الماتىنىڭ ورتالىعىنداعى قوناەۆ پەن گوگول كوشەلەرىنىڭ تۇيىسەر تۇسىندا ورنالاسقان بەس قاباتتى ۇيدە قولباسشى ءومىرىنىڭ كەيىنگى ءۇش جىلىن (1979–1982) وتكەرگەن. قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى كەلەڭسىزدىكتى دەر كەزىندە بايقاعان «Caravan.kz» مەديا پورتالىنداعى ارىپتەسىمىز سايا ماناربەكقىزىنىڭ بەينەماتەريالىنان كەيىن, ماسەلە جەلىدە قىزۋ تالقىعا ءتۇستى.
«باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەسكەرتكىش تاقتاسىن ىزدەپ كورسەتىلگەن مەكەنجايعا باردىق. قازىر بۇل ءۇيدىڭ سىرتقى كەلبەتى تانىماستاي وزگەرگەن. ءبىرىنشى قاباتى تولىقتاي كوممەرتسيالىق نىساندارمەن جابىلىپ قالعان. ءارى ىزدەپ, بەرى ىزدەپ سۋرەتتەگى ەسكەرتكىشتى تابا المادىق. ءتىپتى مەكەنجاي دۇرىس ەمەس پە دەگەن كۇمان پايدا بولدى. تەك كوشەنىڭ ارعى بەتىندەگى قورشاۋعا ءمىنىپ, الىستان كامەرانىڭ ۇلكەيتكىشى ارقىلى قاراعان كەزدە تاقتانىڭ كىشكەنتاي ءبىر بولىگى كوزگە ءتۇستى. سول ساتتە تاقتانىڭ ەشقايدا كوشىرىلمەگەنى, ءدال بۇرىنعى ورنىندا قالعانى بەلگىلى بولدى. ياعني كوممەرتسيالىق قۇرىلىس جۇرگىزىلگەن كەزدە مەموريالدىق تاقتانى اشىق, كورىنەتىن جەرگە اۋىس-تىرۋ ماسەلەسى مۇلدە ەسكەرىلمەگەن. تاقتايشا جاڭادان قوسىلعان قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ارتىندا قانشا ۋاقىتتان بەرى حالىققا قولجەتىمسىز جەردە قالىپ كەلگەن», دەپ ماسەلە كوتەرەدى جۋرناليست.
ارتىنشا شاھاردىڭ مادەنيەت باسقارماسى جاعدايعا تۇسىنىكتەمە بەرىپ, ەسكەرتكىش تاقتا تۇرعىن ءۇيدىڭ كورنەكى تۇسىنا قايتا ىلىنگەنىن حابارلادى. ءمالىم بولعانداي, ول ءۇيدىڭ اۋلاعا قارايتىن بەتىنە, ياعني تۇرعىندار مەن قالا قوناقتارىنا كورىنەتىن قابىرعاعا قايتا ورناتىلعان.
بۇل ماسەلەگە قاتىستى سول ءۇيدىڭ تۇرعىندارى دا بەيجاي قالماعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ولاردىڭ ايتۋىنشا, مەموريالدىق تاقتانىڭ تاسادا قالىپ قويعانىن العاش بايقاعان كۇننەن باستاپ بىرنەشە مارتە نىسان يەلەرىنە ەسكەرتۋ جاسالعان. الايدا كاسىپكەرلىك نىسان وكىلدەرى بۇل ماسەلەنى ۇزاق ۋاقىت بويى نازاردان تىس قالدىرىپتى.
راسىندا, قالا كەلبەتىن جاڭعىرتۋ, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ – زامان تالابى. بىراق وسى ۇدەرىستە ۇلتتىق جادى مەن تاريحي مۇرانىڭ كولەڭكەدە قالماۋى باستى قاعيدانىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك. اسىرەسە ەل ءۇشىن جانىن قيعان, ۇلت رۋحىن كوتەرگەن تۇلعالارعا قاتىستى كەز كەلگەن بەلگى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ, ەرلىكتىڭ, ەلدىك رۋحتىڭ ايعاعى ەكەنىن ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز.
وسى ورايدا قالا بيلىگىنە دە جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك از ەمەس. مۇنداي جاعدايلار ءبىر رەتتىك ارەكەتپەن ەمەس, جۇيەلى باقىلاۋمەن شەشىمىن تاپسا يگى. قالانىڭ ءار بۇرىشىنداعى تاريحي نىسانداردىڭ جاي-كۇيى ۇنەمى قاداعالاۋدا بولىپ, كەز كەلگەن قۇرىلىس نەمەسە قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى كەزىندە ولاردىڭ لايىقتى ساقتالۋى باستى نازاردا ۇستالۋى قاجەت. بۇل – مادەنيەت باسقارماسىنىڭ عانا ەمەس, جالپى قالا اكىمدىگىنىڭ ورتاق مىندەتى.
وسىندايدا بيزنەس وكىلدەرى دە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى ءجىتى سەزىنسە دەيسىڭ. قالا كەڭىستىگىن يگەرۋدە تابىس كوزىمەن قاتار, سول جەردىڭ تاريحي-مادەني ماڭىزىن دا ەسكەرگەن ءجون. بۇل ويىمىزدى الماتىنىڭ كوزىقاراقتى تۇرعىندارى دا قۋاتتايدى.
«كاسىپكەرلىك پەن رۋحانيات ءبىر-بىرىنە كەرەعار ۇعىمدار ەمەس. ولار ۇيلەسىم تاپقاندا عانا قالا شىنايى كەلبەتىن ساقتاي الادى. ءاربىر قۇرىلىس, ءاربىر وزگەرىس مۇقيات زەردەلەنىپ, سارالانىپ بارىپ جۇزەگە اسىرىلسا يگى. سەبەبى ءبىر قاراعاندا ۇساق كورىنگەن نەمقۇرايدىلىقتىڭ ءوزى ۇلت جادىنداعى ۇلكەن ولقىلىققا اينالۋى ابدەن مۇمكىن», دەيدى قالا تۇرعىنى ۆەنەرا قالدىباەۆا.
ءسوز سوڭىندا ايتا كەتەرلىگى, داڭقتى قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ الماتى قالاسىمەن بايلانىسى ايرىقشا. ول ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭدەرىن وسى شاھاردا وتكىزىپ, شىعارماشىلىقپەن اينالىستى. باتىر تۇرعان ۇيلەردىڭ بىرنەشەۋى بۇگىندە تاريحي نىسان رەتىندە بەلگىلى. سونىمەن قاتار قالادا ونىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن كوشەلەر بار, ەسكەرتكىشتەرى ورناتىلعان. سونىڭ ىشىندە باتىردىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى – قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى تاعزىم ەتەتىن قاسيەتتى ورىنداردىڭ ءبىرى. ۇلتتىڭ ءىرى تۇلعاسىنا كورسەتىلگەن قۇرمەت وتكەنىمىزگە, تاريحىمىزعا دەگەن قۇرمەت ەكەنىن ۇمىتپايىق.
الماتى
