شاعىن اۋدان ەكىباستۇز قالاسىنىڭ شەتكەرى بولىگىندە, 23, 25, 26-شاعىن اۋداندارمەن جاپسارلاس ورنالاسقان. مۇنداعى باسپانالاردىڭ بارلىعى – جەر ۇيلەر. جاڭا اۋدان رەتىندە 2008 جىلى سالىنا باستاپ, ارادا جەتى جىل وتكەندە بارلىق جەر تەلىمدەرىندە قۇرىلىستار تولىقتاي بوي كوتەرگەن. ءۇي يەلەرى باسپانالارىن پەش جاعىپ جىلىتادى. قىسقى مەزگىلدە ۇيلەر بۇرقىراعان قويۋ تۇتىنگە كومىلىپ, اششى ىستىڭ ءيىسى ەسىك-تەرەزەدەن كىرەدى. تۇرعىندار كوشەگە شىعىپ, سەرۋەندەيىن دەسە, اۋاداعى كومىرقىشقىل گازىن جۇتۋعا ءماجبۇر. جۇرتشىلىق ۇيلەرىنىڭ ءدال جانىنان وتەتىن ورتالىق جىلۋ ماگيسترالىنە قوسىلا الماي وتىر. سەبەبى كوشەلەرگە جىلۋ قۇبىرى جۇرگىزىلمەگەن.
– 2010 جىلى ءۇيىمىزدى سالىپ, كوشىپ كەلدىك. قارا كۇزدەن كوكتەمگە دەيىن ۇزبەي پەش جاعامىز. كۇيەۋىم ەكەۋىمىز جۇمىستامىز, ۇيدە ۇلىم عانا. ول پەش جاعا المايدى. كەيدە اڭىراعان سۋىق بولمەدە ءبىزدى كەشكە دەيىن كۇتىپ وتىرۋعا ءماجبۇر. اينالامىزداعى جەر ۇيلەردىڭ كوبى ۇزاق جاناتىن پەش قويىپ العان. قۇرىلعىلار قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي ەمەس. جالپى, اۋداندا ءورت كوپ, 2023 جىلى ءبىزدىڭ كوشەدە ءبىر ءۇي وتقا ورانىپ, ىشىندە كىشكەنتاي بالا قالىپ قويا جازدادى. ودان كەيىن دۇكەن مەن مونشا ورتەنىپ كەتتى. تاعى ەكى باسپانا تولىعىمەن كۇلگە اينالسا, بىرنەشە ءۇيدىڭ جانىندا بولەك شىعارىلعان پەشتەرى جارىلدى. ءاربىر وقيعا – ومىرىمىزگە ۇلكەن قاۋىپ. ورتالىق جىلۋ قۇبىرى ءدال جانىمىزدان وتسە دە, سوعان قوسىلا الماي وتىرعانىمىز وكىنىشتى. كەيدە جەل باعىتى وزگەرگەندە ودان ۇشقان ءتۇتىن مەن شاڭ-توزاڭ بوراپ, ۇيدەن شىعۋدان قالامىز. ءبىر قىستا شامامەن 100-150 مىڭ تەڭگەنىڭ كومىرىن جاعامىز. ونداي شىعىندى ءبىز سياقتى قاراپايىم ادامداردىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. مۇندا جالعىزباستى قارت ادامدار مەن كوپبالالى وتباسىلار تۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ جاعدايىن ويلاپ وتىرعان ەشكىم جوق, – دەپ قىنجىلادى پەترەنكو كوشەسىندە تۇراتىن دانا ءامىروۆا.
ۇيلەرىن ورتالىق جىلۋ جەلىسىنە قوسىپ بەرۋدى سۇراعان كوپشىلىك 2017 جىلدان بەرى اكىمدىككە, ءتيىستى ورگاندارعا حات جازۋمەن كەلەدى. اكىمنىڭ ەسەپتىك كەزدەسۋلەرىندە دە ءجيى كوتەرىلەتىن ماسەلەنىڭ بىرىنە اينالعان. الايدا بيلىكتىڭ سىرعىما جاۋابى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى قاناعاتتاندىرماي وتىر.
ءبىر قىزىعى, بۇل اۋماقتان كەيىن بوي كوتەرگەن 23-شاعىن اۋدانداعى بارلىق جەكە ۇيلەر ورتالىق جىلۋعا قوسىلعان. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, وسى ورايدا بيلىك پەن جىلۋعا جاۋاپتى كاسىپورىن 22-شاعىن اۋداندى نەلىكتەن ەلەمەي وتىرعانى تۇسىنىكسىز.
زەينەتكەر ساعيلا قىرىقبەسوۆا «2023 جىلى 22-شاعىن اۋدانعا جىلۋ قۇبىرى تارتىلادى» دەگەن بيلىكتىڭ سوزىنە سەنىپ, وتباسىمەن كوشىپ كەلگەنىن جەتكىزدى. الايدا ارادا ءۇش جىلداي ۋاقىت وتسە دە, ۋادە ورىندالماعان. ۇزاق جىلعى بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورەتىن شاققا جەتكەندە دە قيىندىقتان كوز اشپاي, كۇنى بويى ۇيىنە شەلەكتەپ كومىر تاسىپ, پەش جاعۋمەن ءومىرىن وتكىزىپ كەلەدى.
