اسپانمەن تىرەسكەن ءزاۋلىم عيماراتتار يدەياسى اقش-تا پايدا بولدى. بۇل ءىرى قالالارداعى جەردىڭ تاپشىلىعى مەن قىمباتتىعىنا بايلانىستى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار امەريكالىقتاردىڭ ەرەكشە ۇلتتىق رۋحىنا ساي كەلدى. سۋپەر جەتىستىكتەر, تابىس كورسەتكىشى, كوشباسشىلىق پافوس «امەريكالىق ارمانمەن» ۇيلەسەدى. كوپتەگەن قالاداعى ەسكى عيماراتتاردى سىرىپ تاستاپ, قايتا سالدى. ارينە, ەكونوميكالىق تۇرعىدان كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ باعاسى ارزانىراق بولدى.
ال ەۋروپالىقتارعا حالىق تاريحىن, ادامدار ءۇشىن ماڭىزدى وقيعالاردى ەسكە سالاتىن ەسكىنىڭ كوزى ماڭىزدىراق. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن ەۋروپانىڭ كوپتەگەن قالاسى قيرادى, عيماراتتاردى ءبۇتىن ساقتاپ قالۋ مۇمكىن بولمادى. الايدا ولار قالالارىنىڭ بەيبىت ۋاقىتتاعى كەلبەتىن قايتارعىسى كەلدى. وسىلايشا, ۇلتتىق قۇندىلىق يدەيا ارقىلى قايتا جاڭعىردى. ولار تولىعىمەن قيراعان عيماراتتاردىڭ ورنىنا جاڭاسىن سالماي, ەسكى عيماراتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن تۇرعىزدى. ەسكى جوسپارلار بويىنشا, فوتوسۋرەتتەر, كەيدە ءتىپتى سۋرەتشىلەردىڭ كارتينالارى جانە قاريالاردىڭ ەستەلىكتەرىمەن تاريحي نىساندار قايتا بوي كوتەردى. ماسەلەن, ولار ۆارشاۆانىڭ, درەزدەننىڭ, كەلننىڭ ەسكى اۋداندارىمەن ەڭ ۇلكەن ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىن, مونتە-كاسسينو عيباداتحاناسىن, سەن-جەرۆە شىركەۋىن, ت.ب. نىسانداردى قالپىنا كەلتىردى. قالالاردىڭ سىرتقى كەلبەتىنىڭ وسىلايشا قايتا جاندانۋى تۇرعىندارعا بىرىگىپ, سوعىستاعى شىعىندى امان الىپ قالۋعا مۇمكىندىك بەردى. ۇيلەر كوبىنە عاسىرلار بويى ءبىر وتباسىنىڭ مەنشىگىندە بولدى. ال تۇرعىندار ولاردى «بەت-ءجۇزى جوق جاشىك ۇيلەر» ءۇشىن بۇزباي, بىرتىندەپ ەلەكتر جەلىسىمەن, كارىز جۇيەسىمەن, اۋىزسۋمەن جابدىقتاۋ ارقىلى جاڭارتۋدى ءجون كوردى. وسىلايشا, ەۋروپا ەلدەرى ءتول تاريحي قۇندىلىقتارىن ۇلتتىق يدەياعا اينالدىرا ءبىلدى.
ءبىز دە امەريكالىقتار سەكىلدى ەسكى عيماراتتاردى ساقتاۋعا ق ۇلىقسىز حالىقپىز. مادەنيەتتىڭ وشاعى سانالاتىن الماتى قالاسىنىڭ وزىندە كەيىنگى 5-6 جىلدا بىرقاتار تاريحي نىسان قيراتىلىپ, جەكەمەنشىكتىڭ قولىنا ءوتتى. ماسەلەن, پۋشكين كوشەسىندەگى 44-ۇيدە ورنالاسقان امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى مۋزىكالىق مەكتەپ عيماراتى قازىر KFC قوعامدىق تاماقتانۋ ورنىنا اينالعان. قوعام بەلسەندىلەرى مۇنداي ماسەلەلەردى دەپۋتات, جەرگىلىكتى بيلىككە ايتىپ شاعىمداندى دا. سونداي-اق ماماندار الماتى قالاسىنداعى رەسپۋبليكا سارايى, بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايى, رەسپۋبليكالىق قۋىرشاق تەاترى قايتا جاڭعىرتۋدان وتكەن سوڭ تاريحي كەلبەتىن جوعالتىپ العانىن ايتادى.
