كەڭشىلىك دەسە... ونەردى ومىرگە بالاعان, ولەڭدى تاعدىرعا ساناعان, الا ءجىپ اتتاۋدى ار دەپ ۇققان, ار مەن جىر ءۇشىن جۇرەگىمەن وت جالاعان, اڭعالدىعى مەن ادالدىعى ءۇشىن تاياقتى از جەمەگەن, جەر ورتاسىنا جەتسە دە, ءالى كۇنگە اكە تاربيەسىمەن ەنىپ, انا سۇتىمەن سىڭگەن سول مىنەزىنەن ارىلا الماي كەلە جاتقان تالانتتى بۋىننىڭ كەشەگى بوزبالا شاعى, بۇگىنگى تۇلپار كەسكىندى كەلبەتى ەلەستەيدى. سول توپ, سول بۋىننىڭ عانا ارى مەن ايبارى بولىپ قويماي, قازاق رۋحاني الەمىنىڭ تۋىن جەلبىرەتىپ, توبەگە كوتەرىلگەندەر, اسۋدان اسقاندار, شىڭعا شىققاندار ساناتىنا قوسىلعان كەڭشىلىك تۇرادى كوڭىلدە, ساعات تۇرادى سانادا, جۇماتاي تۇرادى جۇرەكتە, جانىبەك تۇرادى جادىدا!..
ءيا, كەڭشىلىك تۋرالى ءسوز تولعاۋدىڭ جۇگىن, جاۋاپكەرشىلىگىن اۋىرلاتار سەبەپ كوپ. ونىڭ, ەڭ باستىسى, اقىن جىرىنىڭ جالپاق وقىرمانعا تانىلار جولىنىڭ ءار الۋان سەبەپپەن تارىلىپ, ناسيحاتىنىڭ وسىعان دەيىن كەم سوعىپ كەلگەنى. ول ءۇشىن ەشكىمدى دە ايىپتاۋدىڭ رەتى جوق. ءار ءىرى اقىننىڭ, شىنايى سۋرەتكەردىڭ ەرتە مە, كەش پە باق جۇلدىزىنىڭ جارقىراپ ءبىر جاناتىن كۇنى, ءساتى, ساعاتى بولادى. كەڭشىلىك جىرىنىڭ باعى دا ەندى ءارى-ءسارى ۇيقىعا بوي الدىرىپ, ۇزاق قالعي قويماس. قازاق ءتىلىنىڭ جىر بولىپ توگىلگەن ءارى مەن ءنارى, شۇرايى مەن شيپاسى مول قاسيەتىنە ىنتىزار ويلى وقىرماننىڭ وسىناۋ وزگە ءبىتىمدى ولەڭ دۇنيەسىنە ات باسىن تالاي بۇرارى, مىنا ايداي الەمگە ولشەۋسىز عاشىق بولعان اقىن جۇرەگىنىڭ ادال ءلۇپىلىن ەستىپ, تىڭداپ, ونى ومىرىنە سەرىك ەتەرى, وڭاشا قالعاندا ءوز مۇڭى مەن قايعىسىن تەربەتىپ, كوڭىل ماۋقىن باسار كيەلى دە قاسيەتتى قۇنداققا اينالدىرارى اقيقات. كەڭشىلىك جىرىنىڭ ءوز تەڭ-تۇستاستارىنا, قۇربى-قۇرداستارىنا, زامانداستارىنا قالاي تۇسىنىكتى, ءوتىمدى بولسا, ونىڭ جىر كىتاپتارى دەن قويىپ وقىعان ءاربىر قازاققا, ءاربىر جۇمىرباستى پەندەگە سولاي ۇعىنىقتى بولارىنا, تۇسىنىكتى بولارىنا كۇمانىمىز جوق.
«مەنىڭ ءبىر تۇتام ءومىرىم,
تارتسام سوزىلار تارامىس بولساشى,
بىردە باي, ءبىر جۇتاڭ كوڭىلىم
جۇيتكىپ جازىلار قالامۇش بولساشى...
كوپ مەنىڭ جۇرگەن جولدارىم
كەڭىستىك كوپ ىزدەپ, كەربەز كول ىزدەپ.
مەن – قارلىعاش!
قايدا ۇشپادىم, قايدا قونبادىم,
باۋىرىما باسقان بالاپان
تالمايتىن جەم ىزدەپ...».
