ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى قانات ساۋداباەۆ: استانا ءسامميتى قازاقستاننىڭ جۇلدىزىن جارقىراتا جاندىرادى

جيىرما جىلعا دا تولا قوي­ما­عان تاۋەلسىزدىك تاريحىندا قازاق­ستان تالاي-تالاي تاماشا تابىس­تار­عا قول جەتكىزدى. سولار­دىڭ ارا­سىنداعى ەڭ شوقتىقتىسى – تمد مەملەكەتتەرى اراسىنان, ازيا ەل­دەرىنىڭ اراسىنان, مۇسىل­مان الەمى اراسىنان, تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعا­لىعىنا سايلانعاندىعى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ مالىمدە­مەسىندە ايتىلعانىنداي, بيىلعى 3 تامىزدا ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى 2010 جىلدىڭ 1-2 جەلتوق­سانىندا استانادا وسى اسا ءىرى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندە تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلدادى. بيىك بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم ءسامميتىنىڭ 11 جىلعى ۇزىلىستەن سوڭ ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا وتكىزىلۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياسات سالاسىنداعى كوپتەگەن جىلداردان بەرگى كۇش-جىگەرىنىڭ ناقىشتى ناتيجەسى بولماقشى. وسى وراسان ءماندى شەشىمگە وراي ءبىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆپەن سۇحباتتاستىق. ەندى سول  اڭگىمەگە نازار سالىڭىز, قادىرمەندى وقىرمان. – قۇرمەتتى قانات بەكمىر­زا ۇلى! ەڭ الدىمەن ەلباسىمىز مالىمدە­مەسىندە جاريا ەتىلگەن جان سۇيسىنتەر جاقسى جاڭالىققا بايلانىستى قۇتتىقتاۋدى قابىل الىڭىز. بۇل قادىرىن بىلگەن ادامعا ءاربىر قازاق­ستان­دىق ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراي­تىنداي وقيعا. ورايى كەلىپ تۇرعاندا وزىڭىزبەن تۇرىك جەرىندە ادەيى جۇزدەسىپ, تۇركى تىلدەس ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بودرۋمداعى بەيرەسمي كەزدەسۋىنە قاتىسقانى­ڭىزدى سۇحبات الۋ ءۇشىن پايدالانىپ قالىپ جاتقانىمىز دا سوندىقتان. اڭگىمەمىزدى وسى شە­شىم­نىڭ ءمان-ماڭىزى جونىندە ايتۋدان باستاساق. – بۇل شەشىمنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن قاندايلىق تاريحي ماڭىزى بار ەكەنىن پرەزيدەنت نازارباەۆ ءوز مالىمدەمەسىندە ادىلدىكپەن ءارى ادەمى ايتتى. ەلباسىمىز بىلاي دەدى: “بۇل تاريحي شەشىم – قازاق­ستاندىق تولايىم تابىستاردىڭ ابىرويلى ايعاعى! بۇگىندە قازاقستان عالامدىق قاۋ­ىپ­سىزدىكتىڭ ۇيىتقىسىنا, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلىنە, بەيبىت­شىلىكتىڭ بەرەكەلى بەلدەۋىنە اينالدى. تورتكۇل دۇنيەگە تورەلىك ايتقان قازاق ەلى ازيا جانە تمد مەم­لە­كەتتەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت بە­دەلدى ۇيىمنىڭ ءسامميتىن وتكىزەدى. قازاق ەلى بۇرىن-سوڭدى مۇن­داي بيىككە جەتكەن ەمەس”. بۇل سوزدەر ءاربىرىمىزدىڭ جادى­مىز­دا جاڭعىرىپ جۇرسە دەيمىز. بار­شا وتانداستارىمىز ءوز مەملە­كەتى ەلباسىسىنىڭ, جاڭا قازاق­ستان­نىڭ ساۋلەتشىسى مەن مەملەكەت­قۇرۋ­شى­سىنىڭ كوشباسشىلىعىمەن قول جەت­كىزگەن, بۇرىن-سوڭدى بولىپ كور­مەگەن حالىقارالىق تابىسىن ماقتانىش ەتۋگە قۇقىلى. سوندىق­تان دا وسى حابارعا بايلانىستى ءبىز ەڭ الدىمەن ەلباسىمىزدى ۇلت كوشباسشىسى رەتىندەگى جارقىن جە­ڭى­سىمەن قۇتتىقتاساق ابدەن ورىندى بولادى. – ەندى سىزگە ينتەرنەتتەن الىنعان ءبىر ماتەريالدان ءۇزىندى وقىپ بەرىپ, اڭگىمەنى سوعان بايلانىستى سۇراقتان وربىتپەكپىن. جاقىندا اقش-تىڭ بەدەلدى “دجەيمستاۋن” قو­رىنىڭ ساي­­تىندا جاريالانعان ماقا­لانىڭ ورىسشاعا اۋدارماسىندا بى­لاي دەلىنگەن: “تو, كاك كازاحستانۋ ۋدالوس ۋبەديت سترانى-ۋچاستنيتسى وبسە سناچالا پوددەرجات ەگو زاياۆكۋ نا پوست پرەدسە­دا­تەليا, ا زاتەم ي ۆ ەگو سترەم­لەني پرو­ۆەستي سامميت وبسە, پرەدس­تاۆلياەت سوبوي حرەستوماتينىي پريمەر ەففەك­تيۆنوي پۋبليچنوي ديپلوماتي. پوليتيچەسكيە ليدەرى ي ديپلوماتى كازاحستانا گرا­موتنو رەا­گيرۋيۋت نا ۆنەشنيۋيۋ كريتيكۋ ي سپو­سوبنى ۋبەج­دات سۆويح كوللەگ ۆ توم, چتو پولوجي­تەلنىە پەرەمەنى دەيس­تۆيتەلنو يمەيۋت مەستو. ەكونوميكا كا­زاح­ستانا ي ەگو سترەملەنيە زانيات ۆە­دۋششەە مەستو نا رەگيونالنوي پولي­تي­چەسكوي ارەنە ۆوودۋشەۆليايۋت پولي­تي­چەس­كيح ليدەروۆ سترانى يدتي ك پو­كو­رەنيۋ نوۆىح رۋبەجەي”. بۇعان نە ايتاسىز؟ – ول ماقالانى مەن دە وقىدىم. راسىندا دا, “حرەستوماتيالىق ۇلگى” دەگەنى سيرەك قولدانىلاتىن باعا. ءبۇ­گىندە حالىقارالىق ساراپشىلار سون­داي-اق ءبىزدىڭ توراعالىعىمىز قازاق­ستان­داعى عانا ەمەس, بۇكىل وسى وڭىردەگى دەموكراتيالىق جاڭعىرۋ­لارعا جاڭاشا سەرپىن قوساتىندىعىن, قازاقستان ىق­پال­داستىعىنىڭ ەۋرو­پالىق باعىتىن ەد­اۋىر كۇشەيتە تۇسەتىندىگىن ايتىپ وتىر. قازاقستان توراعالىعىنا باي­لانىستى مۇنداي جاعىمدى پىكىرلەر ءباسپاسوز بەتىندە دە, تەلە­ديداردا دا, ينتەرنەت سايتتارىندا دا ايتىلىپ, جا­زىلىپ جاتىر. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ پرە­زيدەنتىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جاعىنان قۋاتتى, دەموكراتيالىق تۇرعىدان دامىعان قازاقستاندى قۇرۋداعى اسا كورنەكتى كوشباسشى­لىعىنىڭ, وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ماسىز ەتۋدەگى اۋقىمدى جەكە ۇلەسىنىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ناقتى مويىندالۋىنىڭ كەزەكتى كەلىستى كورىنىسى بولىپ تابىلادى. ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ اقبۇ­لاقتا وتكەن بەيرەسمي كەزدەسۋىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تەرەڭ ماعىنالى ءسوز سويلەدى. ول ءسوز ەقىۇ-عا ءتورا­عالىق ەتۋشى مەملەكەتتى باسقاراتىن ادامنىڭ ءسوزى عانا بولىپ شىققان جوق. ول ءسوز قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى, جاسامپازدىق پەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەسى ءوز ەلىندە دە, جاھاندىق اۋقىمدا دا بۇكىل قىزمەتىنىڭ وزەگىنە, بىلايشا ايتقاندا كۆينتەس­سەنتسيا­سىنا, ءومىرىنىڭ مانىنە اينالعان ادامنىڭ ءسوزى بولىپ شىقتى. كەز­دەسۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ ەقىۇ ءسامميتىن بيىل وتكىزۋ, ونى استانادا وتكىزۋ جونىندەگى ۇسى­نىسىن ءبىراۋىزدان قولداۋىنا اسەر ەتكەن ماڭىزدى جاي­دىڭ ءبىرى ەلبا­سىمىزدىڭ وسى ءسوزى ەدى. وسى ورايدا ءسامميتتى وتكىزۋ شەشىمىنە قولداۋ كورسەتكەن بارلىق قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە شىنايى العىسىمىزدى ايتامىز. استانادا وتكىزىلەتىن سامميت حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپى­نان الەمدەگى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتى­ماق­تاستىقتى نىعايتۋ, باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى قاراما-قايشى­لىقتاردى ەڭسەرۋ, ەۋراتلانتيكا جانە ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ءبولىن­بەيتىن قاۋىپسىزدىك قوعامداستىعىن قۇرۋ جولىنداعى قازاقستان مەن ونىڭ جالپىۇلتتىق كوشباسشىسى­نىڭ ەرەكشە ءرولىن مويىنداۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى بولماق. بۇگىن ءبىزدىڭ استانا ءسامميتى – ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىن­داعى تابىستى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ سالتاناتىنا اينالادى دەپ ءمالىم­دەۋگە تولىق نەگىزىمىز بار. – وسى ورايدا وزىڭىزبەن شەتەلدىك ساپار كەزىندەگى ءبىر اڭگىمەڭىز ەسكە تۇسەدى. ەلباسىمىز 2006 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە اقش-قا بارعانىندا سول كەزدەگى پرەزيدەنت دج. بۋشپەن جۇرگىزگەن كەلىسسوزىن ايتقان ەدىڭىز. – اق ءۇي قوجايىنىمەن كەزدەسۋ­­­دىڭ الدىندا, مەملەكەتتىك دەپارتا­مەنت­تىڭ ءوتىنىشىن ەسكەرىپ, ءبىز ەل­باسىنان اقش پرەزيدەنتىمەن ءاڭ­گىمەدە ەقىۇ تاقىرىبىن قوزعاماۋ­دى سۇراعان ەدىك. الايدا, پرەزيدەنت كۇرمەۋى قيىن ءتۇيىندى تەز شەشە الا­تىن سيرەك قاسيەتىن تاعى دا تانىتىپ, بۋشتىڭ الدىنا وسى ماسەلەنى بۇلتالاقسىز, تىكەلەي قويدى. دجوردج بۋش تا بىردەن-اق توتە­سىنەن تارتىپ: “سىزدەرگە ول ۇيىمنىڭ قاجەتى قانشا؟ توراعا ەلگە تالاپ كوپ قويىلادى, انا ماسەلەدە دە, مىنا ماسەلەدە دە ۇلكەيتكىش شىنىمەن قاراعانداي تەكسەرە بەرەدى, سىناي بەرەدى. سول سىزدەرگە كەرەك پە؟” دەپ سۇراپ قالدى. ديپلوماتيا تىلىندە بۇل, راسىندا دا, ءبىزدىڭ كانديداتۋرامىزعا قارسى شىعۋدىڭ ناق ءوزى بولاتىن. سوندا دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ مىقتى ۋاجدەرىمەن, تەمىردەي بەرىك وي-قيسى­نىمەن, تاڭ قالارلىقتاي ادامدىق تارتىمدىلىعىمەن اقش-تاي ۇلى ەلدىڭ باسشىسىن رايىنان قايتارا الدى. سول جەردە, سوپاقشا كابينەت­تە-اق دجوردج بۋش ول كەزدەگى مەم­لەكەتتىك حاتشى كوندوليزا رايسقا ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ جونىندە قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن قول­داۋعا تاپسىرما بەرىپ تاستادى, مۇ­نىڭ ءوزى 2007 جىلدىڭ 30 قاراشا­سىن­دا ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ شەشى­مىنە ناقتى اسەر ەتكەن جاي بولدى. قازاقستان كانديداتۋراسىن باسقا ەلدەر دە بىردەن قولداي كەتكەن جوق. ەلباسىمىز جىلدار بويىنداعى رەسمي ساپارلارى كەزىندە كوپتەگەن مەملەكەت باسشىلارىمەن كەزدەسە ءجۇرىپ, قازاقستاننىڭ وسىنداي ۇي­ىمعا توراعالىق ەتۋگە قاي جاعىنان دا ءپىسىپ-جەتىلىپ تۇرعانىن كوز جەت­كىزە دالەلدەدى, اقىرى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىن قولداۋىنا قول جەتكىزە الدى. بۇل ارادا نازارباەۆتىڭ حالىق­ارالىق ارەناداعى اسا بيىك بەدەلىمەن قاتار, ايتقان سوزىنە ەلدى ۇيىتىپ, ۇسىنىسىن وتكىزبەي قويمايتىن قاسيەتىنىڭ, جوعارى ديپلوماتيالىق شەبەرلىگىنىڭ جانە ەلدەن ەرەكشە حاريزماسىنىڭ دا ۇلكەن ءرولى بولعانىن ايتقىم كەلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەقىۇ ءتورا­عالىعىنا قول جەتكىزۋمەن دە توقتاپ قالعان جوق. مۇنان سوڭ ەلباسىمىز جۇرتتىڭ كوبى ساتىمەن شەشىلەرىنە سەنە قويماعان ماقساتقا – ۇيىم ءسامميتىن استانادا, ءبىزدىڭ توراعا­لىعىمىز جىلىندا وتكىزۋ ماقساتىنا ۇمتىلدى. اقىر اياعىندا, مىنە, ول ماقساتقا دا قولىمىزدى جەتكىزدى. مەملەكەتىمىز باسشىسىنىڭ بۇل باستاماسىنىڭ ەقىۇ جاۋاپتى اۋقىمدى كەڭىستىكتەگى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, ۇيىمىنىڭ ءوزىنىڭ دامۋى ءۇشىن كوكەيكەستىلىگى مەن ستراتەگيالىق ماڭىزىن اسىرا باعالاۋ قيىن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماق­سا­تىمىز – ۆانكۋۆەر مەن ۆلادي­ۆوستوك اراسىنداعى قاۋىپسىزدىك كەڭىستىگى تۇجىرىمداماسىن تاريحتا قالدىرىپ, جاڭادان ەۋرازيالىق جانە ەۋراتلانتيكالىق قاۋىپسىزدىك قوعام­داستىعىن قۇرۋ ىسىنە كوشۋ. جوعارى دەڭگەيدەگى مۇنداي كەزدەسۋ­دىڭ ءناتي­جەسىندە جاڭا گەوساياسي جاعدايدا حەل­سينكي قورىتىندى اكتىسى تۇجى­رىمداما­سىنان تابيعي جانە كوكەيگە قونىمدى تۇردە تۋىندايتىن “استانا رۋحى” سەكىلدى جاڭا ساياسي ۇعىم پايدا بو­لاتى­نىنا مەن كامىل سەنەمىن. بۇل ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ 35 جىلدىق مەرەي­تويىن لايىقتى اتاپ وتۋگە جانە ونى ءXXى عاسىردا جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتەلەۋگە جول اشۋى ءتيىس. قازاقستان وسى ۇيىمعا توراعا بول­دى دەگەنگە ەكپىن تۇسىرە ايتا­تىندىعىمىز ءبىزدىڭ وسى مارتەبەگە تمد-دا, ازيادا, مۇسىلمان الەمىن­دە, تۇركى جۇرتىندا ءبىرىنشى قول جەت­كىزگەنىمىزگە, وسى توپتاردان الدىمەن سۋىرىلىپ شىققانىمىزعا بايلا­نىس­تى ەكەنىن ەستە ۇستاۋعا ءتيىسپىز. استانانىڭ وسى ابىرويلى ۇيىمداعى توراعالىعىن مەملەكەتىمىز باسشى­سىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى قىزمەتى­نىڭ تاماشا ناتيجەسى, ونىڭ بيىك حا­لىقارالىق بەدەلى مەن وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى كوشباسشىلىعىن ناقتى مويىنداۋ دەپ قاراۋ ادىلدىك بولماق. قازاقستانعا دەيىن توراعالىق مىندەت ەقىۇ-عا مۇشە 19 مەملە­كەتكە جۇكتەلگەن, الايدا ولاردىڭ اراسىندا ءوز ەلىندە ۇيىم ءسامميتىن وتكىزە العاندارى كوپ ەمەس. