فوتو: primeminister.kz
ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا قابىلدانىپ جاتقان شارالار بەلگىلەنگەن قۋاتتى ارتتىرۋعا, جاڭا گەنەراتسيانى جاڭعىرتۋ جانە سالۋ جونىندەگى اۋقىمدى جوبالاردى ىسكە قوسۋعا, سونداي-اق سەنىمدىلىك پەن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىراتىن تۇراقتى ينۆەستيتسيالىق تەتىكتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2027 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانى سوڭىنا قاراي ەل ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن ىشكى قاجەتتىلىكتى تولىعىمەن جابادى, ال 2029 جىلعا قاراي تۇراقتى پروفيتسيتكە قول جەتكىزەدى.
ەنەرگەتيكا جۇيەسىنىڭ قازىرگى كورىنىسى
جاڭادان ىسكە قوسىلعان نىسانداردى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ەنەرگوجۇيەسى قازىرگى ۋاقىتتا 241 ەنەرگيا كوزىن قامتيدى, ونىڭ 162-ءسى – جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار ەكونوميكانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«مينيسترلىك قازىردىڭ وزىندە 2027 جىلعا قاراي ەكونوميكانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىق وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. 2029 جىلعا قاراي تۇراقتى پروفيتسيتكە شىعۋ جوسپارلانىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر, باسىمدىق تازا كومىر تەحنولوگيالارىنا بەرىلىپ وتىر. جوسپاردا كۋرچاتوۆ قالاسىندا جاڭا ستانسا مەن ەكىباستۇزدا ماەس-3 قۇرىلىسىن سالۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمدار رەتكە كەلتىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق 2026 جىلى 2,6 مىڭ مۆت-تان استام جاڭا قۋات ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. بارلىق جۇمىس ءبىر ماقساتقا, ەلىمىزدىڭ بۇكىل ەنەرگوجۇيەسىنىڭ سەنىمدىلىگىن, تيىمدىلىگىن جانە تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان», دەدى ەرلان اقكەنجەنوۆ.
2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى بەلگىلەنگەن قۋات 26,7 گۆت-قا جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,4 گۆت-قا ءوستى. گەنەراتسيانىڭ نەگىزگى كولەمىن ءداستۇرلى قۋات كوزدەرى قۇرايدى.
قولدانىستاعى گەنەراتسيا قۇرىلىمىندا:
- كومىر ەلەكتر ستانسالارى 13,8 گۆت-تى;
- گازبەن جۇمىس ىستەيتىن ستانسالار – 6,8 گۆت;
- ءىرى گيدروەلەكتروستانسالارى – 2,5 گۆت;
- جەك ۇلەسى 3,6 گۆت-تى قۇرايدى.
مۇنداي تەڭگەرىم ءبىر مەزگىلدە ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن جانە ەنەرگيا تەڭگەرىمىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2035 جىلعا دەيىنگى جوسپار: 26 گۆت-تان استام جاڭا گەنەراتسيا.
26 گۆت-تان استام جاڭا ءوندىرۋشى قۋاتتاردى ىسكە قوسۋدى كوزدەيتىن ەنەرگەتيكا سالاسىن دامىتۋدىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى جوسپارى شەڭبەرىندەگى جۇمىس بەلسەندى تۇردە جالعاسىپ جاتىر.
ءوسۋ بىرقاتار باعىت ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى:
- 5 گۆت – قولدانىستاعى ستانسالاردى جاڭارتۋ جانە كەڭەيتۋ;
- 10,5 گۆت – جاڭا ءداستۇرلى گەنەراتسيا سالۋ;
- 8,4 گۆت – جەك جوبالارى;
- 2,4 گۆت – اتوم ەلەكتر ستانساسى.
قولدانىستاعى قۋات كوزدەرىن جاڭارتۋ جانە جاڭا وبەكتىلەردى قۇرۋ اراسىنداعى مۇنداي تەڭگەرىم پرەزيدەنت قويعان مىندەتتى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى – ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىن جەدەلدەتە وتىرىپ, سەنىمدى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ.
مانەۆرلىق گەنەراتسيا – نەگىزگى باسىمدىق
سالانى دامىتۋدىڭ ورتالىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى – مانەۆرلىك گەنەراتسيانى ارتتىرۋ. جاڭا قۋاتتاردىڭ شامامەن 31,4%-ى جۇكتەمەنى رەتتەۋ مەن ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ يكەمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن سەگمەنتتەن كەلەدى. ونىڭ قۇرىلىمىندا گيدروەلەكتروستانتسيالار – 1,17 گۆت, بۋ-گاز قوندىرعىلارى - 5,6 گۆت جانە ەكىباستۇز ماەس-3 بار, سوڭعىسىنىڭ 2,64 گۆت قۋاتىنىڭ 1,5 گۆت-ى مانەۆرلىك فۋنكتسيالاردى ورىندايدى.
