وتىرىسقا ورك جانە وڭىرلەردەگى اۋماقتىق رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى مەن وبلىس اكىمدىكتەرى باسشىلىق وكىلدەرىمەن قاتار, تمد جانە وسى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ بايقاۋشىلارى, ەقىۇ-نىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتى سىندى وزگە دە بىرقاتار ىرگەلى حالىقارالىق ۇيىمنان رەفەرەندۋمعا باعا بەرۋ ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ن.ءابدىروۆ كۇنتىزبەلىك جوسپارعا سايكەس 13 ناۋرىز كۇنى كوميسسيا مۇشەلەرىن وقىتۋ جۇمىسىنىڭ تولىق تسيكلى اياقتالاتىنىن مالىمدەدى. دايىندىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى كوميسسيا مۇشەلەرىن وقىتۋ بولدى.
«جەدەل دەرەكتەردىڭ الدىن الا اقپاراتىنا سۇيەنسەك, رەفەرەندۋمعا دايىندىق اياسىندا رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىنە 5 800-دەن استام سەمينار وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, بارلىق دەڭگەيدەگى كوميسسيانىڭ 71 مىڭ مۇشەسى وقۋمەن قامتىلدى. وعان قوسا رەفەرەندۋم كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن باقىلاۋ ماقساتىندا ولار قاشىقتان ونلاين فورماتىندا تەست تاپسىردى. مۇنىمەن بىرگە ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى اكرەديتتەلگەن رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن باق وكىلدەرىنە ونلاين سەمينار وتكىزدى. ناتيجەسىندە, ازاماتتىق سەكتوردىڭ 500-دەن استام وكىلى قامتىلدى», دەدى ورك توراعاسى.
اۋماقتىق كوميسسيالاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 3 800 ادام قامتىلعان 170-تەن استام سەمينار وتكىزىلدى. بۇدان بولەك, ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى مەن اپپارات قىزمەتكەرلەرى وڭىرلەرگە بارىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردە 3 مىڭنان اسا كوميسسيا مۇشەسى قاتىسقان سەمينار-كەڭەس ۇيىمداستىرعان.
كوميسسيا توراعاسى ن.ءابدىروۆ دايىندىق جۇمىسى اياسىندا ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋمعا قاتىسۋى ءۇشىن قولجەتىمدى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالماعانىن جەتكىزدى.
«بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ قاۋلىلارىنا جانە كوميسسيا جانىنداعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىستارىنا سايكەس جۇزەگە استى.
اتاپ ايتقاندا, بارلىق داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرىندە كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ ءماتىنىن اۋديو سۇيەمەلدەۋمەن ورنالاستىرۋ قامتاماسىز ەتىلدى. كوزى كورمەيتىن جانە ناشار كورەتىن ازاماتتارعا برايل قارپىمەن ازىرلەنگەن نۇسقاۋلىقتار دايىندالدى. سونداي-اق بيۋللەتەندەردى تولتىرۋ بويىنشا دا ارنايى اۋديو نۇسقاۋلىقتار قاراستىرىلدى», دەدى نۇرلان ءماجيت ۇلى.
سونىمەن قاتار كوميسسيا توراعاسى اككرەديتتەۋگە قاتىستى وتىنىمتەردى قابىلداۋ, قاراۋ جانە تىركەۋ جۇمىسى بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس جۇزەگە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
«قازىرگى كەزەڭدە رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ فۋنكتسيالارىن ورىندايتىن سايلاۋ ورگاندارىنىڭ اككرەديتتەلگەن ۇيىمدارىنىڭ رەەسترى ينتەرنەت رەسۋرسىمىزدا اشىق قولجەتىمدى. ولار داۋىس بەرۋ كۇنى رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىنە قاتىسۋعا قۇقىلى, ال رەفەرەندۋم كوميسسيالارى ءتيىستى جاعدايمەن قامتاماسىز ەتەدى. وسى رەتتە رەفەرەندۋم كۇنى داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرىندە رەفەرەندۋم ۇدەرىسىنە قاتىسى بار ادامدار عانا بولادى», دەدى ن.ءابدىروۆ.