– بىلتىر كۇزدە ۇيىمىزدەن شىعارىلعان كۇلدىڭ شوعى جەلمەن ۇشىپ, گاراجىمىز ورتكە وراندى. ابىروي بولعاندا ءورت سوندىرۋشىلەر جەدەل جەتىپ, ءسوندىرىپ الدى. كوشەلەردە ورتالىق كارىز جۇيەسى بار, بىراق ونى جاعدايى جەتەتىن تۇرعىندار عانا تارتىپ العان. كەيبىر ۇيلەر ءالى كۇنگە جەكە سەپتيكتى پايدالانادى. بۇل دا ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى. بۇدان بولەك, كوشەلەردە ءالى كۇنگە اسفالت توسەلمەگەن, ول جىلۋ قۇبىرى جۇرگىزىلگەن سوڭ پايدا بولادى دەپ وتىر بيلىكتىڭ ادامدارى. كوكتەمدە قار ەرىگەندە تولارساقتان ساز كەشەمىز. جىلۋ قۇبىرى ءتىپتى ايدالاداعى يپپودرومعا دەيىن سالىنىپ تاستالعان. ول قۇبىرلارعا جىلۋ بارىپ تۇرسا دا, جەرگە كومىلىپ بوستان-بوس جاتىر. ورتادا شاراسىز كۇيدە قالىپ وتىرمىز, – دەپ مۇڭىن شاقتى زەينەتكەر.
ماسەلەنىڭ ىزىمەن ەكىباستۇز قالاسى اكىمدىگىنە حابارلاستىق. اكىمدىكتىڭ دەرەگىنشە, اتالعان شاعىن اۋداندا 45 ەكى قاباتتى, 216 ءبىر قاباتتى جەكە تۇرعىن ءۇي ورنالاسقان. شامامەن مىڭنان استام تۇرعىن تىرشىلىك ەتەدى. قولدانىستاعى جەلىلەردە قىسىم پارامەترلەرى جەتكىلىكسىز بولۋىنا بايلانىستى اۋماقتى ورتالىق جىلۋ ماگيسترالىنە قوسۋعا مۇمكىندىك جوق كورىنەدى.
– اۋدانعا جىلۋ تارتۋعا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما (جسق) ازىرلەۋ مۇمكىن بولمادى. دەگەنمەن 2024 جىلى تم 7/1 قوسىمشا جىلۋ ماگيسترالى سالىنعاننان كەيىن جوبانى ىسكە اسىرۋعا جول اشىلدى. 2025 جىلى 22-شاعىن اۋداننىڭ جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋگە تەحنيكالىق شارتتار الىندى. قازىر جسق ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. اۋدانداعى جىلۋ قۇبىرلارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 4 كيلومەتر. جسق بيىل ماۋسىم ايىنا دەيىن ازىرلەنىپ بولۋى كەرەك. ال ازىرگە اۋماق تۇرعىندارىنا شىداي تۇرۋعا تۋرا كەلەدى. اتاپ وتەرلىگى, مۇنداعى وسال توپتاردىڭ جاعدايى – ءبىزدىڭ نازارىمىزدا. «بوگاتىر كومىر» جشس جىل سايىن قايىرىمدىلىق كومەك رەتىندە پەشپەن جىلىتىلاتىن ۇيلەردىڭ تۇرعىندارىنا (الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن) تەگىن كومىر ۇلەستىرەدى, – دەيدى ەكىباستۇز قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى قانىش ءادىلجانوۆ.
ونىڭ سوزىنشە, نەگىزى ەكىباستۇز قالاسىندا جىلۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2019–2021 جىلدار ارالىعىندا 23-شاعىن اۋداننىڭ, يپپودروم اۋدانىنىڭ جىلۋ جەلىلەرىن سالۋ جونىندە جالپى قۇنى 2,2 ملن تەڭگە بولاتىن ەكى جوبا ىسكە اسىرىلعان. ناتيجەسىندە, قازىر قالاداعى ورتالىق جىلۋمەن قامتىلعان جەر ۇيلەردىڭ سانى 6,5 مىڭعا جەتىپ وتىر. الايدا 22-شاعىن اۋدانداعى جەر ۇيلەرگە قۇبىر تارتۋعا قاراجاتتىڭ قاشان, قانداي كولەمدە بولىنەتىنىن بيلىك وكىلدەرى ايتا المادى.
ەكونوميكاسى العا وزعان, كومىرىمەن ايگىلى يندۋستريالدى شاھاردىڭ حالقى وسىلايشا ءالى كۇنگە قىستىڭ قىسپاعىندا پەش جاعىپ, بوي جىلىتىپ وتىرعانى جەرگىلىكتى بيلىكتەگىلەردى ويلاندىرۋعا ءتيىس. 2022 جىلدىڭ قىسىندا ەكىباستۇزدىڭ ەلەۋلى بولىگىن جىلۋسىز قالدىرعان ادام ايتقىسىز اپاتتى دا ەشكىم ۇمىتا قويعان جوق. كوممۋنالدىق جەلىلەردى حالىق يگىلىگىنە بارىنشا پايدالانۋعا ماڭىز بەرىلمەسە, ورتاق يگىلىكتىڭ قۇنى جوق.
پاۆلودار وبلىسى,
ەكىباستۇز قالاسى