جۇزەگە اسىرۋدىڭ سوڭعى ساتىسىندا قىزىلوردا وبلىسىنداعى 240 مۆت-تىق, تۇركىستان وبلىسىنداعى 1 مىڭ مۆت-تىق بۋ-گاز قوندىرعىلارى (بگق) قۇرىلىسىنىڭ جوبالارى, سونداي-اق الماتى قالاسىنداعى جالپى قۋاتى 1101 مۆت بولاتىن جەو-نى گازعا اۋىستىرۋ بويىنشا جوبالار تۇر. الداعى 3 جىلدا جاڭا قۋات كوزدەرىن ەنگىزۋ نەگىزىنەن رەتتەۋ قۋاتىنىڭ تاپشىلىعىن جابۋعا باعىتتالادى.
دەپۋتات: ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ەنەرگەتيكالىق جوبالار ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسپاعان
جەك, ەنەرگيانى جيناۋ جۇيەلەرى جانە ينۆەستيتسيا
جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكانى دامىتۋ ەنەرگيانى جيناقتاۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋمەن قاتار جۇرەدى.
جەك جونىندەگى ءىرى جوبالار شەڭبەرىندە جالپى سىيىمدىلىعى ساعاتىنا 3 گۆت-تان اساتىن جيناقتاعىشتاردى ەنگىزۋ كوزدەلگەن, بۇل سۇرانىس تومەن ساعاتتاردا ارتىق ەنەرگيانى جيناقتاۋعا جانە ونى بىرىڭعاي ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرا وتىرىپ, ەڭ جوعارى جۇكتەمەلەر كەزەڭىندە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇگىندە جۇزەگە اسىرۋدىڭ بەلسەندى كەزەڭىندە جالپى سوماسى 13,1 ترلن تەڭگەگە جالپى قۋاتى 15,3 گۆت بولاتىن 81 جوبا تۇر, ونىڭ ىشىندە:
- قۋاتى 10,2 گۆت بولاتىن 30 ءداستۇرلى گەنەراتسيالاۋ جوباسى;
- قۋاتى 5,1 گۆت بولاتىن 51 جەك جوباسى بار.
2024 جىلى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار اراسىندا جالپى قۋاتتىلىعى شامامەن 2 گۆت بولاتىن 14 ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم, ال 2025 جىلى قۋاتتىلىعى 775,9 مۆت بولاتىن تاعى 2 كەلىسىم جاسالدى. بۇل – ينۆەستيتسيالىق تسيكلدى قايتا باستاۋدىڭ جانە سالانىڭ ەكونوميكالىق تارتىمدىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ناتيجەسى.
اۋكتسيوندىق مەحانيزمدەر جانە جاڭا بگق-لار
مانەۆرلىك گەنەراتسيانى ىرىكتەۋ بويىنشا اۋكتسيوندىق ساۋدا-ساتتىق شەڭبەرىندە تۇركىستان, قىزىلوردا, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جانە الماتى قالاسىندا جيىنتىق قۋاتى شامامەن 1,8 گۆت بولاتىن بۋ-گاز قوندىرعىلارىنىڭ 4 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
بۇدان باسقا, 2024 جىلعى تامىزدا وتكەن كەزەكتى اۋكتسيونداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جامبىل, اقتوبە, اتىراۋ وبلىستارىندا جالپى قۋاتتىلىعى 700 مۆت بولاتىن بگق جوبالارى ايقىندالدى, اياقتالۋ مەرزىمى – 2028 جىلى. 2025 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا استانادا قۋاتى 500 مۆت بۋ-گاز قوندىرعىلارىنىڭ قۇرىلىسىنا ساۋدا-ساتتىق وتكىزىلدى.
ودان وزگە, بيىل ماڭىزدى ەكولوگيالىق جوبا – الماتى جەو-2 مەن جەو-3-ءتى گازعا كوشىرۋ اياقتالادى.
كومىر گەنەراتسياسى جانە ستراتەگيالىق شەشىمدەر
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «تازا كومىر» تەحنولوگيالارىن قولدانا وتىرىپ, كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ بويىنشا جەكە جوبا ازىرلەنىپ جاتىر. جوسپارعا جالپى قۋاتى 7,6 گۆت بولاتىن جوبالار كىرەدى.
