وتكەن اپتانىڭ سوڭعى كۇندەرى قاراعاندى وبلىسىنداعى ۇلىتاۋ اۋدانىندا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك شارالار ءوتتى. اۋدانعا جۇمىس ساپارىمەن ارنايى بارعان ءوڭىر باسشىسى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆ تاريحتى سالماقتاعان سالتاناتتى جيىنعا قاتىسىپ, قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ « ۇلىتاۋ تورىندەگى تولعانىس» اتتى سۇحباتىندا بىلاي دەگەن بولاتىن: « ۇلىتاۋ – وتە قاسيەتتى جەر. ۇلىتاۋ دەپ اتالۋىنىڭ ءوزىنىڭ تاريحي ءمانى بار. قازاقتىڭ ەن دالاسىنىڭ قاي شەتىنە بارساڭ دا, وسىنداي قاسيەتتى جەرلەر تابىلادى. دەگەنمەن, ۇلىتاۋدىڭ ورنى ءبىر باسقا. ءبىزدىڭ جاستارىمىز ونى بىلە بەرمەيدى. ءبىز ءوز تاريحىمىزدى جاڭادان يگەرىپ, ءبىلىپ جاتقان ەلمىز. قازاقتىڭ تاريحى وتە باي».
سوندىقتان دا, ۇلتتىڭ رۋحى ۇيا سالعان ۇلىتاۋدىڭ قازاق حاندىعىنىڭ مەرەيتويىن ۇلىقتاعان شارانى العاشقىلاردىڭ ءبىرى ساناتىندا قابىلداپ العانى دا زاڭدىلىق ەدى.
مەرەكەلىك شارالار «ءۇيتاس» دەپ اتالاتىن جەردە «بۇلانتى شايقاسى» اتتى ەسكەرتكىش ۇستىنىنىڭ اشىلۋىمەن باستالدى. باتىرلىقتىڭ بەلگىسىنە قويىلعان مونۋمەنتتىڭ لەنتاسىن العاشقى عارىشكەرىمىز, حالىق قاھارمانى توقتار اۋباكىروۆ پەن وبلىس باسشىسى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆ قيدى.
جوڭعارلارعا قارسى العاشقى جويقىن شابۋىلدىڭ ۇلىتاۋ جەرىندەگى بۇلانتى-بىلەۋتى توڭىرەگىندە بولعانى تاريحتان ءمالىم. بۇل سوعىسقا ءۇش ءجۇزدىڭ بارلىق اسكەرى قاتىسقان دەگەن دەرەك تە بار. ءبىر مالىمەتتە ۇلى جۇزدەن جەتى مىڭ, ورتا جۇزدەن ون مىڭ, كىشى جۇزدەن ون مىڭ اسكەر جوڭعارعا قارسى كوتەرىلگەنى كورسەتىلەدى. ەندى ءبىر دەرەكتە بارلىعى قىرىق ءتورت مىڭ قازاق جاساعى شايقاسقانى تۋرالى ءسوز بار.
بۇل شايقاس شىن مانىندە «وتان سوعىسى» دەپ اتالۋعا لايىق قانتوگىس بولعان ەدى. جەر, ەل تاعدىرى ءۇشىن بولعان مايدانعا بارلىق حاندارىمىز, ايگىلى ءۇش ءبيىمىز, سامەكە, ابىلمامبەت, كوكجال باراق سۇلتاندار, ساڭىرىق, بوگەنباي, قابانباي, ناۋرىزباي, سەڭكىباي, شاقشاق جانىبەك, تاما ەسەت, تايلاق, مالايسارى, بايعازى جانە باسقا دا ءباھادۇر باتىرلارىمىز قاتىسقان.
«بۇلانتى شايقاسى» ەسكەرتكىشىنىڭ تۇعىرى ءمارمار تاستان سومدالعان. ونىڭ ۇستىنە ۇشى كوككە شانشىلعان نايزا ىسپەتتى ۇستىن ورناتىلىپتى. ول جەز ارالاسقان قالايىدان جاسالاعان. جالپى, مونۋمەنتتىڭ بيىكتىگى 7 مەتردەن اسادى. ەسكەرتكىشتىڭ تۇعىرىن ءتورت جاعىنان ءتورت بىردەي قالقان قاۋسىرا قورشاپ تۇر. اينالاسىنا ورىن تەپكەن ءتورت ءمارمار بالبال تاسقا سول شايقاستا ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن وتىزعا تارتا باتىردىڭ ەسىمى ويىپ جازىلىپتى. ەسكەرتكىشتىڭ اۆتورى جەزقازعاندىق ءمۇسىنشى شاحيبابەن سەيىتكەنوۆ ەكەن.
اۋدان ورتالىعىندا وتكەن « ۇلىتاۋ – ۇلت ۇياسى» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا مەرەيتوي شارالارىنىڭ نەگىزگى ارقاۋىنا تاتيتىن شارا بولدى. بۇل باسقوسۋدا قازاقتىڭ بەلگىلى جازۋشىلارى تۇرسىن جۇرتباي, انەس ساراەۆ ەل مەن جەر تاريحىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتەر ايتىپ, تاريحي-تانىمدىق دۇنيە كوكجيەگىن كەڭىتۋ ىسىنە سۇبەلى ۇلەس قوستى.
ودان كەيىن جەزقازعان قالاسىندا كەتبۇقا بيگە ورناتىلۋى ءتيىس ەسكەرتكىشتىڭ ىرگەتاسىنا سيمۆوليكالىق تۇرعىدا تاس قالاندى. سونىمەن قاتار, جەزقازعان تاريحي-ارحەولوگيالىق مۇراجايىندا قازاق حاندىعى ەكسپوزيتسياسىنىڭ جانە «بۇلانتى شايقاسى» ديوراماسىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى دا كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
ۇلىتاۋدا وتكەن تاريحي تاعىلىمى مول شارانىڭ سوڭى قاسيەتتى مەكەندە بەرىلگەن ۇلكەن اسپەن قورىتىندىلاندى. تۇلپارلار تۇياعى تاپتاعان كيەلى توپىراقتا سانسىز كيىز تىگىلىپ, باتىر بابالار رۋحىنا باعىشتالىپ قۇران-قاتىم ءتۇسىرىلدى. بايگە بەرىلىپ, بالۋاندار كۇش سىناستى. ۇلىتاۋ جەرىندە ۇلان-اسىر تويعا اينالعان بۇل شارانى ءوز دەڭگەيىندە ۇيىمداستىرىپ, وتكىزە بىلگەن اۋدان اكىمى حاميت وماروۆ باستاعان ازاماتتاردىڭ ەڭبەگىنە ەل ريزا.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى وبلىسى.