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءتورا­عا­لىعىمەن 55 مەملەكەت باسشىسى جانە ەقىۇ-نىڭ ارىپتەس 12 ەلى اراداعى 11 جىلدىق كىدىرىستەن كەيىن باس قوسقاندا ۇيىمنىڭ جاڭعى­رۋى­نا, قازىرگى احۋالعا بەيىمدەلۋىنە جانە سايىپ كەلگەندە ەۋراتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە جاڭا سە­رىك­تەستىك ءداۋىرىنىڭ باستالۋىنا ەكپىن­دى سەرپىن بەرەتىنىنە مەن كامىل سەنەمىن. – وقىرماندارعا وسىعان دەيىنگى سامميتتەردى اتاپ بەرسەڭىز. – جاقىندا حالىقارالىق قوعام­داستىق حەلسينكي قورىتىندى اكتى­سىنىڭ 35 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. ۇيىم­نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە مەن وسىعان وراي مالىمدەمە جاسا­دىم. حەلسينكي قورىتىندى اكتىسى وسى 35 جىل ىشىندە ءوزىنىڭ وزەكتىلىگى­نەن ايىرىلعان جوق. 35 مەم­لەكەتتىڭ باسشىلارى حەلسينكي قالاسىندا باس قوسىپ, ماقۇلداعان بۇل جاڭا­شىل جانە جان-جاقتى قاۋىپسىزدىك تۇجى­رىمداماسى ءبۇ­گىنگى كۇنى دە ەقىۇ جاۋاپكەر­شىلىگىنىڭ ايما­عىن­دا قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماق­تاستىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولىپ تابىلادى. سول كەزدە بەكىتىلگەن قاۋىپ­سىز­دىكتىڭ اسكەري-ساياسي, ەكونومي­كالىق-ەكولو­گيا­لىق جانە گۋما­ني­تارلىق دەگەن ءۇش ولشەمى وسى كۇنگە دەيىن ۇيىم قىزمەتىنىڭ نەگىزى. ال بۇل ساياساتتىڭ نەگىزى ۇيىمنىڭ 1975 جىلعى حەل­سينكي سامميتىندە قالانعان. ودان كەيىنگى سامميتتەر 1990 جىلى پاريجدە, 1992 جىلى قايتا­دان حەلسينكيدە, 1994 جىلى بۋدا­پەشت­تە, 1996 جىلى ليسسابوندا, 1999 جىلى ىستامبۇلدا وتكىزىلدى. ەن­دى 11 جىلدان كەيىن استانا سام­ميتى وتكىزىلگەلى وتىر. ەلباسىمىز: “2010 جىلى ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنىڭ 35 جىلدىعىندا الەم قاۋىمداستىعىنا ۇيىمنىڭ “حەلسينكيدەن استاناعا دەيىن” دامۋىن كورسەتۋگە ەرەكشە مۇمكىندىك بەرەدى”, دەپ اتاپ كورسەتتى. – وسى سامميتتەردىڭ اراسىنداعى ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى بۋداپەشت ءسامميتى بولار. – ۇيىم سامميتتەرىنىڭ قاي-قاي­سىسى دا ماڭىزدى. ارينە, يادرو­لىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان الەمدەگى تۇڭعىش مەملەكەت رەتىندە قازاقستانعا يادرولىق قارۋعا يە ءۇش ەلدىڭ – اقش-تىڭ, رەسەيدىڭ, ۇلى­بريتانيانىڭ تاراپىنان قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگى بەرىلگەن بۋداپەشت ساممي­تىنىڭ ءبىز ءۇشىن ورنى ەرەكشە. سول سامميتتەن سوڭ كوپ ۇزاماي مۇنداي كەپىلدىكتى قىتاي مەن فرانتسيا دا بەرگەن. 1992 جىلى فينليانديا استا­نا­سىندا وتكەن سامميتتە ەلباسىمىز حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنە قول قويۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ وسى اتاق­تى قۇجاتتا كورسەتىلگەن قۇندى­لىق­تاردى قۋاتتايتىنىن ءبىلدىردى. ءاي­گىلى پاريج حارتياسىن (“جاڭا ەۋ­روپا دەكلاراتسياسى”) قابىلداعان سام­ميتتىڭ دە ماڭىزى بولەكشە. ءبىز بي­ىلعى توراعالىق تۇسىندا بۇل حار­تيانىڭ 20 جىلدىعىنا دا تيىسىنشە كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. 1996 جىلعى ليسسابون ءسامميتىنىڭ العاشقى ءماجى­لىسى ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ توراعالىعىمەن وتكە­نى­مەن دە ەستە قالدى. ال ەندىگى جەردە ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى سامميت قا­زاقستان ەلورداسىنداعى وسى استانا سام­ميتى بولاتىنى وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى. ەلباسىمىز قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ ەقىۇ-نىڭ توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي قاڭتاردا جولداعان ۇندەۋىندە: “ناق بۇگىن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ كوشباسشى­لارى ساياسي ەرىك-جىگەر تانىتىپ, ءوز حالىقتارىنىڭ الدىندا تۇرعان كۇردەلى دە ءتۇيىندى ماسەلەلەرگە جاۋاپ بەرەتىن ۋاقىت كەلدى. سامميت ەقىۇ-نىڭ وسى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا بەيىمدەلۋىنە قۋاتتى قارقىن بەرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ وسى ۇيىمعا دەگەن سەنىمى مەن قۇرمەتىن دە ارتتىرا تۇسەدى”, دەپ مالىمدەگەن. سوندىقتان دا توراعالىقتىڭ العاش­قى كۇندەرىنەن باستاپ ءبىزدىڭ باسشى­لىققا العان باسىمدىعىمىز پرەزي­دەنت­تىڭ وسى ستراتەگيالىق حالىق­ارا­لىق باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بولدى, ول باستاما بۇگىندە ەۋراتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى شىن مانىندە تەكتونيكالىق وزگەرىستەر تۋىنداتقان وبەكتيۆتى قاجەتتىلىك. – مۇنداي ۇيىم