سۋرەت جي كومەگىمەن جاسالعان
استاناداعى جيىنعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ساياساتتانۋشىلار, اكادەميالىق قاۋىمداستىق وكىلدەرى, جۋرناليستەر مەن قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى. ولار كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ نەگىزگى باعىتتارى, جاڭا ينستيتۋتتار مەن قوعامدىق ديالوگتىڭ ورنىقتى مەملەكەتتىك دامۋ مودەلىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولىن ءسوز ەتتى.
تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان جاڭا كونستيتۋتسيا قۇقىقتىق ءارى ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولادى دەگەن پىكىرىن ورتاعا سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا تەڭدىك قاعيداسى كۇشەيتىلگەن.
– جوبادا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. مەملەكەت ءاربىر ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋعا, جەكە ءومىرىنىڭ قول سۇعىلماۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى. سونىمەن قاتار زاڭ الدىنداعى تەڭدىك قاعيداسى كۇشەيتىلىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلعان جاعدايدا ولاردى ءادىل قورعاۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرى قاراستىرىلعان. حالىقارالىق تاجىريبەدە كەڭىنەن تانىمال «ميراندا قاعيداسىنا» ۇقساس نورمالاردى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. بۇل قاعيدا بويىنشا ادامدى ۇستاۋ كەزىندە وعان ءوزىنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى تۇسىندىرىلۋگە ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, ازاماتتىڭ ۇندەمەۋ قۇقىعى, ادۆوكاتتىڭ كومەگىن پايدالانۋ قۇقىعى جانە قاجەت بولعان جاعدايدا تەگىن زاڭ كومەگىن الۋ مۇمكىندىگى قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەدى دەپۋتات.
قازىرگى گەوساياسي احۋال كۇردەلى كەزەڭدە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ورنىقتىلىعى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. وسى تۇرعىدا ساياساتتانۋشى تالعات قاليەۆ جاڭا كونستيتۋتسيا ەلدىڭ بەرىك ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن ايتادى. ال ساراپشى نۇربەك ءماتجانيدىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋى مەن مەدياقۇرالداردىڭ جاھاندىق كەڭىستىگى جاعدايىندا اقپاراتتىق ورتانى رەتتەۋ ماسەلەلەرى ەرەكشە وزەكتى.
– جاڭا قۇجات تسەنزۋراعا تىيىم سالىپ, ءسوز ەركىندىگىنە كەپىلدىك بەرەدى. بۇل نورما باق, عىلىم, ونەر جانە قوعامدىق ديالوگتىڭ ەركىن دامۋىنا قۇقىقتىق نەگىز جاسايدى. تسەنزۋراعا تىيىم سالۋ ءارتۇرلى كوزقاراستار قاتار ءومىر سۇرەتىن پليۋراليستىك اقپاراتتىق ورتانىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى. سوعىس پەن قارۋلى قاقتىعىستاردى ناسيحاتتاۋعا تىيىم سالىنادى. بۇل ەرەجە قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىكتى جاقتايتىن سىرتقى ساياسي دوكتريناسىن كورسەتەدى, – دەدى ن.ماتجاني.
ءوز كەزەگىندە بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل دينارا زاكيەۆا بالا قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى كەپىلدىكتەردىڭ اتا زاڭ دەڭگەيىندە بەكىتىلۋى اسا ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى.
– كەيبىر وڭىرلەردە بالالارعا قاتىستى قاتىگەزدىك كورسەتۋ, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قولايسىز جاعدايدا ءومىر ءسۇرۋ فاكتىلەرى تىركەلىپ وتىر. مۇنداي جاعدايلاردا مەملەكەتتىك ورگاندار اتا-انا قۇقىعىن شەكتەۋ نەمەسە ودان ايىرۋ, سونداي-اق قىلمىستىق ءىس قوزعاۋ سەكىلدى شارالار قابىلدايدى. ءدال وسى سەبەپتى بالا قۇقىعىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى. ويتكەنى اتا زاڭ تەك قۇقىقتىق نورمالاردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قوعام دامۋىنىڭ قۇندىلىقتىق باعدارلارىن دا ايقىندايدى, – دەدى ومبۋدسمەن.
«Bilim Group» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى جەتەكشىسى, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحان ۇلى عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ قارقىندى دامۋى ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– فينليانديا, وڭتۇستىك كورەيا جانە سينگاپۋر سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى ءبىلىم مەن تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ءتيىمدى ەكەنىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار الەمدە تسيفرلىق ترانسفورماتسيا قارقىن الىپ كەلەدى. جاھاندىق وزگەرىستەر اياسىندا قازاقستان ءۇشىن دە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلىپ وتىر. بىزدەگى باستى ارتىقشىلىق – تابيعي رەسۋرس-تار مەن ادام كاپيتالىنىڭ ۇيلەسىمى. ەندىگى مىندەت – تابيعي بايلىقتى تەحنولوگيالىق جانە زياتكەرلىك كاپيتالعا اينالدىرۋ. وسى سيپاتتاعى باعىتتار جاڭا كونستيتۋتسيادا قامتىلعان, – دەپ تۇيىندەدى ول.
ساراپشىلار الاڭىنداعى تالقىلاۋ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ تەك مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى جاڭعىرتۋعا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان قۇندىلىقتىق نەگىزدى قالىپتاستىرۋعا ارنالعانىن كورسەتتى. ءىس-شارانى پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى «Amanat» پارتياسىمەن بىرلەسە ۇيىمداستىردى.
