تىلشىگە تىعىز تاپسىرما
جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا دا ساناۋلى كۇندەر قالدى. سۇيىكتى مەكتەبىن ساعىنىپ جۇرگەن جاس جەتكىنشەكتەردى قابىلداۋعا ءبىلىم ۇيالارىنىڭ ازىرلىگى قانداي؟ “ەگەمەننىڭ” تىلشىلەرى وسى جونىندە اڭگىمەلەيدى.
الماتى وبلىسىنان — كۇمىسجان بايجان:
— ەلدى جاڭعىرتۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋدىڭ تابىستىلىعى جاستاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىمى مەن بەلسەندىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىن ەلباسى ءاردايىم اتاپ ايتىپ كەلەدى. سوندىقتان دا اتالعان سالاعا بولىنگەن قارجى كولەمى ءوسىپ, ءبىلىم شاڭىراقتارى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن تولىقتىرىلۋىنا نازار اۋدارىلۋدا. تالدىقورعان قالاسىنىڭ شىعىسىنداعى قاراتال شاعىن اۋدانىندا جىل وتكەن سايىن جاڭا قۇرىلىستار بوي كوتەرىپ, حالىق سانى ءوسۋ ۇستىندە. دەمەك, مەكتەپكە باراتىن شاكىرتتەر مەن باقشا ەسىگىن اشۋعا تىلەك ءبىلدىرۋشى بالعىندار قاتارى جەتكىلىكتى. شاھاردىڭ وڭى مەن سولىنان دا ساۋلەتتى اسەم عيماراتتار سالىنىپ, قۇرىلىستارى جەدەل جۇرگىزىلىپ جاتىر. سولاردىڭ قاتارىندا كوپ قاباتتى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى مەن سپورت سارايىنىڭ قۇرىلىسىن اتاپ ايتۋعا بولادى. تامىز ايىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن اتالعان نىسانداردى ارالاعاندار قۇرىلىس الاڭىنداعى جۇمىسپەن تانىستى. نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنە بيۋدجەتتەن 2 ملرد. 286 ملن.تەڭگە ءبولىنىپ, قازىرگى كەزدە 750 ادام جۇمىس ىستەۋدە. عيماراتتىڭ ىشكى ارلەۋ جۇمىستارىنىڭ تياناعى كەلتىرىلىپ, جيھازدارمەن قامتۋ ماسەلەسى قولعا الىندى. زياتكەرلىك مەكتەپتە جان-جاقتى جابدىقتالعان 45 وقۋ كابينەتتەرى, 2 باسسەين, 2 اسحانا, سپورت زالى مەن شىنىعۋ الاڭى, تاعى باسقا شاكىرتتەردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋىنا قاجەتتىلىكتەر تولىق قاراستىرىلعان. وقۋ كابينەتتەرى ينتەراكتيۆتى تاقتالارمەن جابدىقتالسا, مەكتەپ جانىنان 90 ورىنعا لايىقتالعان بالاباقشادا 3-6 جاس ارالىعىنداعى ءبۇلدىرشىندەر قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە ءتىل سىندىراتىن بولادى. ءۇش تۇعىرلى ءتىل ماسەلەسى وڭىردە وسىلاي جۇزەگە اسىرىلماق. اتالعان مەكتەپكە جاڭا وقۋ جىلىندا 600 وقۋشى قابىلدانادى دەپ جوسپارلانسا, العاشقى كەزدەگى ىرىكتەۋدەن 490 بالا وتكەن. قالعانى 10 تامىزداعى ىرىكتەۋ بارىسىندا قابىلدانباقشى. سونىمەن قاتار, ءبىلىم شاڭىراعىنداعى 1-6 سىنىپ ارالىعىندا وقيتىنداردىڭ جىلدىق تولەمى دە بەلگىلەنگەن. ال جەتىنشى سىنىپتان جوعارى پرەزيدەنت گرانتىمەن وقىتۋ جالعاستىرىلادى. دەسەك تە, 240 بالانىڭ گرانتقا يە بولۋ مۇمكىندىگى بار. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار دايىندايتىن ءبىلىم شاڭىراعىندا ماتەماتيكا مەن فيزيكا پاندەرى تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلماقشى. سوندىقتان دا مۇندا وڭىردەگى ىرىكتەۋدەن وتكەن ەڭ ءبىلىمدى, تاجىريبەلى مۇعالىمدەر ساباق بەرەتىن بولادى. قۇرىلىسشىلار ەندى قىسقا مەرزىمدە پايدالانۋعا بەرىلەتىن نىسانداعى قۇرىلىس جۇمىستارىن ساپالى جۇرگىزۋگە دەن قويعان. ال, قالانىڭ وڭتۇستىگىندەگى 8 گەكتار اۋماقتاعى cپورت سارايىنىڭ قۇرىلىسىنا 3 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلىپتى. اسەم سارايدا سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىنەن جارىس وتكىزىلەتىن بولسا, سپورتشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن شىنىقتىراتىن توپتاردىڭ جاتتىعۋىنا ارنالعان قۇرىلعىلار جانە عيماراتتىڭ استىڭعى قاباتىندا اۆتوتۇراق, تەحنيكالىق عيمارات, كافە, نىسانا كوزدەيتىن تير ورنالاستىرىلعان. سونداي-اق, ميني-فۋتبول مەن باسكەتبولعا ارنالعان سپورتتىق ارەنا, كورەرمەندەرگە ارنالعان تريبۋنا, باسسەين, قوناق ءۇي دە جۇرتشىلىققا قىزمەت ەتپەك. ەكىنشى قاباتتا امبەباپ زال, حولل, سامبو, دزيۋدو, تاەكۆوندو, بوكس, ەركىن كلاسسيكالىق كۇرەس, سپورتتىق بي زالى مەن مۇراجاي, ءۇشىنشى قاباتتا ءباسپاسوز ورتالىعى مەن باسقا دا ورىندار, ءتورتىنشى قاباتتا زالداردى تەحنيكالىق جارىقتاندىرۋ قۇرىلعىلارى ورنالاستىرىلىپتى. وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ cپورت سارايىنىڭ الدىندا جىر الىبى جامبىلدىڭ ۇلى ۇستازى ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ ەسكەرتكىشى بوي كوتەرەتىنىن جەتكىزدى. تالدىقورعاننىڭ كوركىنە جاڭا ءار بەرەتىن قوس عيماراتتاعى سوڭعى جۇمىستاردىڭ تياناعىن كەلتىرگەن قۇرىلىسشىلار ەڭبەگى قارقىندى.قاراعاندى وبلىسىنان — ايقىن نەسىپباي:
— قازىر ەل ءىشى جاققا جول ءتۇسىپ جۇرگەندە الدىمەن نازار اۋدارىلاتىنى مەكتەپتەردىڭ قىسقا ازىرلىك, جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ جاي-كۇيى. اۋىلدارداعى قاربالاس شارۋا ءىشىنەن انادايدان كوزگە شالىناتىنى دا وسى. ءار ەلدى مەكەننىڭ ورتا تۇسىنداعى ەڭسەلەۋ عيمارات اينالاسىندا قىبىرلاعان ادام, قوزعالعان تەحنيكا كورىنسە, جۇرتتىڭ نەگە جۇمىلىپ جاتقانى بىلىنە قالادى. جاڭاارقا اۋدانىنىڭ بايدالى بي اۋىلىنا اتباسى بۇرىلعاندا اڭداعانىمىزداي, مەكتەپ كەيپىن كەلبەتتەندىرۋ ۇستىنەن شىقتىق. قۇرىلىسشىلار قيمىلىنا باس-كوز بولىپ تۇرعاندار اراسىندا جەرگىلىكتى اكىم تالعات ءابدۋوۆ تە, ءبىلىم ۇياسى ديرەكتورى جانكەلدى سەمبين دە بار ەكەن. بىردەن ءىس بارىسىنا قۇلاق ءتۇرىلدى. بۇل ءوزى كەشەگى وتپەلى كەزەڭنىڭ الدىندا عانا سالىنعان, 730 وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپ كورىنەدى. سول كەزدە دە وسىنشا شاكىرتكە تولماسا, بۇگىندە 167 جەتكىنشەككە ىقشامدالۋىنا تۋرا كەلگەن. سوعان بايلانىستى ءۇشىنشى قاباتى جابىلىپ, ساباقتار ەكى قاباتىندا ءجۇرگىزىلۋگە ىڭعايلانىپتى. ءبىرىنشىسىندە جوندەۋ ءبىتىپ, ەكىنشىسى دە جاڭارعان قالىپقا ەنىپ قالىپتى. ەدەندەرى الماستىرىلىپ, ەسىك-تەرەزەلەرى قايتادان ورناتىلعان, قابىرعالارى ادەمى ارلەنگەن. ەندى از كۇندە