الەۋمەتتىك باعىتتى بەكەمدەگەن باستاما

الەۋمەتتىك ادىلدىك قاشاندا ازاماتتاردىڭ ءوز بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىنەن باستالادى. بۇل جولداعى جۇيەلى جۇمىس ەل دامۋىنىڭ بە­رىك ىرگەتاسىن قالىپتاستىرىپ, ور­تاق جاۋاپكەرشىلىككە نەگىزدەل­گەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتا تۇسسە كەرەك. مەملەكەت باسشىسى

قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلى 11 قاڭتاردا ءماجىلىستىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك ءاردايىم ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. ءتورت جىل بۇرىن پرەزيدەنت «قازاق­ستان حالقىنا» قوعامدىق الەۋمەت­تىك قور قۇرۋدى تاپسىردى.

«قور دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قولداۋ سالالارىنداعى ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋمەن اينالىساتىن بولادى. مىسالى, سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلارى بار بالالارعا كومەك. شىنىندا دا, كوپتەگەن وتباسى ءۇشىن ەمدەۋ شىعىندارى وتە اۋىر تيەدى. قالالاردا, اۋدانداردا, كەنتتەردە, اۋىلداردا بالالار ءۇشىن سپورت وبەكتىلەرىن سالاتىن بولامىز. قابىلەتتى بالالارعا كومەك كورسەتەمىز. مادەنيەتتى قولدايمىز. وسى قوردىڭ قاراجاتىنان ءبىز قازا تاپقان پوليتسەيلەر مەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ وتباسىلارىن قولدايمىز. بۇل تەك جەكە مىسالدار. اتاپ وتەيىن: بۇل پرەزيدەنتتىڭ, ۇكىمەتتىڭ نەمەسە قانداي دا ءبىر باسقا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قورى ەمەس. بۇل – بارلىق وتانداسىمىزدىڭ قورى, حالىق قورى. ول اكىمشىلىك نەمەسە ۇكىمەت جانىندا جۇمىس ىستەمەيدى. بەدەلدى بايقاۋ كەڭەسى قۇرىلىپ, ادال, جاۋاپتى باسشى تاعايىندالادى. ونىڭ قىزمەتىنىڭ تولىق اشىقتىعىن, قوعامنىڭ ەسەپ بەرۋىن, باقىلاۋىندا بولۋىن قامتاماسىز ەتەمىز», دەدى پرەزيدەنت.

ءتورت جىل ىشىندە قور ەلدىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋ جولىندا قاداۋ-قاداۋ قايىرىمدىلىق شارالاردى شاشاۋ شىعارماي جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ەلىمىز كەيىنگى جىلدارى الەۋمەتتىك, ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ كەزەڭىن باستان وتكەردى. بۇل كەزەڭ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن, الەۋمەتتىك ادىلدىك تۋرالى تۇسىنىگى مەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ بەرىكتىگى سىندى تۇسىنىكتىڭ بەرىكتىگىن تالاپ ەتتى. قىسىلتاياڭ شاقتا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا باعدارىن ءتۇزىپ, ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى تۋىندادى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءاردايىم ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيا­لىق باعىتىن ايقىنداۋ بارىسىندا الەۋ­مەتتىك ادىلدىك قاعيداتىن باستى قۇندى­لىق­تاردىڭ ءبىرى رەتىندە اتايدى. ءادىل قوعام قۇرۋ تەك ەكونوميكالىق وسىممەن ولشەنبەسە كەرەك, ول ەڭ اۋەلى ازاماتتاردىڭ ءوز بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىمەن سارالانادى. كەيىنگى جىلدارى بۇل ۇستانىمدار ناقتى جوبالار مەن باستامالار ارقىلى قوعام ومىرىنە ەنە باستادى. وسى تۇرعىدان بەزبەندەگەندە «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ قۇرىلۋى كەزدەيسوق شەشىم ەمەس. قور مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەۋمەتتىك ساياساتتاعى ۇستانىمدارىنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق جالعاسى سانالادى. الەۋمەتتىك قور قوعامداعى سۇرانىس پەن مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىنىڭ شەشىمى ورتاق ويعا ۇيۋدان قۇرىلدى. مەملەكەت, بيزنەس پەن قوعام اراسىنداعى ءوزارا جاۋاپكەرشىلىك ناقتى ىستەردەن بايقالادى. نەگىزىنەن قارجى بولۋگە عانا ەمەس, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ تۇپكى سەبەپتەرىن جويۋعا, ۇزاقمەرزىمدى ءارى ورنىقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە باسا نازار اۋدارىلاتىن قوردىڭ ماقساتى دا ايقىن. قور قوعامدى بىرىكتىرۋگە قىزمەت ەتىپ, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ادىلدىك سەزى­مىن نىعايتا الاتىنىن ايقىنداپ كەلەدى.

كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»

«قور قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋ سالاسى. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر مەن شاعىن قالالارداعى مەك­تەپ­تەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا ءار­دايىم باسا نازار اۋدارىلادى. ونداعى ماقسات تا ايقىن: وڭىرلەر اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنداعى الشاقتىقتى قىسقارتىپ, بار­لىق بالاعا تەڭ مۇمكىندىك قالىپ­تاس­تىرۋ. مەملەكەت باسشىسى ەل اۋماعىندا جىل سايىن كەمىندە مىڭ مەكتەپتى زاماناۋي ستاندارتتارعا ساي جاڭعىرتۋ مىندەتىن جۇكتەدى. «قازاقستان حالقىنا» قورى وسى ستراتەگيالىق ماقساتتى ىسكە اسىرۋعا ۇلەس قوسىپ, مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋعا, ءبىلىم بەرۋ ورتاسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2022–2025 جىلدار ارالىعىندا قوردىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە 648 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ زاماناۋي پاندىك كابينەتتەرمەن, وقۋ جابدىقتارىمەن سونداي-اق تسيفرلىق تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل وقۋ ۇدەرىسىنە تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋگە, زاماناۋي وقىتۋ ادىستەرىن قولدانۋعا ءارى ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاڭارتۋعا جول اشتى. وسىلايشا, اتالعان مەكتەپتەردە قالىپتاسقان ماتەريالدىق, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋعا باعىتتالعان Digital مەكتەپ باستاماسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى العاندا, 440 مىڭنان استام بالا قوردىڭ ءبىلىم بەرۋ جوبالارىمەن قامتىلدى. اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ماقساتى – بالانىڭ قاي جەردە ءومىر سۇرەتىنىنە قاراماستان, ساپالى ءبىلىم الۋعا تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ», دەيدى «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ رەسمي وكىلى, باعدارلامالار مەن جوبالاردى ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى شىڭعىس شاراپيەۆ.

ورتالىق جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «قازاقستان حالقىنا» قورى الەۋمەتتىك سالادا ينكليۋزيا مەن ءومىر ساپاسىنا باسا نازار اۋدارادى. بۇل باعىتتاعى نەگىزىنەن الەۋمەتتىك وسال توپتارداعى ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە بالالاردىڭ قوعامنان وگەيلىك كورمەۋىنە تولىققاندى جاعداي جاساپ, ۇزاقمەرزىمدى وڭالتۋ جۇيەسىن قالىپ­تاس­تى­رۋ. قوردىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدە وڭالتۋ مەن قولداۋدىڭ 34 ورتالىعى اشىلىپ, زاماناۋي مەديتسينالىق, كوررەكتسيالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ينكليۋ­زيۆ­تى دامىتۋ باعىتىنداعى جوبالار ار­قىلى 21 مىڭنان استام ازامات قامتىلعان. جىل سايىن وڭالتۋ باعدارلامالارى اياسىندا 25 مىڭعا جۋىق بالا مەن ەرەسەك قولداۋ تابادى. بۇل باس­تامالار ينكليۋزيانى تەك الەۋمەتتىك ۇستانىم ەمەس, ناقتى ءارى تۇراقتى تاجىريبە رەتىندە قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. قور جوبالارى ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتىپ قانا قويماي, قوعامدا تەڭ مۇمكىندىكتەرگە نەگىزدەلگەن ورتا قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.

ءتورت جىل ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جوعارى تەحنولوگيالىق كومەك تە قولجەتىمدى بولا ءتۇستى. قوردىڭ قول­داۋى­مەن ەلىمىزدىڭ ءىرى ونكولوگيالىق ورتا­لىقتارى زاماناۋي ساۋلەلىك تەراپيا, دياگنوستيكالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, مىڭداعان پاتسيەنتتىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ەم الۋىنا سەپتەستى. جالپى, 2022–2025 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدە 58 مەديتسينالىق ۇيىم جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن قامتىلدى. ونكولوگيالىق كومەكتەن بولەك, بالالار نەيروحيرۋرگياسى, وفتالمولوگيالىق سكرينينگ, كۇيىك مەديتسيناسى, پۋلمونولوگيا, كومبۋستيولوگيا, كارديولوگيا باعىتتارىنا دا قاجەتتى قۇرىلعىلار قور قارجىسىنا ساتىپ الىندى. ناتيجەسىندە, بالالار نەيروحيرۋرگياسى قىزمەتى وڭىرلىك دەڭگەيدە ەنگىزىلىپ, كۇردەلى وپەراتسيالاردى رەسپۋبليكالىق ورتالىقتارعا جىبەرمەي-اق جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى ارتتى. اۋىلدىق, شالعاي وڭىرلەردەگى تۇرعىندارعا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قور ءموبيلدى مەديتسينالىق كەشەندەر ارقىلى 13 404 ازاماتتى ونكولوگيالىق سكرينينگتەن وتكىزدى. بۇل اۋرۋلاردى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا مۇم­كىندىك بەرىپ, جۇزدەگەن ادامنىڭ ءومىرىن ساق­تاپ قالۋعا, دەر كەزىندە ەمدەۋدى باستاۋعا جاعداي جاسادى.

