سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تاتيانا پروتوپوپوۆا 2025 جىلعى بيۋدجەت قايتا قاراستىرىلمايتىنىن, سوندىقتان ەسكى مازىردە كورسەتىلگەن باعانىڭ شەڭبەرىندە جاڭا ستاندارتتى ەنگىزۋ قاجەتتىگىن ايتقان. باسقا وبلىستار بيۋدجەتتەرىن قايتا قاراپ جاتقاندا بۇلار نەگە ونى ىستەي المايتىنى بەلگىسىز. ايتەۋىر جاڭا جىلدان كەيىن قوسىمشا اقشا تاپقان بولۋى كەرەك, جوعارىدا ايتقانىمىزداي 10 قاڭتاردان باستاپ جاڭا ستاندارت ەنگىزىلگەن.
مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاڭا ستاندارت بويىنشا وقۋشىلاردىڭ اس مازىرىنە ەت, جەمىس, كوكونىس سياقتى قۇنارلى تاماق ونىمدەرىن كوبىرەك قوسۋ قاراستىرىلعان. ارينە, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا قۋات بەرەتىن ساپالى تاعامنىڭ باعاسى دا بۇرىنعىدان قىمباتتاۋ بولۋى كەرەك. قازىر ءبىر بالانى اۋقاتتاندىراتىن اس ءمازىرىنىڭ قۇنى – رەسپۋبليكا وڭىرلەرى بويىنشا ورتا ەسەپپەن 800 تەڭگە كولەمىندە. ال وبلىستىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنت قىزمەتكەرى گۇلنار سەيىتوۆا بۇل ستاندارتتى ەنگىزەتىن مەزگىلدىڭ ۋاقىتى جەتكەنىن ايتادى.
«ويتكەنى وسىعان دەيىن مەكتەپتەردىڭ بەرىپ جۇرگەن تاماعى وقۋشىلاردىڭ فيزيولوگيالىق تالابىن قاناعاتتاندىرمايدى. ونىڭ ۇستىنە سانيتارلىق تالاپتاردى بۇزۋعا دا جول بەرىلىپ كەلدى. جاڭا ستاندارت وسىنى بولدىرمايدى دەپ سەنەمىز», دەدى ول.
جاڭا ستاندارت بويىنشا مەكتەپ اسحاناسىندا گازدالعان سۋسىندار, ونەركاسىپتىك ءتاتتى-دامدىلەر, شۇجىقتار, مايونەز, مايلى جانە مايعا قۋىرىلعان تاعامدار ۇسىنىلمايدى. ەسەسىنە كوكونىس, جەمىس, بۇرشاق پەن باسقا داندەردىڭ جارمالارى, ءسۇت, اشىعان ءسۇت ونىمدەرى كوبىرەك بولۋى كەرەك.
سونداي-اق 6–11 مەن 12–18 جاستاعى وقۋشىلاردىڭ تاماقتانۋ ۋاقىتى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, ولاردىڭ جاسىنا سايكەس راتسيون دا ەكى ءتۇرلى جاسالادى. وندا بالانىڭ جاسىنا بايلانىستى كالوريانىڭ, اقۋىزدىڭ, مايدىڭ نورماسى ساقتالۋى مىندەتتى.
جۋىردا كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وبلىستىق فيليالىندا مەكتەپ اسحانالارىنا قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر تاراپىنان داۋ تۋدى. بۇلار جاڭا ستاندارتقا باستاپقىدا قارسى بولعان ەدى. ارينە, ولاردى دا تۇسىنۋگە بولادى: جاڭا ستاندارتپەن قىزمەت كورسەتۋ ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە 800 تەڭگەنىڭ ماڭىندا بولسا, بۇلارعا ءالى دە سول ەسكى ستاندارتتىڭ ورتاشا باعاسى 637 تەڭگەمەن قىزمەت كورسەتىڭدەر دەگەن تالاپ قويىلعان. بۇعان قارسى بولعانداردىڭ اراسىندا بەلسەندىلىك كورسەتكەن اسحانالاردى جالعا العان كاسىپكەرلەردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «بوتاقان» جس توراعاسى ولگا ۋسولتسەۆا. ول جاڭا ستاندارتتاعى كۇركەتاۋىق ەتى مەن كوكسەركە بالىعىن, سونداي-اق ءتۇرلى-ءتۇستى ءسابىزدى تابۋ قيىن دەپ ماسەلە كوتەرگەن. بۇل تاعامداردى باسقالارىمەن اۋىستىرۋعا بولادى عوي. دەگەنمەن كاسىپكەردى بارىنەن بۇرىن اقىنىڭ سول قالپىندا قالدىرىلعانى قىنجىلتاتىن سياقتى كورىنگەن. مارينا لاپتەۆا ەسىمدى كاسىپكەر جاڭا ستاندارتتى ەنگىزۋگە پەشتىڭ قىزۋى جەتپەيدى دەگەن سىلتاۋدى دا العا تارتقان. قارسىلىعىن وسىلاي بىلدىرگەن كاسىپكەرلەر, ايتەۋىر جاڭا ستاندارتتى ءجۇردىم-باردىم ەنگىزە باستاعان.
ەندىگى داۋ – وقۋشىلار جاڭا ستاندارتپەن دايىندالعان تاعامداردى جەمەيدى, دايىندالعان تاماقتىڭ 80 پايىزىن قوقىسقا تاستاۋعا ءماجبۇرمىز, مۇنىڭ ءوزى بيۋدجەتتىڭ اقشاسىن دالاعا شاشۋ ەمەس پە دەگەن سىلتاۋدان تۋىپ وتىر. مەملەكەت مۇددەسىن ويلاعانسىپ وتىرعان كاسىپكەرلەردىڭ تۇپكى ماقساتى قانداي ەكەنى بەلگىلى. داۋدىڭ باسىندا تاعى دا سول «بوتاقاننىڭ» باستىعى و.ۋسولتسەۆا ءجۇر. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا وزدەرىنىڭ ارىپتەستەرىن, پروكۋراتۋرا, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنت, ءبىلىم باسقارماسى قىزمەتكەرلەرىن شاقىرىپ العان ولار اقىنىڭ وسىرىلمەگەن قىجىلىن جاڭا سىلتاۋلارمەن جاڭعىرتىپ بەردى. «داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كوك سيىرى» دەمەكشى, ءاربىر داۋعا ءبىر سەبەپكەر بولادى. بۇل جولعى سەبەپ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىنىڭ 19 اقپانداعى حاتتاماسى بولىپ شىقتى. وندا شەنەۋنىكتەر اسحانانى جالعا العان كاسىپكەرلەر اتا-انالار جينالىسىندا جاڭا ستاندارتتىڭ وزىقتىعىن ءتۇسىندىرسىن, بالالاردىڭ جاڭا تاعامدارعا بىردەن ۇيرەنبەي, ەپتەپ ۇيرەنەتىنىن ايتسىن دەگەن تالاپ قويعان ەكەن. سونىمەن قاتار كاسىپكەرلەر كەيبىر تاعامداردىڭ نەگە جەلىنبەيتىنىن انىقتاپ, ونىڭ قورىتىندىسىن ءتيىستى شارا قولدانۋ ءۇشىن وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنتىنە جىبەرسىن دەلىنگەن.
ء«وزى دە ۇركەيىن دەپ تۇرعان جىلقىعا جاپىراق شاشساڭ نە جورىق» دەمەكشى, ءوزى دە اقىنى كوتەرمەگەنگە قىجىلىپ, سىنىققا سىلتاۋ ىزدەپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر مىنا ءبىر بولماشى تالاپقا «بۇل ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ەمەس» دەپ ورە تۇرەگەلىپ, قارسى شىقتى. كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كەڭەستە بارلىق شاعىم مەملەكەتتىك ورگانعا باعىتتالىپ, جاڭا ستاندارتتىڭ تيىمدىلىگىن اتا-انالار مەن وقۋشىلارعا ءتۇسىندىرۋ سولاردىڭ مىندەتى ەمەس پە؟ ولار نەگە ءوز مىندەتتەرىن بىزگە جۇكتەيدى دەگەن سياقتى پىكىرلەردى قارشا بوراتتى.
ارينە, تاماقتىڭ 80 پايىزى جەلىنبەيدى دەگەن – ارتىق ءسوز. ويتكەنى ونى انىقتاۋ ءۇشىن ارنايى زەرتتەۋ كەرەك. بىراق سول ءبىر سانعا ناعىز شىندىقتاي جابىسىپ قالعان و.ۋسولتسەۆا: «اتا-انالار ءبىزدى تاماقتى ءدامدى قىلىپ جاسامايتىنداي كورەدى. ءبىز بولساق بەكىتىلگەن مازىرمەن دايىندايمىز, ال ونىڭ 80 پايىزى جەلىنبەيدى. ءبىز ءدامدى ازىرلەيمىز, بارلىق ماسەلە – تاماقتىڭ قۇرامىندا. كەيبىر دامدەردى بالالار اۋزىنا دا العىسى كەلمەيدى», دەدى.
كەڭەس توراعاسى, زاڭگەر ينەش قۋانوۆا وسى داۋ جايىندا ورىندى پىكىر ءبىلدىردى. ول: «بيزنەس سۋبەكتىسىنىڭ مىندەتى – تاماقتى ساپالى جانە قاۋىپسىز دايىنداۋ. ال پەداگوگيكالىق نەمەسە الەۋمەتتىك زەرتتەۋمەن اينالىسۋ ونىڭ مىندەتى ەمەس», دەپ تۇجىردى. سونداي-اق وبلىستىق سەد باستىعىنىڭ ورىنباسارى تاتيانا گورلوۆا قىزمەت كورسەتۋشىگە تاپسىرىستىڭ ءمازىرىن جاساۋدى مەكتەپ ديرەكتورى جۇكتەيدى. سوندىقتان بارلىق ماسەلە تاپسىرىس بەرۋشى رەتىندە ديرەكتورمەن شەشىلۋى كەرەك دەپ قورىتتى. سوڭعى ەكى ادامنىڭ پىكىرىمەن داۋ تىيىلعانداي بولدى.
پەتروپاۆل
