دەگەنمەن, جانارمايدىڭ قولجەتىمدىلىگىنىڭ ارتىندا كۇردەلى ەكونوميكالىق مودەل جاتىر: ارزان بەنزين – بۇل تەگىن رەسۋرس ەمەس, مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن جاناما شىعىنداردىڭ ناتيجەسى, ول ۇزاق مەرزىمدە ەكونوميكانىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتىپ, تومەن باعالارعا تاۋەلدىلىكتى قالىپتاستىرۋى مۇمكىن.
قاي ەلدەردە جانارماي ارزان؟
الەمدەگى جانارماي باعاسى ارزان ەلدەر قاتارىنا ليۆيا, يران, ۆەنەسۋەلا, كۋۆەيت, الجير, تۇرىكمەنستان, مىسىر, قاتار, ساۋد ارابياسى, باحرەين جانە ومان كىرەدى.
كەيبىر ەلدەردە باعانى تومەن دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر بولىگى سانالادى. بىراق كەيدە مۇنداي مودەل ەكونوميكالىق قۇرىلىمدا تەڭسىزدىك تۋدىرىپ, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتى كۇشەيتەدى.
قازاقستان وسى قاتاردا سالىستىرمالى تۇردە تۇراقتى ەل رەتىندە كورىنەدى, الايدا باعانى قالىپتاستىرۋ لوگيكاسى ۇقساس, مەملەكەت ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
ارزان بەنزين جانە تاۋەلدىلىك اسەرى
ەكونوميستەر ۇزاق ۋاقىت بويى رەسۋرس باعاسىنىڭ تومەن بولۋى «تاۋەلدىلىك» ءتارتىبىن قالىپتاستىراتىنىن ايتادى.
بەنزين ارزانداعاندا, حالىق ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, كولىكتى جاڭارتۋعا نەمەسە شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋعا ىنتالى بولمايدى. ادامدار رەسۋرس ءاردايىم تومەن باعامەن قولجەتىمدى بولادى دەپ ويلايدى, بىراق شىن مانىندە ونىڭ قۇنى ەكونوميكا ىشىندە قايتا بولىنەدى.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەنزين مەن گاز باعاسىنا قاتىستى شاعىمداردى قابىلدايتىن جەلى اشتى
ەكونوميكالىق تەوريادا قاراپايىم قاعيدا بار: تەگىن ەشتەڭە جوق. ەگەر تۇتىنۋشى از تولەسە, ايىرمانى مەملەكەت, سالا نەمەسە بولاشاق ينۆەستيتسيالار جابادى.
بەنزين باعاسىنىڭ تومەن بولۋى بىرىنشىدەن, بيۋدجەتكە جانە مۇناي وڭدەۋ سەكتورىنا قىسىم تۇسىرەدى. شەكتەۋلى مارجينالدىق ينۆەستيتسيالارعا جانە مودەرنيزاتسياعا مۇمكىندىك ازايادى.
ەكىنشىدەن, ىشكى جانارمايدى تۇتىنۋ ارتادى. بۇل جولدارعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى كوبەيتىپ, ينفراقۇرىلىمنىڭ تەز توزۋىنا اكەلەدى.
ۇشىنشىدەن, كورشىلەس ەلدەرمەن باعا ايىرماشىلىعى پايدا بولادى. بۇل جانارمايدىڭ زاڭدى جانە زاڭسىز تۇردە شەتەلگە كەتۋىنە جول اشادى.
بۇل فاكتورلار بەنزين باعاسىندا تىكەلەي كورىنبەگەنىمەن ەكونوميكانىڭ جالپى تيىمدىلىگىن تومەندەتىپ, قوسىمشا شىعىندار تۋعىزۋى مۇمكىن.
دامىعان ەلدەردە بەنزين نەگە قىمبات؟
دامىعان ەلدەردە جاعداي كەرىسىنشە. ەۋروپا, جاپونيا جانە وڭتۇستىك كورەيادا بەنزين الدەقايدا قىمبات, ليترىنە 2-3 دوللاردان اسادى. بۇل رەسۋرس تاپشىلىعىنان ەمەس, سانالى ساياساتتىڭ ناتيجەسى. جوعارى باعا سالىقتار ارقىلى قالىپتاسىپ, ولار ينفراقۇرىلىم, ەكولوگيالىق جوبالار جانە قوعامدىق كولىكتى دامىتۋعا جۇمسالادى.
سوندىقتان دامىعان ەلدەردە بەنزين باعاسىنىڭ قىمبات بولۋى – پروبلەما ەمەس, تۇراقتى دامۋ مەن رەتتەۋ قۇرالى بولىپ سانالادى.
قولجەتىمدىلىك پەن رەفورمالار اراسىنداعى بالانس
قازاقستانداعى بەنزين باعاسىنىڭ تومەندىگى بيزنەستەگى, اسىرەسە لوگيستيكا مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى شىعىنداردى ازايتادى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, حالىقتى قولداۋ مەن سالانى ءتيىمدى ەتۋ مىندەتى قاتار تۇرعاندىقتان جانارمايدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن نارىقتىق مەحانيزمدەر اراسىندا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدە باعانى يكەمدى تاسىلمەن قالىپتاستىرۋ قاجەت بولادى.
قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستاننىڭ قازىرگى تاڭدا ەڭ قولجەتىمدى بەنزين باعاسى بار ەلدەر قاتارىندا بولۋى ناقتى ەكونوميكالىق ارتىقشىلىق بەرەدى. بىراق ارزان بەنزين – ارزان ءومىر ەمەس, كۇردەلى رەتتەۋ جۇيەسىنىڭ ناتيجەسى. نەگىزگى ماقسات – بۇل ارتىقشىلىقتى ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى تومەندەتەتىن فاكتورعا اينالدىرماي, دامۋدىڭ نەگىزى ەتۋ.