بۇگىندە 256 ۇيىم اككرەديتتەلدى, ونىڭ 11-ءىن ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى, ال 245-ءىن اۋماقتىق كوميسسيالار اككرەديتتەگەن.
سونىمەن قاتار ورك توراعاسى بارلىق دەڭگەيدەگى رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنا ۋچاسكەلەردە ءتارتىپ ەرەجەلەرى مەن رەفەرەندۋم, سايلاۋ زاڭنامالارىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
كوميسسيانىڭ قورىتىندى جيىنىندا بۇگىن, ياعني «تىنىشتىق كۇنىندە» رەفەرەندۋم قارساڭىندا ۇگىتكە جانە قوعامدىق پىكىرگە ساۋال جۇرگىزۋدى جاريالاۋ بويىنشا شەكتەۋلەر كۇشىنە ەنەتىنى رەسمي حابارلاندى. بۇل بويىنشا ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ءلاززات سۇيىندىك رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم قارساڭىندا ۇگىت جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى تالاپتارىن ەسكە سالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 7-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس, رەفەرەندۋمنىڭ قارساڭىنداعى كۇن مەن رەفەرەندۋم وتكiزiلەتiن كۇنi ۇگiت جۇرگiزۋگە تىيىم سالىنادى. ياعني كەشە ساعات 00.00-دە ۇگىت كەزەڭى اياقتالدى. وسى ساتتەن باستاپ «تىنىشتىق كۇنى» باستالدى.
«بۇل 14 ناۋرىزدا جانە داۋىس بەرۋ كۇنى – 15 ناۋرىزدا كەز كەلگەن ۇگىتكە تىيىم سالىنعانىن بىلدىرەدى. بۇل تالاپتار زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن جانە ەلەكتورالدىق ۇدەرىستىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى ءۇشىن مىندەتتى», دەپ اتاپ ءوتتى ءلاززات سۇيىندىك.
سونداي-اق ءلاززات سۇيىندىك قوعامدىق پىكىرگە ساۋال سالۋدى جۇرگىزۋ ەرەجەلەرىنە دە جەكەلەي توقتالدى. «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 7-1-بابىنا سايكەس, مۇنداي ساۋال سالۋلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ جۇرگىزىلەدى. زاڭدا كورسەتىلگەن تالاپتاردى بۇزعان جاعدايدا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان.
ورك جيىنىندا رەفەرەندۋم كوميسسيالارى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى وتكىزۋگە تولىق دايىن ەكەنى ايتىلدى. سونداي-اق رەفەرەندۋم كۇنى ورك مۇشەلەرى ءار ەكى ساعات سايىن تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ, داۋىس بەرۋ بارىسى تۋرالى اقپارات بەرىپ وتىرادى.
ورك رەفەرەندۋمدى دايىنداۋ كەزەڭىندە 200-دەن استام ازامات پەن ۇيىمنىڭ وتىنىشتەرىن قاراپتى. ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى زاڭ اياسىندا جانە بەلگىلەنگەن مەرزىمدە قارالماق. ال ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا كوميسسيالاردىڭ شەشىمدەرىنە شاعىمدار تۇسپەگەن. مۇنى ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى اسەل ءجانابىلوۆا مالىمدەدى.
بايانداماشى اتاپ وتكەندەي, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدى وتكىزۋ تۋرالى جارلىق قابىلدانعاننان بەرى ورتالىق كوميسسياعا 228 ءوتىنىش تۇسكەن, ونىڭ ىشىندە 200-ءى جەكە, ال 28-ءى زاڭدى تۇلعادان.
ورك مۇشەسىنىڭ ايتۋىنشا, وتىنىشتەردىڭ ەڭ كوبى رەفەرەندۋم تۋرالى زاڭنامانى تۇسىندىرۋگە قاتىستى بولعان ەكەن.