ەنەرگەتيكالىق كومىردىڭ راستالعان قورى 33,6 ملرد توننانى قۇرايدى, بۇل كومىر ءوندىرىسىن ەنەرگيا بالانسىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى ەلەمەنتى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2025 جىلدىڭ سوڭى مەن وسى جىلدىڭ باسىندا تەندەرلەر وتكىزىلدى, بۇل سالا ءۇشىن تاريحي كەزەڭ بولدى.
قۋاتى 2 640 مۆت بولاتىن ەكىباستۇز ماەس-3 قۇرىلىسى بويىنشا جەڭىمپاز انىقتالدى (2029-2032 جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلەدى).
كۋرچاتوۆتا كومىر ستانساسىن سالۋعا كەلىسىم جاسالدى (700 مۆت). كوكشەتاۋ, سەمەي جانە وسكەمەندە جەو جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
2026 جىلى 9 ەنەرگوبلوكتى, 55 قازاندىقتى جانە 51 تۋربينانى كۇردەلى جوندەۋ جوسپارلانعان, بۇل ەل بويىنشا جەو توزۋىن 61%-دان 59%-عا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قۋات كوزدەرىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋ جانە پروفيتسيتكە شىعۋ
2024 جىلى 771 مۆت, 2025 جىلى 669 مۆت جاڭا قۋاتتار ىسكە قوسىلدى. 2026 جىلى شامامەن 2,6 گۆت, 2027 جىلى شامامەن 1 گۆت ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇل 2027 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ سوڭىنا قاراي ەكونوميكانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2028 جىلى 3,9 گۆت, ال 2029 جىلى شامامەن 5,7 گۆت ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل ەكسپورتتىق الەۋەتتىڭ وسۋىنە جاعداي جاساي وتىرىپ, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ عانا ەمەس, رەتتەۋ قۋاتىنىڭ دا ءپروفيتسيتىن قامتاماسىز ەتەدى.
رەفورمالار ەكونوميكاسى جانە ەنەرگەتيكالىق نەگىز
سالانى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» جاڭارتىلعان باعدارلاماسى بولدى, ونىڭ شەڭبەرىندە ينۆەستيتسيالاردى قايتارۋدىڭ جىلدىق ءليميتى 32 ملرد تەڭگەدەن 428 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا 25 ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم جاسالدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋ كەزەڭىندە جەكە كومپانيالار ديۆيدەندتەر تولەمەگەن. بارلىق قاراجات ستانتسيالاردىڭ قولدانىستاعى جابدىقتارىن رەكونسترۋكتسيالاۋعا جانە جاڭارتۋعا قايتا ينۆەستيتسيالاندى.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتر جەلىسىنىڭ سەنىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق نەگىزىن نىعايتۋ بويىنشا جۇمىستار بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار ستراتەگيالىق جەلىلىك جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
-
وڭتۇستىك ايماقتىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن كۇشەيتۋ;
-
باتىس قازاقستان ەنەرگوجۇيەسىن بىرىڭعاي ۇلتتىق ەنەرگوجۇيەمەن بىرىكتىرۋ. جۇمىستار 2027 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا اياقتالۋى جوسپارلانعان كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلىپ وتىر.
كەلەشەگى زور جوبالاردىڭ ءبىرى باكۋ قالاسىندا وتكەن سور 29 كونفەرەنتسياسىنىڭ الاڭىندا 3 ەلدىڭ (قازاقستان, ازەربايجان, وزبەكستان) مەملەكەت باسشىلارى قول قويعان «كاسپي تەڭىزىنىڭ ءتۇبى ارقىلى وتەتىن جاسىل ەنەرگەتيكالىق ءدالىز» بولىپ سانالادى. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق ءۇش جۇيەلىك وپەراتوردىڭ قاتىسۋىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلدى, جۇمىس جالعاسىپ جاتىر.
وسىلايشا, پرەزيدەنتتىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ ەلدىڭ تۇراقتى جانە تەڭگەرىمدى ەنەرگەتيكالىق كونتۋرىن قالىپتاستىرادى. جاڭا قۋاتتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسۋ, قولدانىستاعى گەنەراتسيانى جاڭعىرتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق تەتىكتەردى ىسكە قوسۋ تاپشىلىق تاۋەكەلدەرىن جويىپ قانا قويماي, ەكونوميكانىڭ سەرپىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
فرانتسيا قازاقستاننىڭ اتوم-ەنەرگەتيكالىق جوبالارىنا قالاي قولداۋ كورسەتەدى؟