بۇقارالىق سپورتتى دامىتىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن جاقسارتۋ – دەنى ساۋ ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ باسپالداعى. بالالار مەن جاستارعا سپورت تەك دەنە شىنىقتىرۋ ەمەس – دەنساۋلىق, ءتارتىپ پەن ورتاق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋدىڭ ىلكىمدى جولى. اسىرەسە اۋىلدىق ەلدى مە­كەندەر مەن شاعىن قالالاردا سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ قولجەتىمدىلىگى بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن قالاي وتكىزە­تى­نىنە, ولاردىڭ ءومىر سالتىن دۇرىس قالىپ­تاس­تىرۋىنا اسەر ەتەدى. وسى ماقساتتا 2022 جىلدان باستاپ جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «100 اۋىلدىق بالالار سپورت زالى» جوباسى اياسىندا 17 وڭىردە 200 بالالار سپورت زالى اشىلىپ, ولار سپورتتىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ناتيجەسىندە, 40 مىڭنان استام اۋىل بالاسى سپورت سەكتسيالارىنا تەگىن قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. سونىمەن قاتار 2023 جىلدان 17 وبلىس پەن شىمكەنت قالاسىندا قىسقا مەرزىمدە بوي كوتەرەتىن مودۋلدىك سپورت زالدارىن سالۋ باستالدى. بۇگىندە 12 سپورت نىسانى پايدالانۋعا بەرىلىپ, تاعى 12 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر, جوسپارعا ساي بيىل پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس. قوردىڭ قولداۋىمەن استانا, قىزىلوردا قالالارىندا اۋقىمدى ينكليۋ­زيۆ­تى سپورت ورتالىقتارى سالىنىپ, ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار مەن ەرەسەك­تەر­دىڭ سپورتپەن جۇيەلى تۇردە اينالىسۋىنا جاعداي جاسالدى. بۇل جوبالار ەلىمىزدە العاش رەت جۇزەگە اسىرىلدى.

ش.شاراپيەۆ 2024 جىلى «قازاقستان حالقىنا – جاڭا كلۋب» جوباسى اياسىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋىلدارى مەن اقساي قالاسىندا كىتاپحانالار نەگىزىندە 25 كوميۋنيتي ورتالىق اشىل­عانىن دا اتاپ ءوتتى. ورتالىق اۋىل تۇر­عىن­دارىنىڭ بوس ۋاقىتىن مازمۇندى وتكىزۋىنە, شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا, تسيفرلىق قىزمەتتەردى ەركىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەردى. ناتي­جە­سىن­دە, كىتاپحانا ءداستۇرلى وقۋ ورنى عانا ەمەس, وقىرمانداردى بىرىكتىرەتىن زاماناۋي قوعامدىق الاڭعا دا اينالدى. قازىردە جوبا اباي وبلىسىنداعى 30 اۋىلدىق كىتاپحانادا جۇزەگە اسىرىلىپ, جاڭا كوميۋنيتي ورتالىقتار قۇرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار مادەني ورتانى دامىتۋعا باعىتتالعان «QH ارقا­­لىق – مادەني دامۋ الاڭى» جوباسى اياسىندا قالاداعى مادەنيەت سارايىنىڭ قىزمەتى قايتا جاندانىپ, تۇرعىندارعا شىعارماشىلىق پەن دەمالىستى ۇشتاستىراتىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى. قوردىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى جوبالارى 278 مىڭعا جۋىق تۇرعىندى قامتىپ, اۋىلدىق جەرلەر مەن وڭىرلىك ورتالاردا قوعامدىق ءومىردىڭ جاندانۋىنا, ادامدار اراسىنداعى بايلانىس­تار­دىڭ نىعايۋىنا سونداي-اق مادەني ورتا قالىپتاستىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر.

«قازاقستان حالقىنا» قورى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قولداۋ, سپورت, مادەنيەت باعىتتارىن ءبىرتۇتاس الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ءوزارا بايلانىسىن بەرىك ەتە تۇسەدى. ءار باعىتتاعى باستامالار قوردىڭ ناقتى ماقساتى مەن مىندەتتەرىنە ساي كەلىپ, قوعامدا ۇزاقمەرزىمدى ءارى ورنىقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان. جاڭارتىلعان مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار, اۋىلداردا اشىلعان سپورت زالدارى, مادەنيەتكە قايتا جان بىتىرگەن قوعامدىق ورتالىقتار – قور جۇمىسىنىڭ ناقتى ناتيجەسى. بۇل باستامالاردىڭ بارلىعى ازاماتتارعا مەملەكەتتىڭ قامقورلىعى ءسوز جۇزىندە ەمەس, ناقتى ىستەر ارقىلى جۇزەگە اساتىنىن دالەلدەپ وتىر.