ماسكەۋدەگى الاش زيالىلارى وسى باسپانىڭ اينالاسىنا توپتالدى. سەبەبى 1922–1928 جىلدارى باسپانىڭ توراعاسى ءارى قازاق باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن ءنازىر تورەقۇلوۆ اتقارعان ەدى. باسپانىڭ قازاق باسقارماسىندا ءاليحان بوكەيحان – ادەبي قىزمەتكەر, ماعجان جۇماباەۆ اۋدارماشى بولىپ جۇمىس ىستەدى.
زەرتتەۋشى اباي مىرزانىڭ ايتۋىنشا, 1926 جىلعى قاڭتاردان 1927 جىلعى شىلدەگە دەيىن جارىق كورگەن 212 قازاقشا كىتاپتىڭ 81-ءى ماسكەۋدەگى «كۇنشىعىس» باسپاسىنان شىققان ەكەن. «ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ, جۇقپالى اۋرۋلار مەن ولاردان ساقتانۋ جولدارى, حالىق شارۋاشىلىعىن كوركەيتۋ, ت.ب. تاقىرىپتارعا ارنالدى. ەڭ ازى – 2 مىڭ, ەڭ كوبى 36 مىڭ تارالىممەن باسىلىپ, التايدان استراحانعا دەيىنگى قازاق دالاسىنا تارالدى» دەيدى ول.
1926 جىلى «كۇنشىعىس» باسپاسىنان ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ اراب-پارسى جانە ەۋروپادان ەنگەن سوزدەرگە ارنالعان «جات سوزدەر تۋرالى» كىتابى شىقتى. بۇل كىتاپ – قازاق تەرمينتانۋ عىلىمىنا قوسىلعان قۇندى ەڭبەك. ءنازىر كىتابىندا: ء«بىز بىلگەن تىلدەردە جات سوزدەرگە قويىلعان بوگەت ەمەس سەرت, زاڭداي قازاق تا ءوز تىلىندە ءبىر بەلگىلى كوشە سالىپ قويۋى كەرەك. قازاق تىلىنە كىرەتىن جات ءسوز بولسا, قازاقتىڭ تىماعىن كيىپ, جالپاق قازاق ءسوزى بولىپ كىرسىن», – دەپ جازدى. عالىم شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى ايتقانداي, «بۇل ەڭبەكتە بۇگىنگى تەرمينولوگيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ بارىسىندا, شەت تىلدەرىنەن تەرمين قابىلداۋدا نازارعا الاتىن قۇندى پىكىرلەر از ەمەس». سونىمەن قاتار وسى جىلى ءنازىردىڭ «ۇلت ماسەلەسى مەن مەكتەپ» جيناعى جارىق كوردى. بۇل ونىڭ ورىس تىلىندە سويلەگەن ءسوزى بولاتىن. جيناقتى قازاق تىلىنە ماعجان جۇماباي ۇلى اۋداردى.
«كۇنشىعىس» باسپاسىنان 1926 جىلى ءاليحان بوكەيحاننىڭ «دەنساۋلىق ساقتىقتا», «جاماندات – توپالاڭ» كىتاپتارى جارىق كوردى. سونىمەن قاتار ءاليحان «1916–1926 جىل» كىتابىن ا.شەستاكوۆتان, «جەردىڭ قىسقاشا تاريحى» جيناعىن ت.تۋتكوۆسكيدەن, «دۇنيەنىڭ قۇرىلىسى» كىتابىن د.كرەبەدەن اۋدارىپ, جيناق قىلىپ شىعاردى. كىتاپتاردىڭ ءبارى دە «قىر بالاسى» بۇركەنشىك اتىمەن شىقتى. ء«اليحان بوكەيحان «كۇنشىعىس» باسپاسىنان ۇلت مۇراسىنا قاتىستى كوپتەگەن كىتاپ, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى بويىنشا وقۋلىقتار, ادەبي سالادا اۋدارمالار اۋدارىپ, قۇراستىرىپ باسىپ تاراتتى. باسقارما اتىنان كەيبىر كىتاپتارعا العىسوز, سىن جازدى. سول كەزەڭدە كىتاپتار مەن وقۋلىقتارعا ەڭ كوپ سىن جازعاننىڭ ءبىرى – ءاليحان بوكەيحان» دەيدى زەرتتەۋشى اباي مىرزا. ءاليحاننىڭ «دەنساۋلىق – ساقتىقتا» جيناعىندا ايتىلعان ەسكەرتپەلەر ءالى كۇنگە ماڭىزىن جويعان جوق. ول تازالىقتىڭ نەگىزى كوبىرەك جۋىنۋدا ەكەنىنە وقىرمان نازارىن اۋدارادى. «تازالىقتىڭ ىرگەسى – سۋ مەن سابىن» دەي كەلىپ, «مونشادا جۋىنعاندى ادەت قىلماي, ءبىزدىڭ ەلدەن بيت جوعالمايدى. بيت تۇرعاندا ەلدەن قايتالاما, تەڭبىر سۇزەك شىقپايدى» دەپ ءجيى جۋىنعان جانعا جۇقپالى كەسەل جولامايتىنىن اتاپ وتەدى.
«كۇنشىعىس» شىعارعان تاعى ءبىر كىتاپ – «23 جوقتاۋ». بۇل كىتاپتى ءاليحان بوكەيحان (قىر بالاسى) احمەت بايتۇرسىن ۇلىمەن بىرىگىپ جيناقتادى. اتى ايتىپ تۇرعانداي, بۇل – جوقتاۋلار جيناعى. كىتاپقا قاراۇلەك انانىڭ بالاسى ماماي باتىردى, قامقانىڭ اكەسى قازىبەك ءبيدى جوقتاۋىنان باستاپ, شاڭگەرەي بوكەەۆتىڭ «سىرشى» دەگەن جوقتاۋ ولەڭى, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ بالاسى ءابدىراحماندى جوقتاعان ولەڭى سەكىلدى 23 جوقتاۋ ۇلگىسى ەنگەن. الاشتانۋشى عالىم ديحان قامزابەك ۇلى جازعانداي, «...الاقايلاپ «سوتسياليزم قۇرامىز», «باي تۇقىمىن تاپ رەتىندە جويامىز» دەپ جاتقان كەزەڭدە سۇلتان مەن باتىر, بي مەن قوجا – جالپى بۇرىنعىنىڭ يگى جاقسىلارى تۋرالى جوقتاۋلار جيناعىن شىعارۋ – ەرەكشە قادام» بولدى. راس, ادەبي مۇرا رەتىندە دايىندالعان 23 جوقتاۋ ءاليحان مەن احمەتتىڭ ازاتتىقتى اڭساعان ءۇنى بولاتىن.
«كۇنشىعىس» باسپاسىنان 1926 جىلى ماعجان جۇماباي ۇلىنىڭ دا كىتاپتارى شىقتى. ماعجان ەرەسەكتەردىڭ ساۋاتتى بولۋىنا قولقابىس ەتەتىن «ساۋاتتى بول!» دەگەن جيناعىن شىعاردى. سونىمەن قاتار «جاڭبىر دەگەنىمىز نە؟» جيناعىن ماتەرننەن, «ماركس پەن لەنين» كىتابىن گوروۆتان, «سسسر» جيناعىن ۆەرەششاگيننەن اۋداردى. سونداي-اق 1926 جىلى وسى باسپادان حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ «الامان» كىتابى شىقتى. بۇل كىتاپقا قازاقتىڭ ەل ادەبيەتىنەن الىنعان سوزدەرى ەندى.
