«قازاقستاننىڭ كومىر ونەركاسىبى: ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ستراتەگيالىق نەگىزى» تاقىرىبىنداعى جيىنعا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, سالالىق قاۋىمداستىقتار مەن جەتەكشى كومىر ءوندىرۋشى كاسىپورىنداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. فورۋمدى اشقان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ ەلەكتر ەنەرگياسىنا سۇرانىستىڭ ارتۋى, تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن جاڭا وندىرىستەردىڭ ىسكە قوسىلۋى جاعدايىندا سەنىمدى بازالىق گەنەراتسيانىڭ ماڭىزى كۇشەيگەنىن ايتتى.
ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان «كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ» ۇلتتىق جوباسىن بەكىتكەن. قۇجات جاڭا ەنەرگەتيكالىق نىساندار سالۋدى, قولدانىستاعى ستانسالاردى جاڭعىرتۋدى ءارى ولاردىڭ قۋاتىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.
«جاڭا گەنەراتسيالىق قۋاتتاردى ىسكە قوسۋ كومىر ءوندىرۋ كولەمىنىڭ وسۋىمەن, سونداي-اق كولىك ينفراقۇرىلىمى مەن لوگيستيكانىڭ دامۋىمەن قاتار جۇرۋگە ءتيىس. تۇراقتى وتىن بازاسى بولماسا, جاڭا ستانسالار كۇتكەن ناتيجەنى بەرە المايدى», دەدى ەرلان اقكەنجەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق جوبا اياسىندا كومىرگە قاتىستى ۇزاقمەرزىمدى وتىن بالانسى جاسالىپ, ىشكى نارىقتاعى تۇتىنۋشىلاردى كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تۇراقتى تەتىكتەرى قالىپتاستىرىلادى. بۇل جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىندا ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ارمان قالىقوۆ كومىر ونەركاسىبىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق وزگەرىستەرگە توقتالدى.
حالىق قالاۋلىسىنىڭ پىكىرىنشە, جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىقتارىن بەرۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋگە, گەولوگيالىق بارلاۋدى دامىتۋعا ءارى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا, ەكولوگيالىق زاڭناما وندىرىستەردى, وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا ءارى تابيعي رەسۋرستاردى ۇتىمدى يگەرۋگە ىنتالاندىرادى.
«وندىرىستەگى ءاربىر كورسەتكىشتىڭ ارتىندا ادامداردىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتى تۇر. سوندىقتان ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى, لايىقتى جالاقى مەن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ءاردايىم باستى نازاردا بولۋى كەرەك», دەدى دەپۋتات.
فورۋمدا كومىردى تەك ەنەرگيا كوزى ەمەس, قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم وندىرەتىن شيكىزات رەتىندە پايدالانۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى سانجار جاركەشوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز كومىر حيمياسىن دامىتۋ ارقىلى جاڭا وندىرىستەر قۇرىپ, ەكسپورتتىق الەۋەتىن كەڭەيتۋدى كوزدەپ وتىر.
«بۇگىندە ەلىمىزدە كومىر نەگىزىندە مەتاللۋرگيالىق كوكس پەن سينتەتيكالىق وتىن ءوندىرۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا كومىردەن گاز, اممياك, كارباميد پەن باسقا دا ءونىم تۇرلەرىن شىعارۋ باعىتىنداعى باستامالار قاراستىرىلىپ جاتىر», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
وسى ماقساتتا 2026–2031 جىلدارعا ارنالعان كومىر حيمياسىن دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى ازىرلەنگەن. مەملەكەت پەن ۇلتتىق كومپانيالار ۇزاقمەرزىمدى وففتەيك-كەلىسىمدەر جاساۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
تاۋ-كەن ءوندىرۋشى جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوستوۆەتس كومىر سالاسىنىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن نارىقتىق قاعيداتتاردى ساقتاۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. كومىر نارىعى – باسەكەلى نارىق. سوندىقتان ونى باعا بەلگىلەۋ ارقىلى اكىمشىلىك جولمەن رەتتەۋ دۇرىس ەمەس», دەدى ول.
نيكولاي رادوستوۆەتس كومىر ءوندىرۋ سالاسى مەملەكەتتەن تىكەلەي سۋبسيديا المايتىنىن, سوعان قاراماستان وڭىرلەردەگى جۇمىسپەن قامتۋدى, سالىق تۇسىمدەرى مەن ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول كومىر حيمياسىنا ينۆەستيتسيا سالاتىن كاسىپورىندارعا سالىقتىق ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى ءارى كومىر قاباتتارىنان مەتان ءوندىرۋ باعىتىنداعى جوبالاردى قولداۋدى ۇسىندى.
قازاقستان ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى تالعات تەمىرحانوۆ كومىر ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ءوسۋى جاڭا ەنەرگەتيكالىق قۋاتتاردى ىسكە قوسۋ جوسپارلارىمەن قاتار ءجۇرۋى كەرەكتىگىن ايتتى. ۇلتتىق جوبا اياسىندا ەلدە شامامەن 7,8 گۆت كومىر گەنەراتسياسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. بۇل ءۇشىن 7,5 ترلن تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا قاجەت. الايدا سالا الدىندا تۇرعان باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – كادر تاپشىلىعى.
«اسىرەسە مونوقالالارداعى كاسىپورىندار مامانداردىڭ باسقا جاققا كەتۋى مەن جاستاردىڭ از كەلۋىنە بايلانىستى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىر. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن تەك جالاقىنى كوتەرۋ جەتكىلىكسىز. قالالاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت», دەدى تالعات تەمىرحانوۆ.
ساراپشى سونداي-اق كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جوسپارلارى مەن ەلىمىزدىڭ پارنيكتىك گازداردى ازايتۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىنىڭ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
ءىس-شارا بارىسىندا «بوگاتىر كومىر» جشس باس ديرەكتورى ەۆگەني ماستەرناك كاسىپورىننىڭ جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن تانىس-تىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, الداعى جىلدارى ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىنا سۇرانىس ايتارلىقتاي وسەدى. وسىعان بايلانىستى كومپانيا وندىرىستىك قۋاتىن ارتتىرۋعا كىرىسكەن.
قازىر كاسىپورىن «اقىلدى كارەر» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. وندىرىستە بۇرعىلاۋ-جارۋ جۇمىستارىن باسقارۋ, كولىك قوزعالىسىن باقىلاۋ, وتىن مەن ەنەرگيا رەسۋرستارىن ەسەپكە الۋ جۇيەلەرى ەنگىزىلگەن. الداعى كەزەڭدە وندىرىستىك پروتسەستەردى باسقارۋدىڭ جاڭا تسيفرلىق جۇيەلەرى ىسكە قوسىلادى.
2032 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارى اياسىندا كومپانيا شامامەن 360 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالۋدى كوزدەپ وتىر. ناتيجەسىندە, وندىرىستىك قۋات جىلىنا 42 ملن توننادان 58 ملن توننا كومىرگە دەيىن ۇلعايتىلماق.
«ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگى كومىر سالاسىنىڭ دامۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلاۋ سالانىڭ الداعى سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ەۆگەني ماستەرناك.
فورۋم قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ, كومىر حيمياسىن ىلگەرىلەتۋ, كولىك ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ مەن كادرلىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى قامتىعان قارار جوباسىن تالقىلادى. ساراپشىلاردىڭ ورتاق پىكىرىنشە, كومىر ونەركاسىبى الداعى ونجىلدىقتا دا ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى سالالاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.
