جاڭا سالىق رەجىمىنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟
قاڭتاردان باستاپ جاڭا سالىق كودەكسى كۇشىنە ەندى. بۇل قادام سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جاپپاي جەڭىلدەتۋدى كوزدەيدى. وسىنىڭ اياسىندا تاكسي اگرەگاتورلارى ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن جۇرگىزۋشىلەردىڭ سالىق تولەۋ ءتارتىبى تاعى وزگەردى. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندارعا ارنالعان سالىق ءتارتىبى جەكە تۇلعالاردىڭ مۇددەسىن كوزدەيدى. ياعني وسىعان دەيىن ياندەكس تاكسي پلاتفورماسى ارقىلى جۇمىس ىستەپ كەلگەن جەكە كاسىپكەرلەر تىكەلەي جاڭا رەجىمگە اۋىسادى. ەندى تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى بۇرىنعىداي جەكە كاسىپكەر ەمەس, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ ساناتىنا قوسىلادى. ەسەسىنە قۇجات جيناپ ابىگەرگە تۇسپەيدى, سالىق جۇكتەمەسى ازايادى. ەسكەرەتىن جايت, بۇرىن جەكە كاسىپكەر رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلگەندەر بيىل E-salyq Business قوسىمشاسى ارقىلى تىركەلۋگە ءتيىس. وسىلايشا, جۇرگىزۋشىلەر ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتيتىندارعا ارنالعان ارنايى سالىق تارتىبىنە اۋىسادى. بۇل تۋرالى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ ارناۋلى سالىق رەجىمىن اكىمشىلەندىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرقانات شىڭبەرگەن اڭگىمەلەپ بەردى.
– قازىر ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتيتىندار جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەي-اق جەكە تۇلعا رەتىندە جۇمىس ىستەي بەرەدى. ياعني ولار ءتيىستى تابىستارىن دەكلاراتسيادا ەمەس, ءموبيلدى قوسىمشادا «چەك ۇرۋ» ارقىلى كورسەتىپ, قىزمەتتەرىن بۇرىنعىشا ىسكە اسىرادى. مۇنداعى ارتىقشىلىق, تابىس سالىعىن تولەۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇرىن ولار 1% كولەمىندە تابىس سالىعىن تولەسە, قازىر ونىڭ ورنىنا 4% كولەمىندە الەۋمەتتىك تولەمدەر تولەيدى. تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنە, كۋرەرلەرگە ەشقانداي سالىقتىق مىندەتتەمەلەر ورىنداۋدىڭ قاجەتى جوق. ولاردى ينتەرنەت پلاتفورما وپەراتورلارىنىڭ وزدەرى ورىندايدى, – دەپ ءتۇسىندىردى ە.شىڭبەرگەن.
قازىر ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار تابىستىڭ 4%-ىن الەۋمەتتىك تولەمدەرگە اۋدارادى. ونىڭ 1%-ى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا, 1%-ى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنا, تاعى 1%-ى الەۋمەتتىك اۋدارىمدارعا سونداي-اق ءمامس-كە دە 1% تولەنەدى. ەسكەرەتىن جايت, مۇندا جەكە تۇلعانىڭ ايلىق تابىسى 300 اەك-تەن (1.3 ملن تەڭگە) اسپاۋى كەرەك. جالپى, بۇل وزگەرىستەردىڭ باستى ارتىقشىعى, ەندى پلاتفورما ارقىلى جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ زەينەتاقىداعى شوتىنا تابىسىنىڭ ءبىر بولىگى ءتۇسىپ وتىرادى. سول سەكىلدى, ءمامس-كە جارنا تولەپ وتىرعان سوڭ, جۇرگىزۋشىلەر مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن تەگىن وتە الادى. تاكسي جۇرگىزۋشىلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنىڭ ءبىر بولىگى وسىلايشا وڭ شەشىلەدى.
باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق كومپانيالار كەرەك
جاڭا سالىق كودەكسى اياسىندا الەۋمەتتىك تولەمدەرگە دەپ ۇستالاتىن تابىستىڭ 4%-ى سالىستىرمالى تۇردە از دەپ ايتۋعا بولادى. ءارى ول سومانىڭ ۇلەسى وزگەگە ەمەس, ازاماتتاردىڭ ءوزىن الەۋمەتتىك قورعاۋعا جۇمسالادى. ال ياندەكس تاكسي پلاتفورماسى بيىل استانا قالاسىندا جۇرگىزۋشىلەردىڭ تابىسىنان 16%-دان كەم ۇستامايتىن بولعان. جاقىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇرات ابەنوۆ ياندەكس تاكسيدىڭ مونوپوليست كومپانياعا اينالىپ بارا جاتقانىن ايتتى. وسىعان دەيىن نارىققا كىرۋگە ۇمتىلعان اقش, قىتاي كومپانيالارىن ىعىستىرعانىن ەسكە سالىپ, وعان باسەكەلەس بولاتىن تاكسي پلاتفورمالارى كەرەگىن العا تارتتى. كوپ ۇزاماي ءماجىلىس دەپۋتاتى, «Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ تا سالاداعى كەمشىلىكتەردى ءتىزىپ, كولىك مينيسترلىگىنە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
– ەلدە جولاۋشىلار تاسىمالى قىزمەتىندە 500 مىڭنان استام جۇرگىزۋشى جۇمىس ىستەيدى. بىراق مۇنىڭ ءوزىن رەسمي مالىمەت دەي المايمىز. سەبەبى تاكسي اگرەگاتورلارى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇرگىزۋشىلەر تۋرالى تولىق اقپارات بەرمەيدى. تسيفرلاندىرۋ زامانىندا بۇل ارەكەت قيسىنسىز. راس, بۇگىندە ەل ازاماتتارىن پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان اگرەگاتورلار قوعامنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. جىل سايىن ولار 150 ميلليوننان استام تاپسىرىس ورىندايدى, جولاۋشى تاسيدى. بۇگىندە «تاكسي جۇرگىزۋشىسى» دەگەن ناقتى ۇعىم, تۇسىنىك جوق. ءارى جۇرگىزۋشى, تاكسوپارك, تاكسي اگرەگاتورلارى اراسىندا قۇقىقتىق مىندەتتەر قارالماعان. بۇل تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالماعانىن كورسەتەدى. جۇرگىزۋشىلەردى كۇندەلىكتى مەديتسينالىق تەكسەرۋ ماسەلەسى ورىندالىپ جاتقان جوق. جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە دە كەپىلدىك جوق, سەبەبى ساپار ساقتاندىرىلمايدى, – دەيدى ە.بەيسەنباەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن, جۇرگىزۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن بەكىتۋ, ءار ساپاردى مىندەتتى ساقتاندىرۋ, مەديتسينالىق تەكسەرىستەردى تسيفرلاندىرۋدى ۇسىنادى. وسىعان قوسا, اگرەگاتورلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى, تاريفتەردىڭ اشىقتىعى, جولاۋشى قاۋىپسىزدىگى دە زاڭمەن ناقتى رەتتەلۋگە ءتيىس. جۇرگىزۋشىنىڭ مارشرۋتتان اۋىتقىماۋىن, جىلدامدىقتى اسىرماۋىن, كولىكتى ءۇشىنشى ادام باسقارۋىنا جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك جاساۋدى پىسىقتاۋ قاجەت.
تابىس تابۋدىڭ جولى اۋىر
شىن مانىندە, ياندەكس تاكسي پلاتفورماسىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان قىزمەتتەرى وزگە اگرەگاتورلارعا قاراعاندا ۇعىنىقتى. جولاۋشىعا, جۇرگىزۋشىگە ىڭعايلى. مۇنداعى نەگىزگى ماسەلە, ءار تاپسىرىستان پلاتفورماعا تولەنەتىن ۇلەستىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى بولىپ تۇر. سەبەبى ونىڭ سالدارى باعاعا اسەر ەتەدى. سەيىتقالي ەسىمدى تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى دا وسىنى ايتادى.
– تاكسيدىڭ «ەكونوم» تاريفىندە تاراز قالاسى جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ ءار تاپسىرىسىنان 11,4% ياندەكس تاكسيدىڭ قورجىنىنا ءتۇسىپ وتىرادى. ارينە بۇل ۇلەستى استانا, الماتىمەن سالىستىرعاندا كوپ دەپ ايتا المايمىز. الايدا بىزدە تاپسىرىس اقىسىنىڭ ەڭ ازى 220 تەڭگەدەن باستالادى. وسىنداي تاپسىرىستان كوميسسيالاردى الىپ تاستاعاندا 181 تەڭگە قالادى. كۇندەلىكتى جانارمايدى بىلاي قويعاندا, كولىك بولعان سوڭ كۇتىمگە دە ءبىرتالاي قاراجات جۇمساۋعا تۋرا كەلەدى. قاڭتاردان باستاپ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ قاتارىنا قوسىلساق, قوسىلعان دا شىعارمىز. بىراق بۇرىنعىشا الەۋمەتتىك تولەمدەرگە تابىستىڭ 4%-ىن ۇستاپ قالىپ جاتىر, – دەيدى قالا تۇرعىنى.
