06 تامىز، 2010

قاراشىعاناقتاعى قارىمدى قادامدار

372 رەت كورسەتىلدى
باتىس قازاقستان وبلىسىنا قاراستى قاراشىعاناق مۇناي-گاز كوندەنساتى كەن ورنىنداعى قوردىڭ پايداعا اساتىن مولشەرى 9 ميلليارد باررەل سۇيىق كومىرسۋتەگى پەن 48 تريلليون تەكشە فۋت گازدى قۇرايدى. جوعارىدا اتالعان بۇل ساندار قاراشىعاناقتى الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي-گاز كەن ورىندارىنىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا ءوز ىقپالىن تيگىزۋدە. سونىمەن قاتار، قاراشىعاناق – قازىرگى ەلىمىزدەگى اسا ءىرى گاز كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى. وندىرىلەتىن گازدىڭ مولشەرى 44 پايىزعا سايكەس كەلسە، سۇيىق كومىرسۋتەگىنىڭ مولشەرى ەلىمىز بويىنشا وندىرىلەتىن جالپى مولشەردىڭ 15 پايىزعا جۋىعىن قۇرايدى. قاراشىعاناق كەن ورنىن يگەرۋدەگى ناتيجەلى جۇمىستار رەسپۋبليكانىڭ بيلىك تاراپى مەن جەرگىلىكتى قوعامدىق جانە حالىقارالىق ينۆەستورلىق كوم­پانيالارمەن جيناقتالعان بەرىك ىنتىماقتاستىق پەن ارىپتەستىكتىڭ جەمىسى دەپ تۇسىنسەك، ارتىق بولماس. بەرىك ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى ورناتقان كوم­پانيالاردىڭ قاتارىندا “بي دجي گرۋپ”، ەني، شەۆرون جانە لۋكويل سىندى تاجىريبەلى كومپانيالار بار. قازاقستان بويىنشا ءىرى حالىقارالىق جوبالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لاتىن قاراشىعاناق 14 ميلليارد اقش دوللارىنان استام كو­لەمدەگى  ينۆەستيتسيانى پايداعا اسىردى. مۇنىڭ ءوزى يگەرۋ جۇمىستارى كۇردەلى بولىپ تابىلاتىن وسى كەن ورنىنا  مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى الەم­دىك الدىڭعى قاتارلى تەحنو­لوگيالاردى پايدالانۋعا ءمۇم­كىندىك تۋعىزدى. قازاقستان بويىنشا ەڭ العاشقى تەسۋ ۇڭعىماسىنىڭ پايدالانۋى دا وسى قاراشىعاناقتا تابىلدى. سونىمەن قاتار ءدال وسى جەردە يننوۆاتسيالىق جوبا بويىنشا جوعارعى قىسىم اياسىندا سۇر گاز قاباتتارى ءوندىرىلدى. مۇنداي ءونىمدى پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا كومىرسۋتەگىنىڭ شيكىزات مولشەرى كوبەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا ەلىمىزگە ەلەۋلى تابىستار اكەلدى دەسەك، قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك. وتاندىق ۇيىمدار مەن “قازمۇنايگاز” سىندى ۇلتتىق كومپانيامەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورنىعۋى ناتيجەسىندە قاراشىعاناقتىڭ وندىرىستىك جوسپارلارى مەملەكەتتىك ءمىن­دەتتەرمەن ۇيلەسىم تاۋىپ جاتتى. ماسەلەن، ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىنا تابيعي بايلىقتاردىڭ يگەرىلۋى ءوندىرىس باسەكەسىنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. قپو-نىڭ جۇمىستارى حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا ەڭبەك پەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ، قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى، الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ، جەرگىلىكتى بىرلەستىكتەرمەن ءارىپ­تەستىك ورناتۋ، كادرلاردى ۇلتتاندىرۋ مەن الەۋمەتتىك دامۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدى قاداعالاۋ ارەكەتتەرىنە نەگىزدەلگەن. ەل ۇكىمەتىنىڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار قاتارىندا قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ۇلەس-سالماعىن ەڭ جوعارعى دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ باستاماشىلىعىن بارىنشا قول­داي­تىنى وسىندايدا بايقالادى. قاراشىعاناق – قازاقستاندىق وندىرگىش كۇشتەردىڭ باعدار­­لامالارىندا ىقپالدىلىق پەن نىعايتۋ جولدارىن مەيلىنشە جاڭا قىرلارىنان تانىتقان ەڭ ءبىر ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قارا­شىعاناقتىڭ قۇرىلىمىندا 2700-دەن استام جەرگىلىكتى كاسىپورىن تىركەلگەن. ال قار­ا­شىعاناقتاعى وتاندىق كاسىپ­ورىنداردىڭ كەلىسىم-شارتتارىنىڭ قۇنى 3،5 ميللياردتان استام اقش دوللارىن قۇرايتىنى تاعى بار. قازاقستاندىق مۇناي-گاز سەكتورى سالاسىنداعى ءىرى جەتەكشىلىك كاسىپورىنداردىڭ قاتارىنا جاتاتىن قپو ءونىم شىعارۋ بارىسىندا دا، نارىققا شىعاتىن قاراشىعاناقتىڭ كومىرسۋتەگىن تاسۋ ۇردىستەرى كەزىندە دە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سىندى مەملەكەتتىك نورماتيۆتىك تالاپ­تاردى قاداعالاۋدى باسشىلىققا الا بىلگەن. كومىرسۋتەگى شيكى­زاتىنىڭ كۇيدىرۋ قاجەتتىلىگىن بولدىرماۋ ءۇشىن زەرتتەۋ جۇ­مىستارى بارىسىندا ۇڭعىما “مەگا فلوۋ” دەپ اتالاتىن جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەردى. مۇناي-گاز سالاسىنداعى ەڭ سوڭعى تەحنيكالاردىڭ ءبىرى – كوپ فازالى سەپاراتور. بۇل قۇرىلعى باعالى كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ جانۋىنا جول بەرمەيدى، ياعني كەرىسىنشە ءونىمدى شىعاراتىن مۇناي جيناقتاۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىنا ءوزىنىڭ وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. قپو باتىس قازاقستان وبلى­سىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جىل سايىن 10 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە قار­جىنى جۇمساپ كەلەدى. وتكەن جىلى ۇكىمەت قۇرىلىمى مەن قارا­شىعاناق جوباسىن باسقارۋ كومي­تەتى وڭىردەگى جىلدىق الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيانىڭ كولەمىن 20 ميلليون اقش دوللارىنا دەيىن ەسەلەۋ تۋرالى ەكىجاقتى بىرلەسكەن شەشىم قابىل­داعان بولاتىن. بۇل قاراجاتتار وسى ءوڭىردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، مادەنيەت پەن سپورت سالالارىن دامىتۋعا ار­نالىپ كەلەدى. وتكەن ونجىلدىق كولەمىندە بىرنەشە جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار، جولدار مەن الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى جوبالار سالىندى. وسىنداي الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ جاڭعى­رۋىنا وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ باسىم ۇلەس سالماعىن ايتپاسقا بولماس. ورال مەن ونىڭ توڭىرەگىندەگى 150-گە جۋىق ەلدى مەكەندى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتەتىن “قارا­شىعاناق–ورال” گاز قۇبىرى­نىڭ ءبىرىنشى جەلىسىن قپو ناتيجەلى اياقتادى. ەلدى مەكەندەردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋدەن باسقا تازا تابيعي قۋات كوزدەرىن جەتكىزۋ جۇمىستارى بولاشاقتا باتىس قازاقستان وبلى­سىنىڭ ەكونومي­كالىق الەۋەتىنىڭ جاقسارۋىنا جول اشادى. باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى سىرىم اۋدانى جىمپيتى اۋى­لىندا اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قاراشىعاناق – ورال گاز قۇبىرى بويىنشا گاز جەتكىزۋدىڭ سالتاناتتى ءراسىمى وتكىزىلدى. اتالمىش سالتاناتتى ءىس-شاراعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ساۋات مىڭ­باەۆ، باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ پەن قپو-نىڭ باس ديرەكتورى دجۋزەپپە پازي قاتىسىپ، اۋىل تۇر­عىندارىن مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتاپ، قپو باسشىلىعىنا جاساعان كومەكتەرىنە ءوز العىس­تارىن جەتكىزدى. جىمپيتى اۋىلىنداعى رەسمي سالتاناتتا ءسوز سويلەگەن قپو-نىڭ باس ديرەكتورى دجۋزەپپە پازي: “قاراشىعاناق – ورال” گاز قۇبىرىنىڭ العاشقى جەلىسى اياقتالىپ، بولاشاقتا بۇل قۇبىردىڭ ءدال وسى جەلىسى باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ءجۇز مىڭنان استام تۇرعىنى بار 5 اۋداندى تابيعي تازا وتىنمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتەتىنىنە قۋانىشتىمىن. بۇل جەتىستىگىمىز تەك قانا ەكونوميكالىق تۇرعىدا عانا ەمەس، قازاقستانداعى قاراشىعاناق جوباسى بويىنشا ارىپتەستىك ورناتقان كومپا­نيالاردىڭ بىرلەسكەن ىنتىماق­تاستىعىنىڭ ناتيجەسىندەگى الەۋمەتتىك ماعىناعا يە جەتىستىك دەپ بىلەمىن. سونىمەن قاتار بۇل جۇمىستى باتىس قازاقستان وبلىسىن دامىتۋ جولىنداعى ەڭ ءبىر سەرپىن بەرەتىن جوبا رەتىندە ەسەپتەيمىن. اتالعان ماڭىزدى الەۋمەتتىك جوبا تابيعي گازدىڭ ىشكى نارىقتاعى دامۋىنا جانە بولاشاقتا باتىس قازاقستان وبلىسى تۇرعىندارىنا ايتار­لىقتاي ەنەرگيا قاجەتتىلىگىن جەتكىزۋدىڭ ونەركاسىپتىك دامۋ باعىتى بولىپ سانالادى”–دەدى ءوز سوزىندە. “قاراشىعاناق – ورال” گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى جونىندەگى ۋاعدالاستىق قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى جانە قاراشىعاناق جوباسىنداعى ارىپتەستىك تارا­پىنان قاراس­تىرىلعان بولاتىن. بۇل جوبانى دامىتۋدىڭ رەسمي مەموران­دۋمىنا ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ قول قويعان ەدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءار تاراپ­تىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتىپ، گاز قۇبىرىنىڭ ورالدان باستاپ نوۆوپاۆلوۆكا اۋىلىنا دەيىنگى جانە تەرەكتى اۋدانىنداعى ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جەلىسى وتكەن جىلدىڭ جەل­توقسان ايىندا تولىعىمەن اياقتالدى. “قاراشىعاناق – ورال” گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ جوباداعى بەلگىلەنگەن قۇنى 300 ميلليونعا جۋىق اقش دوللارىن قۇرايتىندىعىن تاعى دا ەستەرىڭىزگە سالامىز. اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.
سوڭعى جاڭالىقتار

«وميكرون» «تويوتانى» قىسپاققا الدى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 14:00

15169 ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

ۇقساس جاڭالىقتار