وسىناۋ تازا, قوسپاسىز سۋرەتكەرلىك تانىم مەن اقىندىق ارقالى سەزىمنىڭ ادۋىنى بار جولداردىڭ استارىندا جاتقان اقبەرەن ويلاردى قاراڭىز؟ ويدى ورنەكتەگەن ولەڭ ءتىلىنىڭ شۇرايى مەن بوياۋىنا, بەدەرى مەن ءورىمى مىقتى قىرعىزى قامشىداي ەلەستەيتىن جىردىڭ بەينەلەۋ مانەرىنە دەن قويىڭىزشى. ءارى قازاقى, ءارى ادامي ۇعىمدار. جەر باسقان پەندەنىڭ كادىمگى قاراپايىم تىرشىلىك قارەكەتى, الىس-ج ۇلىسقا, كۇرەس-تارتىسقا تولى ءومىرى. ەركىن وقىلىپ, ەرىكسىز ويلاتادى, ارقيلى اسەرگە بولەيدى. ناعىز ءورتى مەن دەرتى قاتار ورىلگەن بايسالدى جىردىڭ باقۋاتتى مىنەزى!
وتىرىك تولقۋ, ءدىلمارسۋ, شامادان تىس اقىل ايتۋ باستالعان جەردە ولەڭ ولەدى, ولەڭسىماق باستالادى. ءبىز بۇگىن, وكىنىشكە وراي, ء«اي» دەيتىن اجە, «قوي» دەيتىن قوجا قالمادى ما, ايتەۋىر اسىل مەن جاسىقتىڭ, ولەڭ مەن ولەڭسىماق «حالتۋرانىڭ» اراسىنا شەك-شەكارا قويىپ, ءادىل باعاسىن كەسىپ ايتۋدان قالىپ بارامىز. العان اسۋدى الاسارتۋ مەن شىققان شىڭدى شىڭىراۋعا قاراي ءوز قولىڭمەن يتەرۋدى سەزىنبەۋدەن قاۋىپتى نارسە جوق. بۇل – ونداعان عاسىرلىق اۋىزەكى ۇلگىسى مەن ابايدان بەرى قالىپتاسقان جاساۋدىڭ وزىندىك ونەگە مەكتەبى بار قازاق جىرىنىڭ باسىنا تونەر قارا بۇلت.
كەڭشىلىك ولەڭدەرىن وقىپ وتىرىپ, وسى ءبىر پايىمنىڭ ومىرشەڭدىگىنە تاعى ءبىر كوز جەتكىزە تۇسكەندەي بولاسىز. قولىنا قالام الىپ, الدىنا اق قاعاز جايىلسا, كەشەگى وتكەن اقبەرەن مىنەزدى اقپا-توكپە اقىنداردىڭ كوزى ءتىرى جالعاسىنداي بولىپ بۋىرقانىپ, قوس يىعىن ج ۇلىپ جەپ قوياتىنداي كورىنەر كەڭشىلىك اقىن ءاربىر شاعىن جىرىنان باستاپ, كولەمدى ەپيكالىق پوەمالارىنا, داستاندارىنا, باللادالارىنا دەيىن تەگىس «تەرگەپ» كورىڭىز, قىلاۋداي وتىرىك تولقۋ, ءدىلمارسۋ نەمەسە ولپى-سولپى, ارزان جىر قۇراۋدان ويىن دا, بويىن دا اۋلاق ۇستايدى. جالعان جىر جازىپ, ناشار ولەڭ جاراتىپ, ار ازابىن كەشكەننەن گورى, ول اباي مەن ماعجان, قاسىم مەن مۇقاعالي, جۇمەكەن مەن تولەگەن باستارىنان وتكەرگەن جىر «ازابىنىڭ» اۋىرلىعى مەن مەحناتى, شابىتى مەن راقاتى مول كيەلى جولدى قالاعان. ينشاللا! قارشاداي كەزىنەن سوڭعى جازىلعان اقتىق ساتىنە دەيىن سول جولعا بەرىك ەكەنىن كەڭشىلىك ءوز ومىرىمەن دە, ولەڭىمەن دە دالەلدەپ ءوتتى.
ء«ولارا مەزگىل... ون التى جاستا ەدىك ءبىز,
ءولارا وتسە, ورۋگە جۇرگەن ەلىكپىز...» – دەپ باستالاتىن اقىننىڭ العاشقى جيناعىنا ەنگەن ج ۇلىنداي جاس كەزىندە جازعان اتاقتى جىرى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
«تۇنەرىپ اسپان, تومسارعان بۇلتتار قارسى الىپ,
جاۋار ما ەكەن ەبىل دە سەبىل تامشى اعىپ.
