس”, دەپ ارقالاندىرىپ شىعارىپ سالعانى­مىز كۇنى كەشە عانا سياقتى ەدى. ەندى, مىنە... زىليحا اپامىز دا ساعىنىشتىڭ ساعىمىنا شىم باتىپ, قايتقان قۇسپەن بىرگە قوش-قوش ايتىپ كەتە باردى. اللانىڭ جازۋىنا كىم قارسى تۇرعان. ەل داۋلەتىن ەسەلەي ءتۇسۋ ماق­ساتىمەن اۋىل شارۋا­شىلىعى سالا­سىنىڭ سان سالالى قىم-قۋىت تىر­شى­لىگىن تۇلەتكەن الىپتاردىڭ قاتا­رىندا وزىندىك ونەگەسىمەن ورنەكتى ءومىر سۇرگەن زىليحا تامشىباەۆا اپامىزدىڭ ءتالىمى بۇگىنگى ۇرپاققا ءاردايىم ونەگە. ول ىسكەر ۇيىمداس­تىرۋشى, قامقور باسشى, اسىل جار, ارداقتى انا بولا ءبىلدى. اينالاسىنا نۇر شۋاعىن توكتى. قازاق قىزىنىڭ قايسارلىعىن, قازاق ايەلىنىڭ زيالىلىعى مەن بەكزاتتىعىن اياۋلى انا رەتىندە ءتورت پەرزەنت ءوسىرىپ, نەمەرەلەرىنىڭ قىزىعىن كوردى. انا-اجەنىڭ تاماشا ۇلگىسى ەدى, اپامىز. “تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر”, دەيدى حالقىمىز. ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان كەربۇلاق اۋدانى شانحاناي اۋى­لىنىڭ, كوكسۋ اۋدانىنىڭ, بۇكىل الماتى وبلىسىنىڭ جۇرتشى­لىعى قازاقتىڭ زىليحاسى اتانعان جۇلدىزدى اپامىزدىڭ ارتىن ازا­لاۋ­دا. ارامىزدان اقتىق ساپا­رىنا 75 جاسقا قاراعان شاعىندا اتتانعان ارداعىمىز­دىڭ ەندى الدى جارىق بولسىن دەيمىز. ماعىنالى دا ءماندى عۇمىر كەشكەن وسىنداي قىزدا­رى­مىزدىڭ ەسىمى كەيىنگىلەرگە ۇلگى. جاتقان جەرىڭىز جايلى بولسىن, جان اپا! باقۇل بولىڭىز... سەرىك ۇمبەتوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى. رۋح (جەڭگەمدى جوقتاۋ) قازاق دەگەن ەلىمنىڭ اسىل تۋعان ارداعى, جۇلدىزىمداي تاڭداعى, ءجۇرۋشى ەدى جارقىراپ ايەل زاتىنىڭ زاڭعارى. كوركەيتەم دەپ اۋىلدى جاستىققا تيمەي جارعاعى ەڭبەكتەن ءبىر ءسات قالمادى. حالقىنا ۇل-قىز سىيلاعان جانىندا جۇرگەن جولداسىن جاماندىققا قيماعان. بايبىشە ەد ۇماي اناداي كوڭىلى بايتاق دالاداي, جەڭگە ورنىنا جەڭگە ەدى, اعا ورنىنا اعاداي. “كەلمەسكە ول دا كەتتى-اۋ!” – دەپ جاسىمدى توگىپ قينالام ءوزىڭدى جوقتاۋ – بۇل ءانىم جولداس بولىپ يمانىڭ, جۇماق بولعاي تۇراعىڭ. فاريزا وڭعارسىنوۆا, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. استانا. قوش بول, اپا!.. زىليحا تامشىباەۆا ومىردەن ءوتتى دەگەندە قابىرعام قايىستى. ۋاقىت-اي... قاتالسىڭ عوي. ايتپەسە قازاقتىڭ زىليحا اپامداي ءبىرتۋار قىزىن اجالعا قيامىز با؟ بۇرىن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن, قىلشىلداعان جاس كەزىمىزدە ول كىسىمەن الماتىداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ءىرى باسقوسۋلاردا, مەرەكەلىك جيىنداردا كەزدەسەتىنبىز. مىنبەرگە شىعىپ, قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى ايتقاندا, زال ءىشى سىلتىدەي تىناتىن. ونىڭ ءماندى سوزىنە, اۋىل شارۋا­شىلىعى ماسەلەلەرىن تەرەڭ بىلەتىندىگىنە سۇيسىن­بەي­تىن جان قالمايتىن. وتتى كوزدەرى اپانىڭ ىشكى قۋاتىن, جىگەرىن, ءتىپتى ەر-ازاماتتاردىڭ وزىندە سيرەك كەزدەسەتىن تىك, وتكىر مىنەزىن ايتىپ تۇراتىن. ال جاقىن سويلەسە قالعاندا ءوزىمنىڭ تۋعان اپامداي, ارقامنان قاعىپ, اينالىپ-تولعانىپ, ءۇي ءىشىمنىڭ, بالالارىمنىڭ اماندىعىن سۇراپ جاتاتىن. اتاعى الىسقا دۇركىرەپ كەتسە دە, ول ىلعي دا بيىك ادام­گەر­شىلىك تۇعىرىنان تومەندەگەن ەمەس, كىسىلىگى مول, بەكزات جان ەدى. زىليحا اپامنىڭ ءومىرى دە ءبىر داستان عوي. ول ەشقانداي سۇيەۋسىز, سۇيەمەلسىز, ءوزىنىڭ تازا ەڭبە­گى­مەن بيىك تۇعىرعا كوتەرىلدى. قازاق قىزىنىڭ قو­لى­نان قانداي ءىس كەلەتىندىگىن ايداي الەمگە دالەلدەپ بەردى. قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىن كوتەرۋگە, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن تۇزەۋگە اتسالىس­­­قان­­داردىڭ قاتارىندا زىليحا تامشى­باەۆانىڭ ورنى ەرەك­­­شە. قىرىق جىلعا جۋىق ءبىر شارۋاشىلىقتى باسقارۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ءوزىم دە عۇمىر بويى وسى سالادا جۇمىس ىستەگەننەن كەيىن ونىڭ قي­ىن­دىعىن جاقسى بىلەمىن. اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ وڭاي تىرلىك ەمەس جانە ول ەشقاشان تاۋسىلمايدى. زى­ليحا جانبولاتقىزى وسىنىڭ بارلىعىن جىك-جى­گىمەن شەشە ءبىلدى, جەتىسۋ وڭىرىندەگى ەڭ ارتتا قالعان شارۋا­شىلىقتى العا شىعارىپ, اۋىل ادامدارىنىڭ تۇرمىسىن كوتەردى. ءبىر اۋىلدىڭ اناسىنداي بولدى. وعان مەن وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن ول كىسىنىڭ جەتپىس جىلدىق مەرەيتويىنا بارعانىمدا دا كوزىم جەتتى. قازاق قى­زىنىڭ قالىپتاسقان وسىنداي دارا تۇلعاسىنا مەرەيىم ءوسىپ قايتقان ەدىم. سوڭعى رەتكى جۇزدەسۋىمىز دە ەسىمدە. وتكەن جىلى عوي ول. سوندا زىليحا اپاممەن استانادا اۋرۋ­حا­نا­دا كەزدەستىك. ەكى ءسوزىنىڭ بىرىندە ەلىمىزدىڭ تىنىش­تىعىن, بالالاردىڭ, جاستاردىڭ اماندىعىن تىلەپ وتىردى. جارىقتىق اۋىرىپ وتىرسا دا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ, اۋىلدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرىن دە ايتۋمەن بولدى. ونىڭ بويىنا سونىڭ بارلىعى دا جاراسىپ تۇردى. حالىق ءوزىنىڭ ءبىرتۋارلارىن ۇمىتپاق ەمەس. ەڭبەگىڭ ەلدىڭ ەسىندە جۇرەدى, ال ەسىمىڭ ۇرپاعىڭنىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتە بەرەرىنە سەنەمىن. باقىل بول, توپىراعىڭ تورقا بولسىن, اياۋلى اپا! كامشات دونەنباەۆا, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى. قوستاناي.