توراعالىعىنا دايىندىق جۇمىستارى جىلدار بويى جۇرگىزىلەتىنىن جاقسى بىلەمىز. جۇرت­شىلىققا استانانىڭ توراعالىققا جەتەر جولداعى بەلەستەرىن, بۇل ماق­ساتقا ءبىزدىڭ نە ءۇشىن ۇمتىلعانىمىز­دى اڭگىمەلەپ بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز. – قازاقستان ەقىۇ توراعالىعى­نا ۇمتىلاتىنىن سوناۋ 2003 جىلعى 18 اقپاندا جاريا ەتكەن. سوندا, ۇيىم تۇراقتى كەڭەسىنىڭ ۆەناداعى ماجىلىسىندە ەلىمىزدىڭ وسى جونىندەگى ءوتىنىمى العاش رەت حابارلانعان. سودان بەرگى ۋاقىتتا بۇكىل ەلىمىزدىڭ, ونىڭ ىشىندە ەڭ الدىمەن ديپلو­ما­تيالىق قىزمەتتىڭ كۇش-جىگەرى وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋگە جۇمسالدى. ال ەندى ءبىزدىڭ بۇل توراعالىققا ءوز كانديداتۋرامىزدى نە ءۇشىن ۇسىن­عا­نىمىزعا كەلەيىك. الدىمەن ءبىز ۇلت­تىق مۇددەلەرىمىز تۇرعىسىنان ورتا­لىق ازياداعى, سونىڭ ىشىندە اۋعان­ستانداعى ناعىز ءارى ۇزاق مەرزىمدى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە سەپتەسۋدى ماقسات ەتتىك, مۇنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى دامۋىنىڭ اسا ماڭىزدى فاكتورى بو­لىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار ءبىز قا­زاقستاننىڭ باتىس پەن شىعىس ارا­سىن­داعى ۇنقا­تىسۋدا وزىندىك ءبىر وركە­نيەتتىك كوپىر رەتىندەگى ورنىن كۇشەيتە ءتۇسۋدى كوز­دەدىك. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ تابىستى الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق جانە دە­موكراتيالىق دامۋى­مەن, ازاماتتا­رىمىزدىڭ ارقاۋلىق قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارىن قام­تاماسىز ەتۋمەن, ولاردىڭ ءال-اۋقا­تى­نىڭ ارتۋىمەن تياناقتالىپ وتىرىلدى. ءبىز توراعالىققا كىرىسكەن كەزگە قاراي ەقىۇ-نىڭ ءوزىن كۇشەيتۋدىڭ, ۆەنانىڭ شىعىسى مەن باتىسىنداعى ەلدەر اراسىندا سەنىم دەڭگەيىن كوتە­رۋدىڭ ءزارۋ قاجەتتىلىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. ەقىۇ-نى رەفورمالاۋ, ونىڭ ءتيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە سىن پىكىرلەر تالاي رەت ايتىلعان. ۇيىمنىڭ توقى­راۋى نەمەسە جويىلىپ كەتۋى ەۋرات­لانتيكالىق كەڭىستىكتەگى وتە قاۋىپتى ۆاكۋمنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن ەكەنىن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ توراعالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە وراي جاساعان ۇندەۋىندە دە ەسكەرتكەن ەدى. قازاقستان توراعالىق تۇعىرىندا وسى ۇيىمنىڭ بەدەلى مەن الەۋەتىن ارتتىرۋعا, ونى حالىقارالىق قاۋىپ­سىز­دىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ءپار­مەن­دى تەتىگى رەتىندە ساقتاپ, نىعاي­تۋعا بارىنشا سەپتەسۋگە ۇمتىلادى. ال ءتىپتى ءبىر سوزبەن ءتۇيىپ ايتار بولسام, استانا ءسامميتى حەلسينكي رۋحىن جاڭا تاريحي جاعدايدا قايتا ورلەتۋدى ماقسات تۇتادى دەر ەدىم. – قازاقستان توراعالىعى ەكۆا­تور­دان ءوتىپ, سەگىزىنشى ايعا دا اياق باس­تى. وسى كەزەڭنىڭ تاجىريبەسى نەنى كورسەتتى؟ – ەقىۇ توراعالىعىن مەملە­كەت باسشىسى ستراتەگيالىق ۇلتتىق جوبا دەپ اتاعانىن بىلەسىز. بۇل جوبانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن, ونىڭ بولاشاعى ءۇشىن داۋىرلىك ماڭىزى بار. ءبىز قازىردىڭ وزىندە ەقىۇ ءتو­راعالىعى ەلدىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنا قۋاتتى قارقىن قوسقانىن, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا قوزعاۋ سالعانىن كورىپ وتىرمىز. ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتىپ, پات­­ريو­تيزمىن ارتتىرا تۇسەدى. توراعا­لىققا دايىندىق بارىسىندا قولعا الىنعان “ەۋروپاعا جول” مەملە­كەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى ساپالىق جاڭا بەلەس بولاتىندىعى تالاس تۋدىرمايدى. قازاقستان توراعالىعىنىڭ ءتۇي­ىندى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى ۇيىمنىڭ ءۇش “قورجىنىنىڭ” بىردەي ەتىپ تولتىرىلۋى. ول ءۇش “قورجىننىڭ” ءبىرىنشىسى – اسكەري-ساياسي ولشەم. ءبىز قاۋىپسىزدىكتىڭ كەڭىستىگىن ەمەس, قوعام­داستىعىن قالىپتاستىرۋعا اۋەل باس­تان كۇش سالىپ كەلەمىز. ەقىۇ-نىڭ ەكىنشى ولشەمى رەتىندە