سۋرەت: zakon.kz
ەكونوميكانى كولەڭكەلى اينالىمنان ارىلتۋ, بيۋدجەت كىرىسىن ۇلعايتۋ, ادال باسەكەگە جول اشۋ – مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق مىندەتى. وسى ماقساتتا ەلدە تاۋارلاردى مىندەتتى تسيفرلىق تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋ جۇيەسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلىپ كەلەدى. بۇل باستاما العاشىندا تەحنيكالىق جاڭالىق رەتىندە قابىلدانعانىمەن, ۋاقىت وتە ونىڭ قۇرىلىمدىق رەفورما سيپاتىنا يە ەكەنى ايقىندالدى. اڭگىمە جاي عانا كود جاپسىرۋدا ەمەس, بۇكىل تاۋار قوزعالىسىن تسيفرلىق ىزگە تۇسىرۋدە.
قازىر مىندەتتى تاڭبالاۋ التى تاۋار توبىنا قولدانىلادى: تەمەكى ونىمدەرى, اياق كيىم, دارىلىك زاتتار, سىرا سۋسىندارى, موتور مايلارى, كيىك ءمۇيىزى.
العاشقى قادام 2020 جىلعى 1 قازاندا تەمەكى ونىمدەرىنەن باستالدى. كەيىن اياقكيىم, دارىلىك زاتتار قامتىلدى. جۇيە ىسكە قوسىلعاننان بەرگى ەكونوميكالىق اسەر ناقتى كورسەتكىشتەر ارقىلى كورىنىس تاپتى. تەمەكى نارىعىندا اينالىمنىڭ 95 پايىزعا جۋىعى تسيفرلىق فورماتقا كوشكەن. زاڭسىز ءونىمدى انىقتاۋ تيىمدىلىگى بىرنەشە ەسەگە ارتقان: انىقتالعان كولەڭكەلى اينالىم كولەمى 2 ملرد تەڭگەدەن 12,8 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايعان. سالىق ءتۇسىمى ءبىر جارىم ەسەگە ءوسىپ, بيۋدجەتكە قوسىمشا ونداعان ملرد تەڭگە تۇسكەن. اياقكيىم سەگمەنتىندە كىرىس ءۇش ەسەگە جۋىق كوبەيگەن.
Tañba بىرىڭعاي وپەراتورىن باسقاراتىن بيكەش قۇرمانعاليەۆا ءار تاۋار بىرلىگىنە بىرەگەي Data Matrix كودى بەرىلەتىنىن ايتتى. سول كود ارقىلى ءونىمنىڭ وندىرىستەن باستاپ سوڭعى ساتىلىمعا دەيىنگى قوزعالىسى تولىق باقىلانادى. وسىلايشا, نارىقتا بىرىڭعاي تسيفرلىق كەڭىستىك قالىپتاسادى. كولەڭكەلى ارنالار قىسقارىپ, ادال كاسىپ يەلەرىنە تەڭ جاعداي جاسالادى. ساۋدا تىزبەگىنىڭ ءار بۋىنى كورىنىپ تۇرعان سوڭ, جالعان قۇجات راسىمدەۋ, كونتراباندالىق جەتكىزىلىم سەكىلدى تاۋەكەلدەر ازايادى.
ب.قۇرمانعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, دارىلىك قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا بۇل تەتىك ايرىقشا ناتيجە بەرگەن. جۇيە دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىمەن ىقپالداستىرىلىپ, ءدارى-دارمەكتىڭ قوزعالىسى تولىق باقىلاۋعا الىنعان. ەسىرتكى جانە پسيحوتروپتىق زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا توسقاۋىل كۇشەيگەن. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا جوسپارلاۋ ناقتىلىعى ارتىپ, بيۋدجەت قارجىسى ۇنەمدەلگەن. مىڭداعان زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالعان. بۇل تسيفرلىق باقىلاۋدىڭ تەك فيسكالدىق ەمەس, الەۋمەتتىك ماڭىزى دا زور ەكەنىن كورسەتەدى.
بىلتىر 1 جەلتوقساننان باستاپ كيىك ءمۇيىزىن مىندەتتى تاڭبالاۋ ەنگىزىلدى. مۇنىڭ حالىقارالىق قىرى بار. CITES كونۆەنتسياسىنىڭ تالاپتارى سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلار دەريۆاتتارىنىڭ زاڭدى شىعۋ تەگىن دالەلدەۋدى مىندەتتەيدى. تسيفرلىق بەلگى بولماسا, ەكسپورتقا رۇقسات جوق. بۇل جۇيە تابيعي بايلىقتى قورعاۋ ىسىمەن ۇشتاسىپ جاتىر. حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋى دا وسى تەتىك ارقىلى ايقىندالادى.
بيىلدان باستاپ موتور مايلارى مەن سىرا ونىمدەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن تاڭبالانادى. الدىمەن پلاستيكالىق, مەتال مەن شىنى بوتەلكەدەگى ونىمدەر تاڭبالانىپ, كەيىن وعان قاڭىلتىر بانكاداعى تۇرلەرى قوسىلدى.
ۇكىمەت وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە ناقتى كوڭىل ءبولىپ, مەملەكەتتىك قولداۋدى كۇشەيتىپ جاتىر. دەگەنمەن دە تاۋارلاردى تاڭبالاۋ كەزىندە وتاندىق وندىرۋشىلەرگە باسىمدىق بەرىلە مە, الدە ولاردىڭ دا كەيبىر تاۋارىنا شەكتەۋ قويىلا ما؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن سپيكەردىڭ جاۋابىنان تۇيگەنىمىز, جۇيە تاۋاردىڭ شىققان ەلىنە قاراي شەشىم قابىلدامايدى. نەگىزگى تالاپ – زاڭدىلىق پەن اشىقتىق. ەگەر ءونىم كەدەندىك راسىمنەن زاڭدى ءوتىپ, قۇجاتتارى تولىق بولسا, كود بەرىلەدى. ال زاڭسىز ارنامەن كەلگەن, دەكلاراتسيالانباعان تاۋارعا جۇيە توسقاۋىل قويادى. ياعني بۇل تەتىك بەلگىلى ءبىر ەلگە قارسى شەكتەۋ ەمەس, ورتاق ەرەجەنى ساقتاۋدى مىندەتتەيتىن قۇرال.
شىن مانىندە تسيفرلىق تاڭبالاۋ پروتەكتسيونيزمنىڭ جاسىرىن فورماسى ەمەس. ول – ءادىل باسەكەنىڭ العىشارتى. كولەڭكەلى يمپورت ازايعان سايىن ىشكى ءوندىرىستىڭ مۇمكىندىگى كەڭەيەدى. باعا دەمپينگى تەجەلەدى. نارىقتاعى ويىن ەرەجەسى ايقىندالادى. ادال كاسىپ يەسى ۇتادى, سالىق ءتۇسىمى وسەدى, تۇتىنۋشى ساپالى ءارى زاڭدى ءونىم الادى, دەيدى ساراپشىلار.
ارنايى قوسىمشا ارقىلى ءار ادام تاۋارداعى كودتى سكانەرلەپ, ونىڭ تۇپنۇسقالىعىن ءبىر ساتتە تەكسەرە الادى. ءونىمنىڭ قايدا وندىرىلگەنى, قانداي جەتكىزۋ تىزبەگىمەن كەلگەنى جونىندەگى مالىمەت اشىق كورىنەدى. كۇمان تۋىنداعان جاعدايدا ءتيىستى ورگانعا تىكەلەي حابارلاما جولداۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. وسىلايشا, نارىقتى قاداعالاۋ تەك قۇزىرلى قۇرىلىمداردىڭ مىندەتى بولىپ قالماي, تۇتىنۋشىنىڭ ءوز قولىنا دا كوشەدى. ءار ازامات ءوزى ساتىپ العان ءونىمنىڭ زاڭدىلىعىنا كوز جەتكىزە الاتىن ورتا قالىپتاسىپ, قوعامدىق باقىلاۋ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلەدى.
«Naqty Onim قوسىمشاسى ارقىلى ءار ادام تاۋار كودىن سكانەرلەپ, ونىڭ تۇپنۇسقالىعىن تەكسەرە الادى. ءوندىرۋشى تۋرالى مالىمەت اشىق كورىنەدى. قاجەت بولسا, قۇزىرلى ورگانعا شاعىم جولداۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل – قوعامدىق باقىلاۋدىڭ جاڭا دەڭگەيى», دەدى ب.قۇرمانعاليەۆا.
قازىر مەديتسينالىق بۇيىمدار, وسىمدىك مايى, اعاش ماتەريالدارى, تۇرمىستىق حيميا, كوسمەتيكا باعىتىندا قاناتقاقتى جوبا ءجۇرىپ جاتىر. بۇرىن بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالار, سۇيىتىلعان گاز, زەرگەرلىك بۇيىمدار سىننان وتكەن. ءاربىر جاڭا قادام ەكونوميكالىق ەسەپكە سۇيەنىپ قابىلدانادى.
تسيفرلىق تاڭبالاۋ – سالىق جيناۋدىڭ تەتىگى عانا ەمەس, ەكونوميكانىڭ ءتارتىبىن قالىپتاستىراتىن قۇرال. ول كولەڭكەلى اينالىمدى شەكتەپ, ادال ەڭبەكتى باعالايتىن ورتا قۇرۋعا باعىتتالعان. ەڭ باستىسى, نارىقتاعى سەنىمدى كۇشەيتەدى. سەنىم بار جەردە ساپا ارتادى. ال ساپا ارتقان جەردە ۇلتتىق ءوندىرىستىڭ ەڭسەسى تىكتەلەدى.
