GPS-ءسىز ىزدەۋ روبوتى
قاراعاندى قالاسىنداعى «مۇراگەر» مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىلارى عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىندا تىڭ جاڭالىققا باستار جول اشاتىن بىرەگەي جوبانى ۇسىندى. جاس ونەرتاپقىشتار شاحتالاردا, تۇتىنگە تولى عيماراتتاردا جانە ۇيىندىلەر استىندا ءتيىمدى جۇمىس ىستەي الاتىن ىزدەۋ روبوتىن جاساپ شىعاردى. ەڭ ماڭىزدىسى – بۇل قۇرىلعى سپۋتنيكتىك بايلانىسقا نەمەسە GPS جۇيەسىنە تاۋەلدى ەمەس.
A.C.T.I.V.E دەپ اتالعان جوبا بۇگىندە حالىقارالىق دەڭگەيدە جوعارى باعالانىپ وتىر. اتالعان روبوت Local Pathing ەسەپتەۋ ارحيتەكتۋراسىنا نەگىزدەلگەن. بۇل جۇيە سپۋتنيكتىك ناۆيگاتسياسىز-اق قىسقا قاشىقتىقتاردا ءتيىمدى باعىت قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني قۇرىلعى كۇردەلى جانە سيگنال قولجەتىمسىز كەڭىستىكتەردە دە ءوز بەتىنشە باعدار تابا الادى.
– قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل – GPS تە, ءداستۇرلى ناۆيگاتسيا دا ەمەس. جۇيەنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – روبوتتىڭ سپۋتنيكتىك سيگنالسىز كەڭىستىكتە وزدىگىنەن باعدار تابا الۋى. ءبىز سپۋتنيك قولجەتىمسىز جەرلەردە جۇمىس ىستەيمىز: جابىق عيماراتتاردا, شاحتالاردا, تۇتىنگە تولى نىسانداردا. روبوتتىڭ قوندىرمالارى اۋىستىرمالى, سوندىقتان ونى ءارتۇرلى مىندەتتەرگە بەيىمدەۋگە بولادى – ونەركاسىپتەن باستاپ تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنا, سونداي-اق ءورت كەزىندەگى قۇتقارۋ وپەراتسيالارىنا دەيىن, – دەدى جوبا اۆتورلارىنىڭ ءبىرى سانجار سارسەمباەۆ.
جوبانى سانجار ارىپتەستەرى تارعىن فايزۋللا جانە ارنۇر توعامباەۆپەن بىرگە جۇزەگە اسىرعان. جاس زەرتتەۋشىلەر بۇل باعىتتاعى جۇمىستى بىلتىر باستاپ, قىسقا ۋاقىت ىشىندە ايتارلىقتاي ناتيجەگە قول جەتكىزدى. وسى كەزەڭدە ولار روبوتتىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن جاساپ, ناۆيگاتسيالىق الگوريتمدەرىن جەتىلدىرىپ, تولىققاندى جۇمىس ىستەيتىن پلاتفورمانى قۇراستىرا الدى.
ەڭبەكتىڭ جەمىسى دە كوپ كۇتتىرمەدى. A.C.T.I.V.E جوباسى Infomatrix Asia 2026 حالىقارالىق وليمپياداسىندا Hardware Control ساناتى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. بۇل جەڭىس جاس ونەرتاپقىشتاردىڭ الەۋەتىن تانىتىپ قانا قويماي, ولاردىڭ كاسىبي بولاشاعىنا دا جول اشتى. اتاپ ايتقاندا, سانجار سارسەمباەۆ وسى جەتىستىگىنىڭ ارقاسىندا الماتى ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىلىم گرانتىن جەڭىپ الدى.
– بۇل مۇمكىندىكتى مىندەتتى تۇردە پايدالانامىن, ول كاسىبي دامۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك ۇسىنادى. روبوتتەحنيكا جانە IT سالاسىندا ءبىلىم الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. بولاشاقتا اۆتونومدى جۇيەلەر مەن روبوتتاندىرىلعان شەشىمدەردى ازىرلەۋمەن اينالىسامىن. ەلىمىزدە بۇل سالانىڭ الەۋەتى جوعارى, مەن ونىڭ دامۋىنا ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى, – دەيدى ونەرتاپقىش ورەن.
قاراعاندىلىق وقۋشىلار جوبانى ءارى قاراي دامىتىپ, ىزدەۋ روبوتىن ناقتى وندىرىستىك جانە توتەنشە جاعدايلار سالاسىندا قولدانۋعا بەيىمدەۋدى كوزدەپ وتىر. جاس ونەرتاپقىشتاردىڭ بۇل باستاماسى وتاندىق روبوتتەحنيكا سالاسىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, ەلىمىزدەگى يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسەرى ءسوزسىز.
ەرەكشە بالالارعا باعدار
قاراعاندى وبلىسىنىڭ بەلسەندى جاستارى قوعامداعى ماڭىزدى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ بىرىنە نازار اۋدارىپ, داۋن سيندرومى بار بالالاردى قولداۋعا باعىتتالعان تىڭ جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا. Enactus Buketov University كومانداسى ازىرلەگەن بۇل باستاما وبلىس اكىمىنىڭ گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى شتاتتان تىس كەڭەسشىسى ايجان قياسوۆا مەن جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ دەمەۋىمەن قولعا الىنعان.