ۇزاق مەرزىمدى بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراق­تىلىققا قول جەتكىزۋ, بولۋى مۇمكىن ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە دەر كەزىندە جانە بالامالى جاۋاپ بەرۋ قازاقستان توراعالىعىنىڭ ەرەكشە نازارىندا تۇر. ال ءۇشىنشى – گۋمانيتارلىق ولشەم بويىنشا ءبىز ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە اتسالىسۋدامىز. ەقىۇ-داعى توراعالىعىمىزدىڭ جەتى ايى وتكەن شاقتا ءبىز مۇشە ەلدەردىڭ قازاقستاننىڭ وسى قادىرلى حالىقارالىق ۇيىمداعى ساياسي كوشباسشىلىعىنا وڭدى باعالار بەرىلىپ جاتقانىن رازىلىقپەن ايتا الامىز. ارىپتەستەرىمىز ءبىزدىڭ حا­لىقارالىق ۇيىمداردىڭ كۇش-جىگەرىن كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى قاق­تىعىستىق جاعداياتتاردى رەتتەۋگە ساتىمەن جۇمىلدىرىپ وتىرعانى­مىزدى ايرىقشا اتاپ كورسەتۋدە. – كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى قاقتىعىستىق جاعداياتتاردى رەتتەۋ دەگەندە كورشىلەس قىرعىزستاندا قالىپتاسقان احۋال ايتىلىپ تۇر ما؟ – ول عانا ەمەس. ءبىز توراعا ەل رەتىندە بۇرىنعى كسرو اۋماعىنداعى ۇزاق ۋاقىت شەشىمىن تاپپاعان قاق­تى­عىستاردى رەتتەۋگە دە كوپ كۇش-جىگەر جۇمسادىق. پريدنەستروۆە, تاۋلى قاراباق, گرۋزيا-وسەتيا, گرۋزيا-ابحازيا قاقتىعىستارى وڭايلىقپەن, توراعالىقتىڭ ءبىر جىلىندا شەشىلە سالاتىن تۇيىندەر ەمەس. بىراق, ۇنقاتىسۋعا, تەكەتىرەسىپ تۇرعان جاقتاردىڭ اراسىندا مامىلەگە كەلۋ جولدارىن ىزدەۋگە بارشا قاجىر-قايراتتى جۇمساۋ, قاقتىعىستاردى تارقاتۋعا وڭدى العىشارتتار جاساۋعا بولادى جانە سولاي ەتۋ قاجەت. ءبىز وسىعان ۇمتىلۋدامىز. كورشىلەرىمىزگە كەلسەك, بارىنەن بۇرىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, اقش جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى باراك وباما مەن دميتري مەدۆە­دەۆ­تىڭ بىرلەسە وتىرىپ, قىرعىز­ستان­داعى داعدارىستىق جاعدايدى جاق­سار­تۋعا جۇمساعان كۇش-جىگەرى وسى ەلدىڭ ازامات سوعىسىنىڭ وت-جالىنىنا ورانۋىنا جول بەرمەدى. دۇربەلەڭگە تولى سول كۇندەر مەن تۇندەردە ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ وسى وڭىردەگى دە, ودان سىرت جەرلەردەگى دە بيىك بەدەلى, اسقان ابىرويى ايشىقتى كورىندى. كۇندەر مەن تۇندەر دەگەندى ادەيى ايتىپ وتىرمىن. قىرعىزستانداعى جاعداي وقىس شيەلەنىسكەن تۇستا پرە­زيدەنتىمىز ۆاشينگتونداعى يادرولىق سامميتتە جۇرگەن ەدى. سوندا كۇندىز سام­ميتتە تالقىلاۋعا قاتىسىپ, ءسوز ءسوي­لەپ, سۇحبات بەرىپ, وزگە ەلدەر باس­شى­لارىمەن كەزدەسىپ ءجۇرىپ, تۇندە (بۇل كەزدە بىزدە كۇندىز عوي) وسى قىرعىزستان ماسەلەسى بويىنشا قايتا-قايتا استانامەن, بىشكەكپەن سويلەسىپ, تاپسىرمالار بەرىپ جاتتى. داعدارىستى ساتتە اقش پەن رەسەي باسشىلارى شيەلەنىسكەن ءتۇيىندى تارقاتۋ, ەلدەگى ازامات سوعىسىنىڭ الدىن الۋ جونىندەگى اسا اۋىر جۇمىستى اتقارۋدى ءدال نۇرسۇلتان نازارباەۆتان ءوتىندى. باۋىرلاس ەل رەتىندە دە, ەقىۇ ءتو­راعاسى رەتىندە دە ءبىزدىڭ قىرعىز­ستانعا كومەك بەرۋدە اتقارار ءىسىمىز ءالى دە كوپ. رەفەرەندۋمنىڭ وتكىزىلۋى زاڭ وكتەمدىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جولىنىڭ العاشقى بەلەسى عانا. ەندى قوردالانىپ قالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى شەشۋ, قيراتىلعان نارسەنىڭ ءبارىن قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك. مىنە سون­دىقتان دا مەملەكەتىمىز باسشىسى قىرعىزستاننىڭ ەكونوميكالىق تۇر­عى­دان قايتا ورلەۋىنىڭ باعدار­لاما­سىن ۇسىندى, ونى ەكى اعايىنداس ەل­دىڭ ۇكىمەتتەرى قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسىرا باستادى. پرەزيدەنت نازار­باەۆ­تىڭ قامقورلىق ەتۋىمەن بيىلعى قىر­كۇيەك ايىندا الماتىدا شاقى­رى­لاتىن حالىقارالىق دونور­لىق كون­فەرەنتسيا وسى ماسەلەگە ارنالادى. – قازاقستان توراعالىعىنا سى­ناق بولاتىن جايدىڭ ءبىرى – اۋعان­ستانداعى جاعداي. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا وزىڭىزبەن سول ەلگە شۇعىل بارىپ قايتقاندا وعان كوزىم جەتە ءتۇستى. ەلباسىمىز ەقىۇ-عا مۇشە مەم­لەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ اقبۇلاقتاعى كەزدەسۋىندە “بۇگىنگى كۇندە اۋعانستانعا قاتىستى ەقىۇ-نىڭ جاڭا ستراتەگيالىق باعىتى قاجەت ەكەندىگىنە ەشقانداي كۇمان جوق”, دەگەن ەدى. بۇل باعىتتىڭ ءمانى نەدە؟ – الەمدە سوڭعى جىلدارى بولىپ جاتقان كۇردەلى وزگەرىستەر ەقىۇ-عا مۇشە مەم­لە­كەت­تەردەن, اسىرەسە, ولار­دىڭ باسشىلارىنان, ۇيىم جاۋاپ­كەرشى­لىگىندەگى ايماقتا تۋىندايتىن جاڭا قاۋ­ىپ-قاتەرلەرگە لايىقتى شارا قولدانۋدى تالاپ ەتەدى. ناقتى اۋعان­ستانعا باي­لانىس­تى ايتار بولسام, ەقىۇ-نىڭ ول ەلدەگى باستى ماقساتى قارۋلى قاراما-قارسىلىقتى جاسام­پازدىق جولعا تۇسىرۋگە جاردەمدەسۋ دەر ەدىم. اۋعانستاندى بۇكىل ۇزىنا تاريح بويىندا ەشكىم دە باسىپ الىپ كورگەن ەمەس. حح عاسىردىڭ اياعى مەن ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى وقيعالار “اۋعان پروبلەماسىنىڭ” اسكەري شەشىمى جوق ەكەنىنە تاعى سەندىرە تۇسەدى. سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە, حالىقارالىق كواليتسيا كۇشتەرىنىڭ ەلدەن كەتكەنىن كۇتىپ وتىرماي, اۋعان حالقىن بەيبىت ومىرگە دايىنداۋ ماڭىزدى ءىس. وسى ماقساتپەن قازاق­ستان ەلىمىزدەگى ورتا مامانداندى­رىل­عان جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ ءۇشىن بيىلدان باستاپ جىلىنا 200 ادامدى شاقىرعالى وتىر. بۇل ءۇشىن 50 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە قارجى بولىنگەنىن بىلەسىز. اۋعانستانمەن ساۋدا-ەكونوميكا­لىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, ەلگە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ءجو­نىندە الدا دا كوپ ءىس اتقارىلادى. قا­زاقستان جاقىندا ءوزىنىڭ ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتاسىنىڭ كابۋل­داعى وكىلدىگىن اشتى. ەڭ باستىسى – بيىلعى استانا سامميتىندە اۋعانس­تانداعى جاعداي تاقىرىبى كۇن ءتارتىبىنىڭ ەڭ وزەكتى­لەرىنىڭ ءبىرى بولماقشى. – سامميت تاقىرىبىنا قايتىپ ورالايىق. ونىڭ وسىنشا جىل وتكىزىلمەي كەلگەنىن ءسىز قالاي تۇسىندىرەر ەدىڭىز؟ استانا فورۋمىندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلانباقشى؟ – راسىندا دا, ەقىۇ-نىڭ سوڭ­عى ءسامميتى وسىدان 11 جىل بۇرىن ىس­تامبۇلدا وتكىزىلگەن. ءبىزدىڭ الدى­مىز­دا توراعا بولعان ەلدەردىڭ تالايى وزدەرىنىڭ توراعالىعى تۇسىندا ۇيىم ءسامميتىن وتكىزۋدى ۇسىنعانى بەلگىلى. بىراق ولاردىڭ ۇسىنىستارى قوعام­داستىق تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپپاي كەلدى. نەگە؟ سەبەبى كوپ. نەگىزگى سەبەبى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر كوشباس­شىلارىنىڭ دەڭگەيىندە تالقىلاۋعا تۇرارلىقتاي تاقىرىپتاردىڭ جەتكى­لىكسىزدىگى سياقتى. وسى ۋاقىت ارا­لى­عىندا الەمدە ىرگەلى وزگەرىستەر ورىن الدى, وكىنىشكە وراي, ولاردىڭ ارا­سىندا ءبارى بىردەي جاقسى وزگەرىستەر ەمەس. قازىر ءبىرشاما بەتى قايتا باس­تاعان جاھاندىق ەكونوميكالىق داع­دا­رىس جاڭا گەوساياسي جانە گەو­ەكو­نوميكالىق جاعداياتتار تۋىنداتۋ­دا. بۇگىندە ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ كوشباسشىلارى وسى قىر كورسەتۋلەر مەن قاتەرلەرگە بالامالى جاۋاپ­تاردى بىرلەسە ىزدەپ تاباتىنداي, ءبىزدىڭ ۇيى­مىمىز قىزمەتىنىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن انىقتايتىنداي كەز كەلدى. “قىرعي-قا­باق سوعىس” ۋاقى­تىندا دۇنيەگە كەلگەن بۇل ۇيىم ءوز تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعۋعا ءتيىس. ءبىز قازىر ءسامميتتىڭ وڭتايلى كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇيىم­داعى ارىپتەستەرىمىزبەن كۇنبە كۇن جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. قازىرشە ونىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارى ۇيىم اياسىندا قابىلدانعان مىندەتتەمە­لەردىڭ بارلىعىن قۋاتتاۋ; ەۋراتلان­تي­كالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىز­دىك­تىڭ بولاشاعى, سونىڭ ىشىندە كور­فۋ ۇدە­رىسى مەن ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك شار­تىنىڭ جوباسى; قارۋ-جاراققا باقىلاۋ جاساۋ مەن اسكەري سالاداعى سەنىم; جاڭا سىناقتار مەن قاتەرلەر­مەن كۇرەس; اۋعانستان مەن قىرعىز­ستانداعى