جاسامىس اسپان جاڭا ءبىر ۇرپاق كەلگەندە
جاساۋراپ الىپ, جىلايدى, ايتەۋىر جار سالىپ...»
قاراڭىز, جىر بويىندا قارابايىرلىققا ۇرىنىپ, بەينە-تەڭەۋسىز سويلەيتىن بىردە-ءبىر جول بار ما؟ جوق.
ء«ولارا مەزگىل... وتە عوي ەندى تەزىرەك,
جولىڭدى اشتى جاڭا ءبىر ماۋسىم كەزى كەپ.
بەزىنىپ تۋماي, سەزىنىپ تۋىپ بارلىعىن,
بۇلكىلدەپ تۇرعان ءبىر «پالە» ەكەنسىڭ,
بۇيىرىمدە جاتقان ءبىر «پالە» ەكەنسىڭ, و, جۇرەك!..»
جيىرمادان جاڭا اسقان جىگىتتىڭ جان تولقىنىسى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ءورت جالىنى, ولەڭنىڭ ءون بويىنداعى ءومىردىڭ بەت قاراتپاس ىستىعى ۇقساعانىمەن, جاستىق شىركىنگە ءسوز قولدانىستاعى كەكسەلىك ۇقسامايدى. شاماسى, تالانت, دارىن, قۇدايدان بۇيىرار ءسوزدىڭ كيەسى دەگەنىڭىز وسىنداي-اق بولار.
كيەلى ءسوز اقىننىڭ ارقاسىن بۋىپ, ارۋاعىنا مىنگىزىپ, الپىس ەكى تامىرىن قىسقاندا عانا ولمەيتىن جىرلار تۋادى. قۇدايعا شۇكىر, قازاق ولەڭىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, دارىنعا ەش كەندە بولماعان ەتەك-جەڭى كەڭ ەلدەن مۇنداي جىر مىسالىن ونداپ, جۇزدەپ كەلتىرۋگە بولادى. قاشاندا جاقسى جىردىڭ, ومىرشەڭ جىردىڭ جاراتۋشىسى – ۋاقىت, جەبەۋشىسى – حالىق. ءوز باسىم اقىننىڭ العاش اتىن شىعارعان جىرلارىنىڭ ءبىرى «ابۋباكىر تۋرالى ەللەگيا» دەگەن ولەڭىن سونداي «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار» شىعار ۇلگىلەر ساناتىنا قوسار ەدىم.
«اۋەلدەن جالقى, اكەدەن جالعىز اۋلەتى,
ابۋباكىر اۋەي, اق كوڭىل جىگىت, اۋلەكى.
الباردا قوي كوپ, اۋلاسى توي بوپ جاتاتىن,
ون ساۋساعى – ونەر, قولىنىڭ كىرى – داۋلەتى», – دەپ باستالاتىن ۇزاقتاۋ سيۋجەتتىك ولەڭنىڭ بويىنان اڭقىپ تۇرعان الپىسىنشى جىلداردىڭ كولوريتتى سۋرەتىن كورەسىز. كورەسىز دە جاس اقىننىڭ قازاق ءسوزىنىڭ تىلسىم سىرلى قۇپيالارىن سونشاما ەرتە مەڭگەرگەنىنە سۇيسىنەسىز.
«كەرەگە كوكتەپ, ۋىق پەن شاڭىراق قاشايتىن,
ويۋى قانداي, ورنەگى قانداي ءناشى ايقىن.
تورعايدىڭ تالىن توقسانعا بۇراپ, تىڭ ءيىپ,
تۇبىتتەي ءيىرىپ, اعاشتان ءتۇيىن جاسايتىن», – دەگەن سەكىلدى جولدار سول ويىمىزدى دالەلدەي تۇسەدى.
