بالا تاربيەسىندەگى اتا-انانىڭ ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگى تومەندەپ بارادى. اتا-انالار ۇنەمى جۇمىستا بولاتىندىقتان, ولاردىڭ ءوز بالالارىن تاربيەلەۋگە ۋاقىتتارى دا قالمايدى. ولاردىڭ اراسىندا كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر دە بار, دەپ اتاپ كورسەتتى مينيستر. وسىلاي دەي كەلە, ول اتا-انالاردى ساعات التىدان كەيىن ۇيلەرىنە جىبەرۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىس ءبىلدىردى.
اقيقاتىنا كەلسەك, بۇل الدەقاشان شەشىمىن تابۋعا ءتيىس ماسەلە ەدى. ول ءۇشىن ءمينيستردىڭ ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇسىنىس ايتۋىن كۇتۋدىڭ دە قيسىنى جوق بولاتىن. امال نە, جاس ءمينيستردىڭ اۋزىنان شىققانعا دەيىن بىردە-ءبىر جاننىڭ ويىنا كەلمەپتى وسكەلەڭ ۇرپاق تۋرالى, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى تۋرالى وي قوزعاۋ. دەمەك, ءبارىمىز دە ۇلت قامىن ويلاعانسىعان سىڭاي تانىتقانىمىزبەن, جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان بۋىننىڭ قازاقستاننىڭ بولاشاعى ەكەنىن, وعان ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن تۇسىنبەگەن بولىپ تۇرمىز عوي. ەكىنشى جاعىنان, تۇسىنۋگە مۇرشا دا بولماي جاتىر.
ويتكەنى, بۇگىندە اركىم ءوز كوكسەگەندەرىن قۋىپ ابىگەرگە تۇسۋدە. بىرەۋلەردىڭ كوكەيلەرىن مانساپ تەسىپ بارا جاتسا, بىرەۋلەر ءۇشىن بايلىق كوزدىڭ قۇرتىنا اينالدى. ال, قاراپايىم حالىق بولسا, قايتسەم نان تاۋىپ جەيمىن دەپ, كۇنكورىسىن كۇيتتەۋدەن ارىگە بارا الماي الەك.
ءبىزدىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىمىزدىڭ كۇندى بىلاي قويىپ, ءتۇنى بويى دا جۇمىستا وتىراتىندارى, كەيدە ءتىپتى بىردەمە قيراتاتىنداي سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى دە جۇمىسقا شىعاتىندارى كوپشىلىككە بەلگىلى جايت. وسىنىڭ وزىنەن-اق ولاردىڭ جۇمىسقا ءىس تىندىرۋ ءۇشىن ەمەس, انشەيىن كوز الداۋ ءۇشىن, باسشىلارىنان قورىققاننان فورمالدى تۇردە عانا باراتىنى بايقالىپ تۇر. بارا بەرسىن-اۋ. ولاردىڭ جۇمىستا ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعىنداپ, كومپيۋتەرمەن ويناپ, قىزمەت تەلەفونىن پايدالانىپ تامىر-تانىستارىمەن سويلەسىپ, كەرەك دەسەڭىز, مەملەكەتتىڭ اۆتوكولىگىن جەگىپ جانارماي جۇمساپ جاتقاندارى دا ءبىزدى الاڭداتا قويمايدى. قايدا كەتپەي جاتقان اقشا دەيسىڭ…
ءبىزدى ماسەلەنىڭ باسقا جاعى ويلانتادى. بۇگىندە وتباسىنا ۋاقىت ءبولىپ, بالالارىمەن تاربيە جۇمىسىن جۇرگىزىپ, ساياباقتارعا, باسقا دا ورىندارعا اپارىپ قىدىرتىپ, ويناتىپ جۇرگەن اتا-انالار بار ما ەكەن ءوزى؟ بار بولسا, ولار قانشا؟ ياعني ومىرگە ۇرپاق اكەلگەن اتا-انالاردىڭ ءبارى بىردەي ءوز بالالارىنا جەتكىلىكتى دارەجەدە كوڭىل بولە الىپ ءجۇر مە؟ ەگەر بىزدە تاربيە ءىسى ويلاعانداي دارەجەدە بولسا, جاستاردىڭ ءتۇرلى قىلمىستىق ارەكەتتەرگە بارىپ, ءدىني اعىمدارعا ىلەسۋىنىڭ, كەيدە ءتىپتى تەررورشىلار قاتارىنان تابىلىپ جاتۋى مەن ءجيى-ءجيى سۋيتسيدتەردىڭ ورىن الۋىنىڭ سىرى نەدە؟
بۇرىن اكە-شەشەمەن بىرگە اتا مەن اجە دە نەمەرەلەرىن تاربيەلەۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جاتاتىن. سوڭعى جىلدارى مۇنداي كورىنىس تە سيرەپ بارادى. وعان ءبىرىنشى سەبەپ قازىرگى ۋاقىتتا جاستاردىڭ اكە-شەشەدەن بولەك تۇراتىنى بولسا, ەكىنشى سەبەپ – كوپتەگەن «اتاشكالاردىڭ» قارا باستارىنىڭ قامىنان, كۇيبەڭ تىرلىكتى كۇيتتەۋدەن ارتىلا الماي جۇرگەندىگى.