مۇعالىمدەر, اتا-انالار, وقۋشىلار كوزايىمىنا اينالماقتىعى بايقالدى. — وقۋ جىلى اياقتالىسىمەن ىسكە كىرىسىپ كەتكەن ەدىك. سىرتتان ءبىرلى-ەكىلى شەبەر مامان كومەككە شاقىرىلماعانى بولماسا, جوندەۋ جۇمىستارىنا قامتىلعاندار نەگىزىنەن ءوز اۋىلداستارىمىز. بۇرىن بىلمەي كەلىپپىز, التىن قولدى ىسمەرلەر ءبىزدە دە از ەمەستىگىنە كوزىمىز جەتتى,–دەپ مەكتەپ ديرەكتورى ريزالىق ءبىلدىرىپ, جەرگىلىكتى قۇرىلىسشىلار ەڭبەگى ايتسا ايتارلىقتاي ەكەنىنە ساپالى جوندەۋ ايعاق كورىنگەن. وسى ايماقتىڭ بيدايىق اۋىلىنداعى مەكتەپ تە تانىعىسىزداي ءوزگەرىسكە تاياپتى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات جانداۋلەتوۆ سوندا دا سىناي كوز تىگىپ, كەيبىر كەمىستىكتەردى قالت جىبەرمەيدى. ونىڭ نازارىنا كومىر ۇيىلەتىن ورىننىڭ قورشالماي قالعانىنا شەيىن ىلىگىپ, دەرەۋ قورشاۋ ورناتۋ ەسكەرتىلۋىنەن بۇل ىستە ۇساق-تۇيەك جوقتىعى سەزىلدى. سوعان تاعى ءبىر مىسال رەتىندە بيدايىقتان ءبىر شاقىرىمعا جەتەر-جەتپەس جەردەگى رازەزد باسىنان باستاۋىش مەكتەپتىڭ سالىنۋى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, مۇنداعى بالالاردىڭ اسىرەسە, كۇز-قىس ايلارىندا ورتالىقتاعى ءبىلىم وشاعىنا جاياۋ-جالپىلاپ كەلىپ وقۋى اۋىر سوعىپ كەلگەن ەدى. ولار بۇدان بىلاي قاراي ۇيلەرىنىڭ ءدال ىرگەسىندەگى مەكتەپتە وقي الادى. ءبىز وبلىستىق ءبىلىم دەپارتامەنتىنەن جاڭا وقۋ جىلىنا اۋداندار دايىندىعىن بىلگەنىمىزدە جاڭاارقا ءوڭىرى الدىڭعىلار قاتارىندا اتالۋى جوعارىدا ايتىلعاندى راستاي ءتۇستى. اۋدان مەكتەپتەرى ءبارى وقۋ بۇگىن باستالسا دا ەسىك اشۋعا ءازىر ەكەن. جالپى, وبلىس بويىنشا “جول كارتاسى” باعدارلاماسى اياسىندا جاز ماۋسىمىندا 158 ءبىلىم بەرۋ نىسانى جوندەۋگە قامتىلىپ, سول ءۇشىن 2 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن. ونىڭ كەشەگى كۇنگە دەيىن 73 پايىزى يگەرىلسە, قالعان ۋاقىتتا تولىقتاي جاراتىلۋى ىسكە اسپاق. سونىمەن قاتار ءوز تاراپىمىزدان اتا-انالاردىڭ بۇل رەتتەگى وي-پىكىرلەرىن ءبىلۋدى دە ەسكەرگەن ەدىك. سويلەسىلگەندەردىڭ ءبىرازى جىل سايىن مەكتەپتەردىڭ وقۋ جىلىنا دايىندىعى جاقسارىپ كەلە جاتقاندىعىن, بۇعان الاڭداۋشىلىقتارى ازدىعىن ايتا كەلىپ, ەڭ قيىنى وقۋ قۇرالدارىنىڭ وڭايلىقپەن قولعا تۇسىرتپەيتىندىگى قينايتىندىعىنا وكپە-رەنىشتەرىن سەزدىردى. مەكتەپتىك ۇلگىدەگى كيىمدەر ساتىپ الۋ دا جەڭىل ەمەس دەلىندى. بۇل اسىرەسە, الىستاعى ۇلىتاۋ, اقتوعاي اۋداندارى تۇرعىندارى الدىنان جىلما-جىل شىعاتىن ماسەلە كورىنەدى. كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ جيىرەك ۇشىراساتىنى دا وسى جاقتار. ولاردىڭ ءبىر شاڭىراقتان مەكتەپكە باراتىن ءتورت-بەس بالاعا قىمباتقا بىرنەشە كىتاپ, كيىم ساتىپ الىپ بەرۋگە جاعدايلارى جەتىمسىز. وسىعان بايلانىستى قاراستىرىلعان جەڭىلدىك شارالاردىڭ بار-جوعىن بىلە المادىق. ولاي بولماعاننىڭ وزىندە اۋىل-اۋىلداردا وقۋلىقتار, مەكتەپتىك كيىمدەر جارمەڭكەسىن وتكىزۋدى ويلاستىرۋعا بولار ەدى عوي. وقۋ جىلىنا دايىندىقتا ەشنارسە ۇمىتىلماۋى كەرەك-اق قازىر. وندا ۇساق ماسەلە جوق.قىزىلوردادان — ەركىن ءابىل:
— جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا ساناۋلى – اق كۇندەر قالدى. سودان دا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى جاڭىل الپامىسقىزى جونتاەۆاعا “سىر ايماعىنداعى ءبىلىم وردالارىنىڭ جاڭا وقۋ جىلىنا ازىرلىگى قالاي؟” دەگەن ساۋال تاستاعان ەدىك. – اڭگىمەمدى وتكەن وقۋ جىلى قول جەتكىزگەن ازىن-اۋلىق جەتىستىكتەردەن باستاسام دەيمىن. اعىمداعى جىلعى 15-21 ءساۋىر ارالىعىندا جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەر بويىنشا قىزىلوردا قالاسىندا ءبىرىنشى رەت رەسپۋبليكالىق وليمپيادا وتكىزىلدى. وليمپياداعا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان جۇزدەن وزعان جۇيرىكتەر قاتىسىپ, سىربويىلىق 12 وقۋشى جۇلدەلى ورىنداردى يەلەندى. ال بيىلعى جىلى 6933 مەكتەپ ءبىتىرۋشىنىڭ 5069-ى ۇبت تاپسىرۋعا قاتىسىپ, وبلىس بويىنشا ورتاشا ءبىلىم كورسەتكىشى 88,7 بالدى قۇراۋى زور جەتىستىك بولسا, “التىن بەلگىگە” ۇسىنىلعان ۇمىتكەرلەردىڭ 130-ى, ياعني 71,8 پايىزى يەلەندى. ايماقتاعى ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ 2010-2011 وقۋ جىلىنا ازىرلىگى ساقاداي-ساي دەسەم, اسىرا ايتقاندىعىم بولار. نەگە دەيسىز عوي؟ ءبىلىم سالاسىندا بىزدە عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ وزگە دە ايماقتارىندا كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلەلەر جوق ەمەس. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, ەلباسىمىزدىڭ “جاڭا ون جىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا, سونداي-اق قر ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ايقىندالعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ جەڭىل جۇك بولماسا كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ وتاۋلارىن اقپاراتتاندىرۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, بۇل باعىتتا ايماقتا ۇلكەن ىلگەرىلەۋشىلىكتەر بار. ءبىلىم وشاقتارىن كومپيۋتەرمەن جابدىقتاۋ, ينتەرنەتكە قوسۋ, وزىق تەحنيكالار مەن تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ءبىلىم بەرۋ سالاسى جۇمىستارىنىڭ باسىم باعىتتارى بولىپ ەسەپتەلەدى. وبلىس ايماعىنداعى 289 مەكتەپتە 8363 كومپيۋتەر ورناتىلعان. ەگەر 2006 جىلى ءبىر كومپيۋتەرگە شاققاندا 37 وقۋشىدان بولسا, 2010 جىلى 15 وقۋشىدان كەلىپ وتىر. سونداي-اق مەكتەپتەردى مۋلتيمەديالىق كابينەتتەرمەن جابدىقتاۋ 2005 جىلى باستاۋ الىپ, بۇگىندە 207 مۋلتيمەديالىق كابينەتپەن جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتەردىڭ 71,6 پايىزى قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنداعى ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلگەن ينتەراكتيۆتى ساباقتىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا وراي وبلىس مەكتەپتەرىنىڭ 93 پايىزى, ياعني 269 مەكتەپ ينتەراكتيۆتى تاقتامەن جابدىقتالدى. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا ايماقتاعى مەكتەپتەردىڭ 94,8 پايىزى ينتەرنەتكە قوسىلسا, وسىلاردىڭ دەنى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. ەلباسىمىزدىڭ ەلىمىزدە وقۋ تەلەديدارىن قۇرۋ قاجەتتىگىن باسا ايتۋىنا بايلانىستى وبلىستىق تەلەارنالار ارقىلى “قاشىقتىقتان وقىتۋ” باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ ساعاتتارى وتكىزىلمەك. ءسوز وراي كەلگەندە ايتا كەتەيىن, مەكتەپتەرگە “اقپاراتتىق كيوسك” باعدارلامالارى جاساقتالىپ, اتا-انالار مەكتەپتەگى وقۋشىلار ۇلگەرىمى جونىندەگى اقپاراتتارعا دەر كەزىندە قول جەتكىزىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا سىر ايماعىندا 25 ءبىلىم ورداسىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە بولسا, سونىڭ 14-ءى جاڭا وقۋ جىلىندا پايدالانۋعا بەرىلىپ, 1 قىركۇيەك كۇنى ءبۇلدىرشىندەرگە ەسىكتەرىن ايقارا اشپاق. “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنا سايكەس بيۋدجەتتەن 730807,0 مىڭ تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, 26 ءبىلىم وشاعى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. ال, وقۋلىقتار ساتىپ الۋعا 243805,0 مىڭ تەڭگە قارجى قارالىپ, تاسىمالداۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا تاياۋ. بۇگىندە وسىعان بايلانىستى كۇندەلىكتى “مەكتەپ جارمەڭكەلەرى” وتكىزىلۋدە. ۇكىمەتتىڭ “بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن جانە وقىتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 2010-2011 جىلدارعا ارنالعان “بالاپان” باعدارلاماسىن” جۇزەگە اسىرۋدا دا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ءبۇگىندە وبلىسىمىزدا 164 بالاباقشا جۇمىس جاساپ جاتىرسا, اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 570 ورىندىق 12 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. ال, شىلدە ايىنان بەرى 330 ورىندىق 9 جەكە بالاباقشا اشىلدى. جىل ەرەكشەلىگىنىڭ ءبىرى – جاڭا وقۋ جىلىندا 9 بلوكتان تۇراتىن جاڭاقورعان اۋدانىندا 300 ورىندىق جاڭا لاگەر اشىلماق. بيىلعى تاعى ءبىر ەرەكشەلىك, اۋداندىق, قالالىق تامىز كەڭەستەرىمەن قاتار اۋدانداردا ءتۇرلى باسقوسۋلار ۇيىمداستىرىلماق. بيىلعى وقۋ جىلىندا ء“وزىن-ءوزى تانۋ” ءپانى بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇرگىزىلمەك. وسىعان وراي, “وقۋ-تاربيە بەرۋ جۇيەسىنە ء“وزىن-ءوزى تانۋ” كۋرسىنىڭ يدەيالارىن ەنگىزۋ” تاقىرىبىندا ء“وزىن-ءوزى تانۋ” ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وبلىستىق ينتەرنەت-پەدكەڭەس وتكىزبەكپىز. سونىمەن قاتار, “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2008 – 2012 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى” اياسىندا كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ايماقتىق ۇلگىسىن دامىتۋ” تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى پەداگوگ قىزمەتكەرلەرىنىڭ تامىز كەڭەسى دە وتكىزىلەدى.