سونىمەن قاتار وتكەن جىلى تۋريستەردى تامساندىرىپ, بالالارعا ۇلت بولمىسىن تانىتقان شىمكەنتتەگى ۇلتتىق قۇندىلىقتار ورتالىعى ءبىر مەزەتتە قيراتىلعانىن ءتۇرلى باق جاريالاعان ەدى. ورتالىق ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, ەتنو-ديزاين ساۋلەتىندەگى عيمارات كەزىندە ولكەتانۋ مۇراجايى, اتشابار, قازاق حاندىعىنىڭ ەسكەرتكىشى مەن ناۋرىز الاڭى بار ەتنوساياباقتىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە سالىنعان. ال قازىر بۇل تۇركىستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قالاداعى كەڭسەسى. وبلىستىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆتەر باسقارماسى اتالعان ورتالىققا ارنالىپ دومبىرا ءمۇسىندى ۇلكەن, قالانىڭ ەڭ بيىك جەرىنەن ەڭسەلى عيمارات سالىنىپ جاتقانىن ايتىپ اقتالدى.
ال وتكەن جىلى ۇلى ابايدىڭ 180 جىلدىعىندا اباي وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ءۋالي: «مەن سىزدەرگە ءبىر تاريحي شىندىقتى ايتايىن. سەمەي قالاسىندا 1981 جىلدان بەرى جاڭا مادەني وشاق بوي كوتەرمەگەن ەكەن. سوڭعى سالىنعان عيمارات – اباي تەاترى. سودان بەرى 44 جىل بويى ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا بىردە-ءبىر مادەنيەت ءۇيى سالىنباپتى. پرەزيدەنتتىڭ «ابايعا قۇرمەت» اكتسياسى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرار دەگەن ۇمىتتەمىز», دەدى.
ابايدىڭ 180 جىلدىعىنا وراي وبلىستار ۋادە ەتكەن ماڭعىستاۋدىڭ دوستىق ءۇيى, شىمكەنتتىڭ شىعارماشىلىق ورتالىعى, تۇركىستاننىڭ كورمە ورتالىعى, استانانىڭ «كەلەشەك مەكتەبى», اقتوبەنىڭ جەكپە-جەك ورتالىعى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ ۇستەل تەننيس ورتالىعى ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى الىستان اسقاقتاتىپ تۇرسا يگى.
قازىر شىنى كەرەك, ەلىمىزدە ءزاۋلىم, ءبىر-بىرىنەن اسىپ تۇسەتىن مەيرامحانا, تويحانالار كۇن ساناپ بوي كوتەرىپ جاتىر. ۇلتتىق قۇندىلىعىمىز, ۇلتتىق يدەيامىز, جالپى مادەنيەتىمىز قالا ورتالىقتارىندا ورنالاسقان تويحانالاردىڭ تاساسىندا قالىپ قويىپ جاتقان جوق پا؟
قالاي دەسەك تە, قالالارىمىزدا كوز جاۋىن الار كورىكتى عيماراتتار بوي كوتەرىپ جاتقانىمەن, تاريحي قۇرىلىس نىساندارىنا ءتان كونە قۇندىلىقتاردىڭ كومەسكىلەنىپ بارا جاتقانى كوڭىلدى كۇپتى ەتىپ تۇر. ۇلتتىق قۇندىلىق تەك نىسان سالۋمەن ولشەنبەيدى, ارينە. دەگەنمەن, ەگەر جاڭا عيماراتتار تاريحي جادىمەن, رۋحاني ساباقتاستىقپەن ۇشتاسپاسا, ولار ۇلتتىق يدەيانىڭ ەمەس, تەك ۋاقىتشا ساۋلەتتىك يدەيانىڭ جەمىسى بولىپ قالا بەرمەك. سوندىقتان ساۋلەتتىك دامۋ مەن جاڭعىرۋ وتكەندى وشىرمەي, ونى جاڭا ماعىنادا جالعاپ جاتسا, كەرەمەت ەمەس پە؟