«اقىننىڭ سورى, ءمىنى – مىنەزسىزدىك, ساناڭنىڭ سولعىندىعى – مىنەزسىزدىك, ەرلىك تە, ەركەلىك تە – ءبارى مىنەز, بولماسا تىم ەسەرلىك, تىم ەسسىزدىك» دەپ كەڭكەڭنىڭ ءوزى ايتپاقشى, بارلاپ, بايىپتاپ قاراعان جان كوز كورگەندەر بىلەتىن, بىردە ارتىق, بىردە كەم سويلەۋى مۇمكىن پەندە كەڭشىلىكتىڭ قاعاز بەن قالامعا جۇگىنگەن ساتتەرى قارا قىلدى قاق جارار ءبيى دە, تورەشىسى دە اقىن كەڭشىلىك ەكەنىن اڭعارادى. كەڭشىلىك اقىن ولەڭنىڭ الدىندا, ءومىردىڭ الدىندا, ەلى مەن ارىنىڭ الدىندا ادال, اق! اقىن اتاۋلىعا ءتان ادالدىق – ونىڭ كۇللى تۆورچەستۆوسىنىڭ اتقاقتاپ سوعار كۇرە تامىرى.
«تاڭعى شىقتاي تال تۇبىنە ۇيىعان,
تاعدىر بىلەر قايدا بارىپ بۇيىرام.
وزەگىڭدى جارىپ شىقتىم ايتەۋىر,
ەي, تابيعات, ءبىر وزىڭە سيىنام», – دەي وتىرىپ, اقىن ءوز ءومىرىن, ورتاسىن, ءدام-تۇزى جاراسقان, جاراسپاعان جاندارىن, تاعدىرىنىڭ ولپى-سولپى تۇستارىن, تىرشىلىگىنىڭ كەدىر-بۇدىر كەزدەرىن, ءوز باسىنىڭ كەم-كەتىگىن, قىسقاسى, ادام بالاسىنىڭ ىشكى جان ارپالىسىن تەزگە سالا وتىرىپ, ارىزىنان گورى پارىزىن كوبىرەك ايتادى. تارازى باسىندا «سەگىز ولشەپ, ءبىر پىشۋگە» بەيىم تۇراتىن پەندەلىك ەسەپ-قيساپ ەمەس, ەركە مىنەزدى, ادۋىن دا البىرت, ويلى دا پاراساتتى, شىنشىل دا شامىرقانعىش, كۇللى الەمنىڭ كەسەل-كەساپاتىن ءوزى ارقىلى وتكىزۋگە قۇشتار اقىننىڭ اقكويلەكتى جۇرەگى مەنمۇندالاپ, لۇپىلدەپ تۇرادى. كەڭشىلىك جىرلارىنىڭ ۇلكەنگە دە, كىشىگە دە تەز اسەر ەتىپ, سەزىمنىڭ قىل پەرنەلەرىن جاڭىلماي باساتىنى دا سوندىقتان بولۋى مۇمكىن.
ءيا, جۇرەكتەن شىققان ءسوز جۇرەككە قينالماي جەتەدى. وكىنىشكە قاراي, قايسىبىر تۇستا جۇرەكتىڭ ىشىنەن شىقپاي, قالامنىڭ ۇشىنان عانا شىققان جىرلاردىڭ بەلەڭ الىپ, وقىرماندى ولەڭنەن الشاقتاتىپ جاتاتىنى دا وتىرىك ەمەس قوي.
كەڭشىلىك قالامى وتباسى تۋرالى جازسا دا, وتان تۋرالى تەبىرەنسە دە, دوستارى تۋرالى تولقىسا دا, عاشىقتىق سەزىمنىڭ ىستىق وتىنا شارپىلسا دا, ۇرپاعىنىڭ ەرتەڭىن ويلاپ الاڭداسا دا جۇرەكسىز سويلەمەيدى. جاساندىلىق – كەڭشىلىك الەمىنىڭ حاس جاۋى. سۋرەتسىز كەڭشىلىك جىرىنىڭ ءسانى كىرمەيدى. اقىننىڭ كوزى تىرىسىندە جارىق كورگەن ون جيناعىنىڭ قاي بەتىن اشىپ كورمەڭىز, وسى ءسوزىمىزدىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزەسىز. بەينەلى دە بەدەرلى جىر جولدارى وزگە ءبىر سەزىم قۇشاعىنا بولەپ, ءسىزدى ءبىر ءسات مىنا لاڭى مەن لاسى مول جەر ۇستىنەن كوتەرىپ اكەتەدى. كەڭشىلىك ولەڭى, جو-جوق, ولەڭ ورگەن وزگەشە ءومىر, ولشەۋسىز كوڭىل سويلەي باستايدى.
«ەرتىستىڭ ار جاعىندا الاڭداعان,
ەستايعا اقىندىعى تالان بولعان.
ىستىعى ماحابباتتىڭ ىشكە ءتۇسىپ,
مۇڭ بولىپ, سىرتقا شىعىپ امان قالعان...»
نەمەسە
«اق بالتىرى قوزعالسا,
اق كويلەگىن جەل قاققان.
وڭ اياعىن سوزعانشا,
سول اياعىن شاڭ قاپقان...».
وسى سەكىلدى سەزىم مەن سۇلۋلىقتىڭ وتىنا ورانعان جولداردى بەيجاي وتىرىپ وقۋ مۇمكىن بە؟ ادامنىڭ قايبىر ساتتەرى قۇم بولعان جىگەرىن قالپىنا كەلتىرۋىنە سەبى تيەر «قايراق» سەكىلدى مىقتى ولەڭدەر كەڭشىلىكتە بارشىلىق.
«قارقارا جاقتىڭ تاسى ما,
قاراتاۋ جاقتىڭ تاسى ما,
الاتاۋ جاقتىڭ تاسى ما,
قاي تەمىرمەن دە اشىنا
قايراقتىڭ تاسى اسىل, ءا!..
قاي جاقتىڭ تاسى بولساڭ دا
قارا تەمىرلەردى قۋانتىپ
قارا تەمىرلەردى اسىرا!..
جارىلعان جارتاستان تۋعان قايراعىم,
قاجالىپ, قاق بولىنسەڭ دە جاسىما!»
مىنە, شەبەرلىك! مىنە, ادام سەزىمى مەن تابيعاتتىڭ تىلسىم سىرىن شەندەستىرۋ!
كەڭشىلىك حالقىن, قازاعىنىڭ انا سۇتىنەن جارىعان قادىرلى دە قاسيەتتى ءتىلىن ولەردەي سۇيەتىن. سول تىلدە سويلەپ, سول تىلدە ولەڭ جازدىرعان تاعدىرىنا ءار كەز شۇكىرشىلىك ايتاتىن. قۋاناتىن. ماقتاناتىن. سوندىقتان دا بولار, ىلعي الاتاۋىنا ارقاسىن سۇيەپ تۇرىپ, تورعايىن ساعىنىپ جىر جازاتىن. «مەنىڭ جىرلارىمنان تورعاي توپىراعىنىڭ ءيسى شىعا ما, نۇرلان؟» دەپ ءجيى سۇرايتىن. قازاقتىڭ دالاسى وعان ءار ۋاقىت كيىگى جەلمەن جارىسقان تورعايدىڭ ۇشى-قيىرسىز جازىعى بولىپ ەلەستەيتىن. «قارا سۋ», «قامىس», «قوعا», «قۇراق» سەكىلدى كادۋىلگى قازاق سوزدەرى كەڭشىلىك قالامىنان شىققاندا ءبىر ءتۇرلى تورعايعا عانا ەتەنە ۇعىمدارداي اسەر ەتەتىن.
«قوزاتىن قوعا» دەسە نامىسىمىز,
ورتەڭنىڭ ورنىنداعى قامىسىمىز...»
نەمەسە
«كول جيەكتەپ جەلكىلدەيتىن كوك قۇراق,
جەل يەكتەپ سەلكىلدەيتىن كوك قۇراق.
وسە-وسە قامىس بولدىڭ سەن, مىنە,
وسە-وسە جىگىت بولدىم مەن, مىنە...» – دەگەن جەر ءۇستى سەزىمى مەن سۋرەتىنەن جارالعان وسىناۋ جولداردى وقىپ وتىرىپ, ءوز پەرزەنتىن ماڭگىلىك قۇشاعىنا الىپ, تومسىرايىپ قانا ءۇنسىز جاتقان قاسيەتتى تورعاي دالاسىن ءورىستى دەمەي كورىڭىزشى؟ كەڭشىلىگى بار تورعاي, كەڭشىلىگى بار اقشىعاناق شىنىندا دا باقىتتى ولكە عوي.
كىندىگىمىزدىڭ قانى تامعان جەر قاي-قايسىمىز ءۇشىن دە كيەلى. سول ءۇشىن دە ونى تۋعان جەر دەيمىز. ال وتان دەگەن ۇلى ۇعىمنىڭ ءجونى دە, جولى دا بولەك. كەڭشىلىك بۇل تۋرالى جەرىنە جەتكىزىپ جاقسى ايتقان.