جوبا اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, يدەيا نارىقتى زەرتتەۋ بارىسىندا تۋىنداعان. جوبا جەتەكشىسى اميرا ءابىلدينا دامىتۋشى قۇرالداردىڭ ساپاسى مەن مازمۇنىنا قاتىستى ولقىلىقتاردى اتاپ ءوتتى.
– ءبىز بالالارعا ارنالعان كوپتەگەن ويىنشىقتار مەن قۇرالداردىڭ شامادان تىس اشىق تۇستەرمەن جاسالاتىنىن بايقادىق. بۇل كەيبىر بالالار ءۇشىن قابىلداۋدى قيىنداتادى. سوندىقتان ءبىز ءبىلىم بەرۋ مەن ويىن ەلەمەنتتەرىن ۇيلەستىرەتىن, بالانىڭ سەزىنۋ قابىلەتىن دامىتاتىن ارنايى تاكتيلدى كىتاپ جاساۋدى ءجون كوردىك, – دەيدى ول.
جوبانىڭ نەگىزگى ءونىمى – كارتون مەن فەتردەن قۇراستىرىلعان ينتەراكتيۆتى كىتاپ. وندا ءتۇرلى جاپسىرمالار مەن قوزعالمالى ەلەمەنتتەر قاراستىرىلعان. مۇنداي ءتاسىل بالالاردىڭ ۇساق موتوريكانى, زەيىندى جانە قارىم-قاتىناس داعدىلارىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى.
جوبانى ازىرلەۋ بارىسىندا ستۋدەنتتەر ارنايى ادەبيەتتەر مەن ادىستەمەلىك ەڭبەكتەرگە سۇيەنگەن. سونداي-اق ساراپشى رەتىندە اكادەميك ق.ساعىنوۆ اتىنداعى كوللەدج-مەكتەپتىڭ بالالار پسيحولوگى رومان ۋستيمەنكو كەڭەس بەرگەن.
– ءارتۇرلى تەكستۋرالار مەن قوزعالمالى ەلەمەنتتەر بالانىڭ ۇساق موتوريكاسىن جەتىلدىرەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە سويلەۋ مەن ويلاۋ قابىلەتىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار مۇنداي تاپسىرمالار زەيىندى شوعىرلاندىرۋعا, باستالعان ءىستى اياقتاۋعا, سەبەپ-سالدارلىق بايلانىستاردى تۇسىنۋگە ۇيرەتەدى. جۇيەلى ءارى تىنىش مازمۇن مازاسىزدىقتى تومەندەتۋگە دە كومەكتەسەدى, – دەيدى بىلىكتى مامان.
تاكتيلدى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى ەرەكشە بالالارعا ارنالعان دامۋ ورتالىقتارىنىڭ بىرىندە وتكەن. جاس قاتىسۋشىلار جاڭا قۇرالدى قىزىعۋشىلىقپەن قابىلداپ, ۇسىنىلعان تاپسىرمالاردى بەلسەندى ورىنداعان كورىنەدى.
اتا-انالار دا جوبانىڭ ماڭىزىن جوعارى باعالاعان. ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالانىڭ اناسى ايجان قۇسايىنوۆا مۇنداي باستامالاردىڭ قوعامعا اسا قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز بالالارىمىزدىڭ دامۋىنا كومەكتەسەتىن ءتيىمدى تاسىلدەردى ۇنەمى ىزدەيمىز. كەيدە ماڭىزدى دۇنيەلەر ەسكەرۋسىز قالىپ جاتادى. وسىنداي كىتاپتار سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, بالاعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى, – دەيدى ول.
جوبانىڭ العاشقى كىتابى وتباسىلىق قۇندىلىقتار مەن جاقىندار اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا ارنالعان. ونداعى كەيىپكەرلەر – قويان, تاسباقا جانە ۇكى بالاعا انا, اكە, اتا-اجە, اعا-اپكەمەن بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىندىرەدى. ءار بەتتە تاپسىرمالار مەن ماتىندەر قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ۇسىنىلعان.
الداعى ۋاقىتتا جوبا اۆتورلارى وسىنداي مازمۇنداعى ءۇش كىتاپتان تۇراتىن تولىققاندى سەريا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل باستاما ەرەكشە بالالاردىڭ دامۋىنا قولداۋ كورسەتىپ قانا قويماي, قوعامدا ينكليۋزيۆتى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوسپاق.
قىسقاسى, الەۋمەتتىك قولداۋدان باستاپ جوعارى تەحنولوگيالارعا دەيىنگى باعىتتاردى قامتىعان بۇل باستامالار ەلدەگى ينكليۋزيۆتى ورتا مەن يننوۆاتسيالىق الەۋەتتىڭ قاتار دامىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى. ەڭ باستىسى – مۇنداي جوبالار قوعام يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ جاتسا, زەيىندى جاستاردىڭ ءۇمىتتى اقتاپ, ۇلەس قوسقانى.
قاراعاندى وبلىسى