جاعداي; ادام قۇقى مەن بوستاندىعى, باسقا دا امبەباپ قۇن­دى­ل­ىقتار سياقتى ماسەلەلەر بولاتىن شىعار دەگەندى عانا شامالاپ ايتا الامىن. قازاقستان ۇيىم توراعاسى رە­تىندە قازىردىڭ وزىندە مۇشە ەلدەرگە ءسامميتتىڭ سيپاتى, ونىڭ ماقسات­تارى مەن كۇتىلەتىن ناتيجەلەرى تۋرالى ءوز پايىمداماسىن جەتكىزدى. الدا تۇرعان جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋ ەقىۇ ارقاۋىنا الىنعان قاعيداتتار مەن مىندەتتەمەلەرگە ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ ادالدىعىمىزدى, شىن مانىندە ءبىرتۇتاس ءارى بولىنبەس قاۋىپسىزدىك قوعامداستىعىن قۇرۋعا دەگەن شىنايى ۇمتىلىسىمىزدى تانىتادى, وسىناۋ بەدەلدى حالىقا­را­لىق ۇيىمنىڭ قىزمەتىنە سونى سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن. – قازاقستان ءدال وسىنداي كو­لەمدەگى الەمدىك جيىندى ەشقاشان ۇيىمداستىرىپ كورمەگەنى انىق. ۇي­ىمعا مۇشە 55 ەلدىڭ دەلەگاتسياسىنىڭ سىرتىندا ازياداعى, جەرورتا تەڭى­زىن­دەگى ارىپتەس ەلدەرىمىزدىڭ ءوزى بىرقىدىرۋ, بايقاۋشى رەتىندە كەلەتىن ەلدەردىڭ دەلەگاتسيالارى قانشاما. سامميتكە دايىندىقتىڭ ۇيىمداس­تىرۋشىلىق قىرلارى جونىندە نە ايتا الاسىز؟ – استانا سامميتىنە دايىندىق, ونى ويداعىداي وتكىزۋ ەندىگى جەردە ءبىزدىڭ ۇيىمعا توراعالىعىمىزدىڭ ءتۇيىندى مىندەتىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە شىن مانىندە جالپىۇلتتىق باسىمدىققا اينالعانى انىق. پرە­زيدەنت نازارباەۆتىڭ ءادىل ايتقانىن­داي, ەقىۇ ءسامميتىن – بۇكىل كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىكتە مۇنداي اۋقىمداعى تۇڭعىش حالىقارالىق فو­رۋمدى وتكىزۋ ابىرويلى مىندەت قانا ەمەس, ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك تە. ەن­دىگى جەردە ونى دايىنداۋ مەن ەڭ جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەي­دە وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ما­ڭى­زى زور. ءبىز ءۇشىن ءبىزدىڭ قوعامىمىز­دىڭ تولەرانتتىلىق, داستۇرلەردى قۇرمەتتەۋ, سەنىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىك ءتارىزدى باستى قۇندىلىقتارىن پاش ەتۋدىڭ تاڭعاجايىپ مۇمكىندىگى تۇر. قازاقستاننىڭ بۇل مىندەتتى دە تاماشا اتقارارىنا ءبىزدىڭ ەشقانداي كۇمانىمىز جوق. – بۇگىندە قازاقستان حالىقارا­لىق ساياساتتىڭ بۇرىنعىداي جاي قاتىسۋشىسى ەمەس. قازىر قازاقستان سول ساياساتقا بەلسەندى ىقپال جاساي­تىن ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. الداعى سامميت بەرى قويعاندا ەۋ­رازيا كەڭىستىگىندەگى, ارىرەك ايتقاندا بۇكىل الەمدەگى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالارىنا, مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيىن تاسىتارىنا, وسىنداي ءمار­تەبەگە قول جەتكىزگەن ەلباسىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرارىنا كۇماندانباي­مىز. ال ەندى ناقتى ءبىر سۇراق. سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە استانا ءسامميتىنىڭ وتەر ۋاقىتى “جىل سوڭىنا دەيىن” دەپ بەلگىلەنگەن ەدى. ەلباسىمىز كۇنى كەشە عانا استانا ءسامميتىن بيىلعى 1-2 جەلتوقسان كۇندەرى وتكىزۋ جونىندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكەنىن ءمالىم­­­دەدى. بۇعان بايلانىستى نە ايتار ەدىڭىز؟ –   ءيا, 3 تامىزدا ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ كەڭەسى ۇيىم ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ جونىندە رەسمي شەشىم قابىلدادى. قازاقستان ءۇشىن جۇلدىزى بيىكتەن جارقىراعان ساۋلەلى ساتتە, الداعى وقيعانىڭ تاريحي ماڭىزىن ەسكەرە كەلگەندە, سامميت شاقىرۋ جونىندەگى شەشىمدى ءدال نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ – ەقىۇ-نى باسقارۋشى ەل باسشىسىنىڭ, قازاقستاننىڭ وسىناۋ حالىقارالىق اسا جارقىن جەتىستىگىن جاساعان جاننىڭ جاريا ەتكەنى ناعىز ادىلەتتىلىكتىڭ ءوزى بولىپ شىقتى. – سامميت دايىندىعىنىڭ قاربالاس كەزەڭىندە ۋاقىت ءبولىپ, سۇراقتارىما تىڭعىلىقتى جاۋاپ قايتارعانىڭىزعا العىس ايتامىن. الداعى ۇلى جيىنعا تابىس تىلەيمىن. سۇحباتتاسقان ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. تۇركيا, بودرۋم.