«وتاندى ءسۇيۋ, ءوزىڭدى ءسۇيۋ – ءبىر ۇعىم,
وتاننان تارار تامىرىڭ مەنەن ءتۇبىرىڭ.
وتانىن سوندا جۇرەگىڭ بولىپ شىقپاي ما,
وزىڭنەن ارتىق كىم بىلمەس جۇرەك ءدىرىلىن؟» – دەپ, قانشاما كەڭ دە كەلىستى تۇجىرىم جاسايدى.
اقىن قيالى مەن قالامىنا دۇنيەلىك قۇبىلىستىڭ قاي-قايسىسى دا بىردەي اسەر ەتەدى. جۇرەك اتتى قان مەن جۇيكەنىڭ جۇيەلى دە ىرعاقتى قيمىلىنا باعىنعان جۇدىرىقتاي لوكاتوردىڭ كەڭىستىگىنە ىلىككەن نارسەنىڭ ءبارى ولەڭ بولىپ ورىلەدى. تەك كوڭىل پريزماسىنان وتەردە وزگەشە بولىپ سىنادى, وزگەشە بولىپ تارايدى. ءومىر شىندىعى كەڭشىلىكتىڭ شىندىعىنا اينالادى. وتان دا, وتباسى دا, وزەن دە, كول دە, اسپان دا, جەر دە سول شىندىق اياسىندا سىيىپ جۇرە بەرەدى.
«تۋىپتى جاڭا اي قىرىنان
سىنعان ءبىر سەمسەر شەتىندەي,
شاڭىتادى اسپان شىتىناپ,
وسىناۋ كولدىڭ بەتىندەي...» – دەپ, بىردە ءتۇننىڭ ادەمى سۋرەتىن كوز الدىڭا اكەلسە, ەندى بىردە الگى پريزما:
«سالىستىرۋ دا, سالعاستىرۋ دا ءبارى ولشەم.
تاۋسىلۋ, تۋ. بىتپەيدى ولشەم ولە-ولسەڭ.
– بىتكەنى, – دەيدى تايعاناپ كەتسە تابانىڭ,
– جەتكەنى, – دەيدى جۇلدىزداي جانساڭ ەگەر سەن», – دەپ ج ۇلىن-جۇيكەڭدى, كۇللى قان تامىرىڭدى قۋالاي جونەلەر ادامي وي مەن سەزىمنىڭ قورىعىنا قايىرىپ اكەلەدى. الدەنۋاق:
«جانىمدى سالىپ جانىمدا بولعان كەزىندە,
تەڭەمەس ەدىم جۇماقتىڭ وعان ءوزىن دە...
ەش ادام سەنبەس تاتتىلىك بار ەد تانىڭدە,
ەش ادام كورمەس پاك قىلىق بار ەد كوزىڭدە», – دەگەن جان جۇرەگىڭدى باۋراپ الار سيقىرلى, سىرلى ءبىر دۇنيە قۇشاعىنا ەنگەندەي بولاسىڭ. ماحاببات سەزىمنىڭ بۋىن-بۋىنىڭدى الار قايتالانباس, قايتا ورالماس ءبىر ءساتى. تازا كلاسسيكالىق ۇلگىدە جازىلعان ءمولدىر جىر, شانشىل جىر, ومىرشەڭ جىر!
كەڭشىلىك جىرىنىڭ كەڭىستىگى قالعۋ بىلمەيدى. مىنا دۋى مەن شۋى, ۋى مەن سۋى, بالى مەن تۇزى ميداي ارالاسقان تىنىمسىز عاسىر تىرشىلىگىنىڭ ەندىگى مەن بويلىعى اقىن الەمىن ۇستاپ تۇرعان التىن ارقاۋ ىسپەتتى. الاساپىران سەزىمدەردىڭ قۇرساۋىنا ءتۇسىپ, جۇرەگى, جانى دوداعا ىلىككەن ساتىندە وعان قولۇشىن بەرىپ, كومەككە كەلەر قاسيەتتى نارسەسى – اتا-بابا رۋحى, اكە مىنەزى, بالالىقتىڭ بالداي ءتاتتى كورىنىستەرى. شىڭىراۋعا تۇسسە كوتەرىپ شىعاراتىن, سۇرىنسە قۇلاتپاي قولتىعىنان سۇيەپ قالاتىن جەبەۋشىسى دە, قۇتقارۋشىسى دا سولار. قازاق دالاسىنىڭ يەسى مەن كيەسى بولعان ۇعىمدار! كەڭشىلىك قالامىنا قانات بىتىرەتىندەي ەلەستەيدى.
