تەكەلىدەگى تۋريادا

جەتىسۋدىڭ تاۋلى تابيعاتى كور­كەم, قۇز-شىڭى ادامنىڭ ەرىك-جىگەرىن شىڭداپ, سەزىمىن تەربەيدى. تەكەلى شاھارىنىڭ اينالاسىنداعى كوگىلدىر تاۋلاردىڭ كورىنىسى ءتىپتى عاجاپ. وس­ىن­­داي سۇلۋلىقتى پاش ەتۋ, جار­قى­راتا كورسەتۋ ارقىلى تۋريستەر تار­تىپ, ونى قارجى كوزىنە اينالدىرۋ بۇگىنگى كۇننىڭ ەنشىسىندەگى ماسەلە. قالا الاتاۋدىڭ باتىس سىلەمدەرى شات­قالىنىڭ بىرىندە, تەڭىز دەڭگەيى­نەن 950-1600 مەتر بيىكتىكتە ورنا­لاسسا, ونىڭ ىرگەسى 1911 جىلى قالا­نىپ, 1927 جىلى كەنت مارتەبەسى بە­رىل­گەن ەكەن. قالانىڭ وڭ جاعالاۋى­نان قورعاسىن, مىرىش, كۇمىس, كاد­مي كەندەرى تابىلىپ, ەل ەكونو­مي­كاسىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسىپ, كەزىندە قانشاما جاندار­­عا قانات ءبىتىردى دەسەڭىزشى. دەسەك تە, وسى مەكەننىڭ بار بولمىسىن كوپشىلىككە كورسەتۋ جاعى كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانى انىق. وسىعان وراي تەكەلى قالاسىنداعى تاۋ شاتقالىندا تاۋ جانە جاياۋ ءجۇرۋ تۋريزمىنە ارنالعان “جوڭعاريا – 2010” اشىق رەسپۋبليكالىق تۋريا­داسى باستالىپ, ول ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلاتىندىقتان العا قويعان ماقسات-مۇددە جوعارى. جالاۋ كوتەرگەن تۋريادا بيىل “تۋ­ريزم ەسىرتكىگە قارسى” ۇرانىمەن جاستاردى سالاماتتى ءومىر سالتىن قا­لىپتاستىرۋ مەن ءتۋريزمدى سپورتتىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە ناسيحاتتاۋدى, جوڭ­عار الاتاۋىنداعى تۋريستىك باعىت پەن جاستارعا ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا باۋلۋدى العا قويۋىمەن قۇندى دەۋگە بولادى. تالدىقورعان قالاسىنداعى “جاس­وسپىرىم تەحنيكتەر” ۇيىرمەسى مەن “جوڭعاريا” تۋريستىك كلۋب جەتەكشىسى الەكساندر بوبرۋسوۆ اڭگىمەسىندە جاستاردى سپورتتىق تۋريزمگە كوپتەپ تارتۋدى, تاۋ ءتۋريزمنىڭ تەحنيكا­سىن­داعى تاجىريبەنى ارتتىرىپ, رازريادتى تۋريستەردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ قاجەت­تىگىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق, نۇس­قاۋشىلار دايىنداپ, تمد مەملە­كەت­­تەرىندەگى تۋريستىك مەكەمەلەرمەن بايلانىس ورناتۋ ماقسات ەتىلگەنىنە دە ەكپىن بەردى. كوپتەن بەرى شىركەيساي تاۋ شاتقالى تۋريستەر نازارىنان تىس قالىپ كەلدى. الايدا, قازىرگى تاڭدا بۇل سايدا دەمالۋشىلار مەن تۋريستەردىڭ قاتارى ەداۋىر وسكەن. رەسپۋبليكالىق تۋريادا اشىق بولعاندىقتان وعان ءتىپتى رەسەي مەملەكەتىنىڭ تۋريستىك توپتارى دا كوپتەپ كوڭىل اۋدارىپ, قاتىسۋدا. ماسەلەن, تۋريادا توبىنىڭ ەكەۋى ماسكەۋدە جيناقتالسا, بارناۋل مەن تومسكىنىڭ تۋريستىك توپتارى دا الىستان ارنايى ات ارىلتىپ كەلگەن. ال قالعان توپتار كوكشەتاۋ, قارا­عاندى, شىمكەنت, الماتى قالالارى مەن تالدىقورعان وڭىرىنەن قۇرىلىپ, جاساقتالعان. بارلىعى 180-گە جۋىق تۋريستەر 15 كومانداعا ءبولىنىپ, ءار كوماندانىڭ جەكە مارشرۋتپەن تابيعاتتى تاماشالاۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىلعان. مارشرۋتتىڭ ارنايى كاتەگوريالىق دەڭگەيى بار دەسەك, ونى ءجۇرىپ وتكەن جاستار سپورتتىق دەڭ­گەيلەرىن كوتەرۋىنە مۇمكىندىك الادى. تۋريستەردىڭ جەكە قاۋىپسىزدىگىنە “ريسك” قۇتقارۋشى وتريادى” قوعامدىق بىرلەستىگى جاۋاپتى بولعاندىقتان, ولاردىڭ بەلسەندىلىگى دە ەرەكشە. – تالدىقورعاننان شىققاندا شىركەيساي تاۋ شاتقالىنا شامامەن ەكى ساعاتتا جەتۋگە بولادى. لاگەر تەڭىز دەڭگەيىنەن 2200 مەتر بيىكتىكتە. سوندىقتان وعان كەز كەلگەن اۆتوكولىك شىعا المايتىندىقتان, جول تالعا­ماي­تىن “گاز-66” نەمەسە “ۋاز” سياق­تى كولىك پايدالانىلۋدا. پالات­كالىق لاگەردە تۋريستەرگە ازىرگە تا­لاپ­قا ساي تۇرمىستىق جاعدايلار جا­سالماعان. بىراق, الداعى جوسپار اي­قىن. بولاشاقتا وسى مەكەندى جالعا الىپ, بازالىق لاگەر جاساۋ جونىندە ءما­سەلە كوتەرىلۋدە, دەدى كلۋب جەتەكشىسى. جەتىسۋدى ايداي الەمگە تانىتقان – لەپسى, باسقان, اقسۋ, بۇيەن, قىزىلاعاش, قاراتال, كوكسۋ ءتارىزدى جەتى وزەننىڭ سۋى بالداي, تۇنىق. ال, شىركەيساي شاتقالىنىڭ شەتىندەگى ءشوبى شۇيگىن تۋريادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كەلگەندەردىڭ ەشقايسىسى وعان بەي-جاي قارامادى. تاڭعاجايىپ تاۋ كورىنىستەرىن تاماشالاپ, سەزىم­دەرىمەن ءبولىسىپ, جاقسى كوڭىل-كۇيگە بولەندى. تۋريستەر قاتارىندا جالىنداعان جاستار دا كوپ. ولاردىڭ قورشاعان ورتانى بىلۋگە قۇمارلىعى دا كوڭىل اۋدارتادى. – مەن سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىندا وقيمىن. قازىرگى كەزدە جاتتىرىقتىرۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. تۋريستىك توپپەن تاۋ شاتقالىنا كەلگەنىمە قۋانىشتىمىن. كوماندامىز “تريتون” دەپ اتالادى. ءبىز 130 شاقىرىمدىق مارشرۋتتى باستاپ, كاتەگوريامىزدى كوتەرسەك دەگەن ماقساتپەن ساپارىمىزدى جالعاستىردىق. جازعى تۋريستىك باعىت ماماندىعىم بويىنشا تاجىريبە جيناقتاۋىما سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەدى ەرنار ءابدىراسىلوۆ. كۇنگە كۇيىپ, توتىققان جاستاردىڭ جۇزدەرى جارقىن, كوڭىلدەرى كوتەرىڭكى. وبلىستىق تۋريزم, دەنە شىنىق­تىرۋ جانە سپورت باسقارماسى تۋريزم­دى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ مامانى اينۇر داۋلەتاليەۆا تۋريادا وبلىستاعى تۋريستىك مارشرۋتتاردى جارنامالاپ, ونى حالىققا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى. ءمۇم­كىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋى كەرەك دەپ, تۇرعىنداردى سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ مەن ولكەدەگى تابيعاتى سۇلۋ جەرلەرمەن تانىسۋعا ۇندەدى. تۋريادا سوڭىنان وسى تاقىرىپ اياسىندا فوتوسۋرەت, تۋريستىك اندەرگە بايقاۋ جاريالانىپ, جاز قىزىعى جالعاسادى. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى.