جامبىل اۋدانىنا قاراستى شوقاي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن تالىپبەك ساپاربەك ۇلى ەڭبەك مايدانىنا تىم ەرتە ارالاستى. قاتارلاستارىنىڭ الدى بولعان ازامات 1942 جىلى, ياعني 16 جاسىندا «وكتيابر-جەمىس» ۇجىمشارىندا قىزىلشا بريگاداسىنىڭ بريگاديرى جانە ۇجىمشار باسقارماسىنىڭ مۇشەسى بولىپ تەر توكتى. سوعىس جىلدارىندا بالالىق شاعىن ۇمىتىپ, ەرتە ەسەيگەن ازاماتتىڭ قاجىرلى ەڭبەگى قالتارىستا قالعان جوق, «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
بالا كۇنىنەن ىزدەنىس ىزىنە تۇسكەن تالىپبەك ساپاربەك ۇلى باقىتىن اعارتۋ سالاسىنان تاپقىسى كەلدى. اسقاق ارمانىنا قول سوزعان ازامات اقىرى ۇستازدىق جولدى تاڭدادى. 1947 جىلى سول ۋاقىتتاعى جامبىل قالاسىندا پەداگوگيكالىق ۋچيليششەنى ءتامامداپ, بيلىكول كەڭشارىنىڭ №3 فەرماسىنداعى باستاۋىش مەكتەپتىڭ مەڭگەرۋشىسى رەتىندە ەڭبەك ەتىپ, مەكتەپ وقۋشىلارىن ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتتى.
قازاقتىڭ قابىرعالى قالامگەرلەرىنىڭ تۋىندىلارىنان قاناتتانعان تالىپبەك ساپاربەك ۇلى تانىمىن كەڭەيتىپ, ءبىلىمىن تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا 1955 جىلى شىمكەنت قالاسىنداعى ن.كرۋپسكايا اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى مامانى بولىپ شىعادى.
مۇعالىم رەتىندە تىڭ ادىستەمەلىك تاسىلدەرىمەن دارالانعان ول 1955–1963 جىلدارى جامبىل جانە جۋالى اۋداندارىنداعى چاپاەۆ جانە امانتۇبەك, توعىزتاراۋ ورتا مەكتەپتەرىنىڭ ديرەكتورى رەتىندە تابىستى ەڭبەك ەتتى. بۇدان سوڭ بيلىكول اۋىلىنداعى, شوقاي ەلدى مەكەنىندەگى ءبىلىم وردالارىن باسقاردى. تۋعان اۋىلىنداعى ءبىلىم ۇياسىن باستاۋىش مەكتەپتەن ورتا مەكتەپكە اينالدىرۋعا باستاماشى بولدى. مەكتەپتەگى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە ايرىقشا نازار اۋداردى. سونداي-اق ەلدى مەكەنگە گاز قۇبىرىن تارتۋعا ىقپال ەتتى. 1973–1993 جىلدارى شالعايداعى مويىنقۇم اۋدانىنداعى «ەكىنشى تىڭ» دەپ اتالعان مەكتەپ-ينتەرناتتا دا جەمىستى قىزمەت ەتكەن ول جەرگىلىكتى بالالاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا بارىنشا تەر توكتى.
كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنشا, ول اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ تەحنيكالىق-ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋعا, وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن لايىقتى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا ايرىقشا دەن قويعان. ال شالعايداعى مال جايىلىمىنداعى مەكتەپ-ينتەرنات جۇمىسى ەل كولەمىندە كەڭىنەن ناسيحاتتالعان. اتالعان ءبىلىم ۇياسىنا افريكانىڭ ەلدەرىنەن كەلگەن مەيماندار ءبىلىم ورداسىنىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسىپ, تالىپبەك ساپاربەك ۇلىنىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالاپتى.
«ول كىسى جاستارمەن دە, ۇلكەندەرمەن دە ءماجىلىس قۇرىپ, مازمۇندى اڭگىمەلەر ايتىپ وتىراتىن. قۇمدى جەردى جايناتقان ازاماتتىڭ ەڭبەگى نازاردان تىس قالعان جوق. شەتەلدەن كەلگەن دەلەگاتتار سول قۇمداۋىت دالاعا بارىپ, اكەمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى ۇزدىك ادىستەمەسىمەن تانىسۋىنىڭ ءوزى كوپ جايتتان حابار بەرسە كەرەك.
11 بالانى تاربيەلەپ وسىرگەن اكەمىز بارىمىزگە بىردەي مەيىرىم شاپاعاتىن توگىپ ءجۇردى. زەينەتكە شىققان سوڭ دا تىنىم تاپقان جوق. قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە ارالاستى. تاراز قالالىق اكىمدىگى جانىنداعى اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى بولدى. سونىمەن قاتار «اسىل اجەلەر» ءانسامبلىن ۇيىمداستىرىپ, ۇلكەن كىسىلەردىڭ ونەرىن ورىستەتۋگە دەن قويدى.