بىزبەن پىكىرلەسكەن تاكسي جۇرگىزۋشىسى جەلتوقسان ايىندا 444 تاپسىرىس ورىنداپ, 355 819 تەڭگە تابىس تاپقان. بۇل ياندەكس تاكسيدىڭ – 39 601 تەڭگە, تاكسوپاركتىڭ – 6 565 تەڭگە, الەۋمەتتىك تولەمدەرگە ۇستالعان 16 734 تەڭگەنى الىپ تاستاعاندا تۇسكەن ناقتى تابىس. بۇعان جانارمايدى, كولىكتىڭ باسقا دا شىعىندارىنا جۇمسالعان شىعىندى قوسىپ ەسەپتەسەك, تابىس جاقسى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. تاراز قالاسىنداعى تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ تابىسى شامامەن وسىنداي بولسا, استانادا تاريف جوعارى. تيىسىنشە, ياندەكس تاكسي قىزمەتىنىڭ دە ۇستايتىن پايىزدىق مولشەرلەمەسى دە جوعارى.
– كولىگىم جاڭا بولعان سوڭ, قوسىمشانىڭ «كومفورت پليۋس» تاريفىنە قوسىلعانمىن. سايكەسىنشە, ءار تاپسىرىستان تۇسكەن اقشانىڭ 19,2%-ىن ياندەكس پلاتفورماسىنىڭ ءوزى ۇستاپ قالادى. ءوزىم تاكسيدى قوسىمشا جۇمىس رەتىندە قاراستىرعان سوڭ, جۇمىستان كەيىن, دەمالىس كۇندەرى شىعامىن. تۇسىنگەنىم, تاكسي قىزمەتىندە ءجۇرىپ, اقشا جيناۋ دەگەن قيىننىڭ قيىنى. كەيدە تابىس كۇندەلىكتى شىعىننان ارتىلمايتىنداي كورىنەدى. كولىكتى نەسيەگە العان سوڭ, ازىرگە وسىنداي جۇمىس رەجىمىنە كونۋگە تۋرا كەلىپ تۇر. تاپسىرىستار تاريحىنا ۇڭىلسەم, قازاندا كوپ تابىس تاۋىپپىن. ول ايدا 564 230 تەڭگە تاپسام, ياندەكس تاكسي كوميسسياعا 102 524 تەڭگە ۇستاعان, باسقا تولەمدەردى قوسا ەسەپتەگەندە 442 مىڭ شاماسىندا تازا تابىس ءتۇسىپتى. جانارماي مەن كولىك جۋ قىزمەتىنە, اس-سۋعا كەتكەن شىعىنداردى قوسقاندا تازا تابىس 300 مىڭ تەڭگەدەن تومەن. بارىنەن دە وزگە قالا, اۋىلداردان كەلىپ جۇمىس ىستەيتىندەرگە قيىن. ءوزىم دە كولىكتى ءبىر كۇنگە 11 مىڭ تەڭگەگە جالعا الىپ, جۇمىس ىستەگەن كەزدەرىم بولدى. سوندا تاڭنان كەشكە دەيىن تىنىم تاپپاي ءجۇرىپ, 5–10 مىڭ تەڭگە عانا تابىس تاباتىنمىن. بۇعان جالداعان پاتەراقىسىن قوسىڭىز, – دەيدى بەرىك ەسىمدى استانا تۇرعىنى.
استانا جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ ىشىندە وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداپ, Aparu تaxi قىزمەتىنە دە اۋىسىپ كورگەندەر بار ەكەن. دەگەنمەن, تاپسىرىس از بولعان سوڭ, كوبى ۇيرەنشىكتى پلاتفورماعا قايتا ورالعان. نەگىزى ياندەكس تاكسي قوسىمشاسىنا كەيىنگى جىلدارى ەنگىزىلگەن ارتىقشىلىقتىڭ ءبىرى, تاپسىرىستارعا قاتىستى دەرەكتەردىڭ بارلىعى جۇرگىزۋشىگە اشىق كورسەتىلەدى. ورىندالعان تاپسىرىس سانىنان باستاپ, پلاتفورمانىڭ وزىنە, تاكسوپارككە, الەۋمەتتىك تولەمدەرگە تۇسكەن قاراجاتتىڭ بارلىعىنىڭ ەسەبى شىعىپ تۇرادى. بۇل تۇرعىدا نارىقتاعى باسەكەلەستەرىن وڭاي ىعىستىرا الاتىن ءىرى, وزىق كومپانيانىڭ ءباسى جوعارى. قوسىمشا تەحنولوگيالىق جاعىنان وزىق بولعانىمەن, ءماجىلىس مىنبەرىنەن دەپۋتاتتار ايتقانداي, باعاسى جاعىنان جۇرگىزۋشى مەن جولاۋشىعا بىردەي ءتيىمدى دەۋگە كەلمەيدى. نارىق تالابىنداعى سۇرانىستى, قىزمەت ساپاسىنا قاتىستى ارتىقشىلىقتاردى قاپەرگە الساق, ناق قازىر بىزدە ياندەكس تاكسيگە باسەكە بولا الاتىن وتاندىق, ءتىپتى شەتەلدىك كومپانيا جوق. ارينە وتاندىق اگرەگاتورلاردى قولداعىمىز-اق كەلەدى, بىراق بۇدان ناتيجە بولماي تۇر.