«بۇلدىراپ قالعان بالالىق شاقتىڭ ەلەسى,
تۇسىمە نەگە كوپ كىرىپ كەتتىڭ سەن وسى؟
ءتۇن ۇيقىم مەنىڭ بولىنگەن كەيبىر كەزدەردە,
توتەننەن كەلىپ, بولاسىڭ ماعان تورەشى», – دەگەن جولدار – سونىڭ دالەلى.
كەڭشىلىك جىرلارى – جۇرەك سىزى مەن وي ازابىن ارقالاعان جىرلار. اۋناپ-تولقۋ, اسىعىپ-اپتىعۋ, تەزىرەك ايتۋعا ۇمتىلۋ, ۇقساماي جازۋدى سەرت ساناۋ – اقىن مۇراتى. قازاقتىڭ جىر دۇنيەسىنە ولجا بولىپ قوسىلار.
«ەكى وزەن» ولەڭى وسىنداي اقىندىق ماقسات-مۇراتتىڭ جارقىن كورىنىسىندەي.
«توبىل دا تاسيدى,
ويىل دا تاسيدى.
تاسيدى تالاس تا,
ارناسىن قارىق قىپ,
القابىن سۋ شىقسا ارىق قىپ.
وزەندەر شالقيدى شابىتى ءبىر كەلگەن مەزگىلدە,
شالشىق سۋلاردىڭ شاۋقاتىن بەتىنە سالىق قىپ.
مەن وزەنمىن, كەلتە كوكتەمدە تۋلاپ اعامىن.
كەمەردى بۇزىپ, جەتكەن جەرىمدى سۋعا مالامىن.
سەن باياۋ اعاسىڭ,
جايلاپ اعاسىڭ,
ءوزىڭدى-ءوزىڭ ىركىپ اعاسىڭ.
كىلكىپ اعاسىڭ
سۋىڭدى شاشاۋ شىعارماي...» نەمەسە اقىن ءومىرىنىڭ اققۋ انىندەي بولىپ كوكىرەكتەرگە ۇزدىگىپ, تالىپ, تالىقسىپ جەتەر, وت پەن سۋدىڭ, كۇن مەن ءتۇننىڭ شارپىسۋىنداي ەلەستەر.
«...تاعدىردىڭ كۇللى تاڭباسىن
ءتانتىمىن كورىپ وتۋگە.
تابانىم تيگەن شوقتارعا,
كۇيدىرىپ ەرىن وتتارعا
ەركىندىگىڭ دە جاقسى ءومىر,
تاعات تا كەرەك, توقتام دا!
ىرزامىن تاعدىر بارىنە
جۇرەك پەن ماحاببات باردا», – دەگەن وتتى جولداردى قايىرا-قايىرا وقىپ وتىرىپ, ەرىكسىز ويعا باتاسىڭ, قازاق ولەڭىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتسە دەپ عۇمىر كەشكەن, و دۇنيە دەيتىن بەيمالىم سىرلى الەمنىڭ تۇڭعيىعىنا ويدا جوقتا ەرتە اتتانعان اياۋلى جاندى, قادىرلى دوستى, ارقالى قازاق اقىنى كەڭشىلىك مىرزابەكتى ەسكە الاسىڭ.
ەلى بىلەتىن كەڭشىلىكتەن گورى, ەلى بىلە بەرمەيتىن كەڭشىلىكتىڭ قانشاما قىرى, سىرى بارىن اڭعاراسىڭ, سەزىنەسىڭ.
ۋاقىت وزعان سايىن اقىن الەمىنىڭ سول اسىل قازىناسى سىر مەن سىمباتىن ءوز وقىرمانىنا جارقىراتىپ جايارى حاق! كەڭشىلىكتانۋ كەزەڭى كەلەرى داۋسىز.
ۋاقىت قاشاندا حاس تالانتتاردىڭ تاۋىن زورايتادى. ەندەشە, كەڭشىلىك اتتى جىر-تاۋدىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن بيىكتەپ, اسقاقتاي تۇسەرىنە ءبىز سەنەمىز!
نۇرلان ورازالين,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