ول كىسى وقۋشىلارىمەن كوركەم ادەبيەت تۋرالى اڭگىمە ايتقاندا, ادەبي شىعارمالاردىڭ كەيىپكەرلەرى تۋرالى تولعانعاندا شاكىرتتەرى ۇيىپ تىڭدايتىن. سول شاكىرتتەرىنىڭ دەنى تاۋ تۇلعالى ازامات رەتىندە قالىپتاستى», دەيدى تالىپبەك ساپاربەك ۇلىنىڭ قىزى رابيعا ءوز ويىمەن ءبولىسىپ.
ۇدايى تۋراشىلدىعىمەن دارالانعان ازامات تالاي القالى جيىنداردا وبلىس باسقارعان ازاماتتارعا ەلدىڭ جايىن ايتىپ, قايراتكەرلىك قىرىن دا كورسەتكەن. وسىلايشا, كىسىلىك كەلبەتىن جوعالتپاعان تالىپبەك ساپاربەك ۇلى اينالاسىنا سىيلى بولعان.
«اكەمنىڭ اقيقاتتى ايتاتىنى كەيبىر شەنەۋنىكتەرگە ۇناي بەرمەيتىن. سوندىقتان ول كىسىنى قانداي دا ءبىر ءىس-شاراعا اپارعاندا: «اكە, وسى جولى سويلەمەي-اق قويىڭىزشى», دەيتىنمىن. قايبىر جىلى قالا ورتالىعىندا ابايدىڭ ەسكەرتكىشى اشىلدى. اۋدەم جەردە تۇرسام, اكەمنىڭ ساڭقىلداعان داۋسى شىعىپ جاتىر. سويتسەم, ول كىسى ادامزات اقىل-ويىنىڭ الىبى اتانعان ۇلى تۇلعانىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ ءراسىمى قارابايىر تۇردە ازداعان ادامنىڭ قاتىسۋىمەن ۇيىمداستىرىلعانىنا رەنىشىن جەتكىزىپتى.
ول كىسى قانداي دا ءبىر جيىنعا قاتىسىپ كەلگەن سوڭ, ۇيدەگى تەلەفونعا تىنىم بولمايتىن. اكىمدىك ادامدارى اكەم كوتەرگەن ماسەلەگە قاتىستى ويلارىن ايتىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى پىكىرىن جەتكىزىپ جاتاتىن. اكەم بەرتىندە «شىمىر اتانىڭ شىنقوجا ۇرپاقتارى: قوبىلاندى, مارسىم» اتتى تانىمدىق ەڭبەك جازدى. اتاۋلى قوردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. قالاي دەسەك تە, بەكزات بولمىسىمەن, تەرەڭ بىلىمىمەن جۇرت الدىندا ۇدايى ماڭدايى جارقىراپ جۇرگەنى انىق», دەيدى ۇلى عيززات تالىپبەك ۇلى ءوز ويىن ورتاعا سالىپ.
كەڭەستىك كەزەڭ كەزىندە ىزدەنىمپازدىعىمەن كوزگە تۇسكەن ول شاكىرتتەرىنە الاش ارىستارى اماناتتاعان ادالدىقتى ءجيى ناسيحاتتايتىن. كوركەم ادەبيەتتىڭ قاينارىنان قانىپ ىشكەن ازامات وقۋشىلارىنىڭ بويىنا قازاق ادەبيەتى الىپتارىنىڭ شىعارمالارىنداعى ىزگى قاسيەتتەردى دارىتۋعا تىرىستى.
قاتارلاستارىنىڭ الدى بولعان تالىپبەك ساپاربەك ۇلىنىڭ ەسەلى ەڭبەگى ەلەۋسىز قالعان جوق. «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن»,« ۇلى جەڭىسكە – 30 جىل» سەكىلدى مەرەكەلىك مەدالمەن ماراپاتتالعان. سونداي-اق «حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىن دە يەلەنگەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى دە ارداقتى ارداگەردىڭ ەڭبەگىن نازاردان تىس قالدىرماي, «تاراز قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىن بەرىپتى.
سانالى عۇمىرىن ۇرپاق تاربيەلەۋ ىسىنە ارناعان ارداقتى ازاماتتىڭ ونەگەلى ءومىر جولى جۇرت جادىنان وشكەن جوق. ءوزى ومىردەن وتسە دە, زامانداستارى, كوزىن كورگەن ازاماتتار تالىپبەك ساپاربەك ۇلىنىڭ كىسىلىك قاسيەتى تۋرالى ەرەكشە ءبىر تولعانىسپەن اڭگىمەلەيدى. جاقسىنىڭ اتى وشپەيتىنىن وسىدان دا بايقايمىز.
جامبىل وبلىسى