اتا-انالاردىڭ جۇمىستا ۇزاق وتىرۋىنىڭ الەۋمەتتىك سالدارلارى وتە جوعارى, ال ونىڭ زارداپتارىن ءبىزدىڭ بالالارىمىز تارتىپ جاتىر, دەيدى مينيستر. ورىندى ءسوز. وسى ورايدا, ى.ءالتىنساريننىڭ دۇرىس كۇتىلمەگەندىكتەن قيسىق وسكەن اعاش تۋرالى باياندالاتىن اڭگىمەسى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. ءبىز دە وسى بىرىڭعاي قيسىق اعاش ءوسىرىپ جاتقان جوق پا ەكەنبىز؟..
ەرلان ساعاديەۆتىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە قاراعاندا, قازىرگى كەزدە بالالارى مەكتەپتە وقيتىن اتا-انالاردىڭ جالپى سانىنىڭ 10-12 پايىزى عانا اتا-انالار جينالىستارىنا قاتىسادى ەكەن. مۇنىڭ ءوزى اتا-انالاردىڭ بىلايعى 88-90 پايىزىنىڭ ءوز بالالارىنىڭ وقۋىمەن دە, تاربيەسىمەن دە مۇلدە شارۋاسى جوق دەگەندى ءبىلدىرىپ جاتسا قايتپەكپىز.
كەي-كەيدە سەنىڭ بۇگىنگى اتقارعان قىزمەتىڭنىڭ, تاپقان تابىسىڭنىڭ يگىلىگىن ەرتەڭ بالالارىڭ كورمەيتىن بولسا, ونداي قىزمەت پەن بايلىق نە ءۇشىن قاجەت دەپ تە ويلايسىڭ. ويتكەنى, ونەگەسىز, ءبىلىمسىز وسكەن بالانىڭ ەسەيە كەلگەندە تەرىس جولعا ءتۇسىپ ازعىنداپ كەتۋى نەمەسە اكە-شەشە سالعان جولدى ودان ءارى جالعاستىرا الماي شالىس باسۋى ابدەن مۇمكىن عوي. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندەر مەن اۋقاتتىلار ءوز ۇرپاعىنىڭ سانالى بولىپ وسۋىنە جەتە ءمان بەرۋى كەرەك-اق سياقتى كورىنەدى. بىراق, ءبىز كورگەن, ءبىز ەستىگەن مىسالدار بۇلاي دەپ ايتۋعا نەگىز بولا المايتىنداي. قازاقتا «اكەنى كورىپ ۇل وسەر, انانى كورىپ قىز وسەر» دەگەن دانالىق ءسوز بار. ەگەر اكە مەن شەشە ءوز ۇرپاعىنا زامانىنا لايىق تاربيە مەن ءبىلىم بەرە الماسا, ونداي بالانىڭ ناعىز ازامات بولىپ ءوسىپ شىعۋى ەكىتالاي. تاربيە اڭگىمەلەسكەندە, ۇيرەتكەندە نەمەسە بۇيرىق بەرگەندە عانا ەمەس, اتا-انامەن بىرگە وتكىزگەن ءاربىر ساتتە ءجۇرىپ جاتادى دەگەن ەكەن بۇرىنعىنىڭ داناگويلەرى. جۇمىسباستىلىقتى سىلتاۋ ەتىپ وتباسىنان الشاقتاپ كەتكەن اتا-انالار وسىنى تۇسىنسە يگى…
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
